vrijdag 25 mei 2012

Verzoening of vergelding

Amy Waldman,
The Submission (VS 2011)
Roman, 322 pp.
ISBN 9781429958288, Farrar, Straus and Giroux
Nederlandse titel: De inzending
6 mei 2012


New York 2003. Er is een prijsvraag uitgeschreven voor een officieel monument op de plaats van Ground Zero. Duizenden geanonimiseerde inzendingen zijn er binnengekomen, maar uiteindelijk is de jury er in geslaagd om het aantal mededingers terug te brengen tot slechts twee: een streng, indrukwekkend monument dat de open wond zal belichamen die de gebeurtenis op 11 september heeft geslagen of een intrigerende, modernistische tuin die eerder troost biedt en tot uitdrukking brengt dat het leven doorgaat. Een aantal architecten en kunstenaars in de jury zijn voor het eerste ontwerp, maar Claire, de rijke, ontwikkelde weduwe van één van de slachtoffers pleit voor de tuin. Ze krijgt de meerderheid van de jury mee. Vol spanning wordt nu de enveloppe opengemaakt waarin de naam van de inzender zit verborgen. Zal het een grote naam zijn, van een bekende architect, of een beginnende ontwerper, die nog niemand kent? De naam wordt voorgelezen en er gaat een siddering door de jury: de inzender is ene Mohammed Khan. Een moslim.

Schrille retoriek
Wat nu? Daar gaat dit boek over. Waldman laat de verschillende stemmen en invalshoeken over elkaar heen buitelen en botsen, in een opwindende roman die voortdurende verrassingen biedt. De persoon van de architect speelt een belangrijke rol in het boek: een volkomen seculiere Moslim die in Amerika geboren is, die zich Mo noemt en zich nooit iets anders heeft gevoeld dan Amerikaan en niet goed begrijpt waar de irrationele gevoeligheden van zijn tegenstanders in de jury en daarbuiten uit voort komen. Maar er is ook de jonge broer van een gevallen brandweerman, die na een lui en doelloos leven eindelijk zijn roeping heeft gevonden als tamelijk luidruchtig woordvoerder voor de nabestaanden. Er is een atypisch slachtoffer van het soort dat door iedereen vergeten wordt: de illegale weduwe van een illegale Bangladeshi die in het WTC werkte. Er is de mevrouw van de beweging Save America from Islam wier schrille retoriek haar als een kloon van Wilders doet klinken ("What’s next? The crescent over the Capitol? They’re trying to make this piece of land Dar al-Islam!") en er is de ambiteuze gouverneur die haar kans schoon ziet en een electoraal slaatje uit de ophef wil slaan.

Islamisering?
Zoals dat gaat, hebben de ophitserige tabloids binnen de kortste keren lucht gekregen van het verhaal en vliegen de tendentieuze koppen heen en weer, en zelfs de respectabele kranten kunnen het niet laten.
A Wall Street Journal oped called Khan’s design “an assault on America’s Judeo-Christian heritage, an attempt to change its cultural landscape. It would appear to be a covert attempt at Islamization,” the paper intoned. “Two decades of multicultural appeasement have led to this: we’ve invited the enemy into our home to decorate.”
De personages worden de speelbal van de heftige emoties om hen heen en niemand heeft echt meer in de hand welke kant het uit gaat, ook de voorzitter niet, een prominente éminence grise uit het bedrijfsleven die niet graag als zijn laatste klus een uit de hand gelopen ontwerpwedstrijd aflevert.

Verhit debat
Deze roman is een perfect gefictionaliseerde weergave van het gepolariseerde Amerika van na 9/11. Niet alleen is het proza van Waldman zeer trefzeker (met zinnen als "she was a compulsive pessimist, always looking for the soft brown spot in the fruit, pressing so hard she created it"), maar ze weet ook de verschillende kanten van de kwestie zo wervelend te dramatiseren dat ik regelmatig het gevoel had middenin het verslag van een waar gebeurd, zeer verhit debat te zitten. Het enige personage dat een beetje karikaturaal aandoet is de tabloidjournaliste die het verhaal naar buiten brengt, maar echt storend vond ik dat niet. De rest van de mensen die deze roman bevolken zijn zo levensecht dat hun emoties bijna tastbaar worden. Sentimenteel wordt het echter nergens; daarvoor heeft Waldman haar verhaal veel te uitstekend in de hand.

Ambiguïteit
Jammer dat in de Nederlandse vertaling de ambiguïteit van de titel verloren is gegaan. Submission betekent immers niet alleen "inzending" maar ook "onderwerping", het centrale begrip in de Islam. Ambiguïteit, maar dan van een andere orde, is een belangrijk aspect van dit boek en een zwaarwegende factor in waarom het zo goed is. Niemand van de personages heeft heel overduidelijk gelijk; zelfs bij hen met wier standpunt je als lezer volledig sympathiseert worden soms vraagtekens gezet. Deze roman is daarom een geweldige manier om ons na te doen denken over de vragen van na 9/11 - en om wellicht uiteindelijk toch een eigen standpunt te bepalen.

PS Aarzel om niet om je eigen commentaar toe te voegen. Ik stel het zeer op prijs als mensen de moeite nemen om reacties of aanvullingen te plaatsen!

2 opmerkingen:

  1. Leuk om deze recensie te lezen want ik ben in dit boek bezig, bijna uit. Helemaal met je eens dat dit een mooi boek is dat het op gang gebrachte debat heel mooi beschrijft. Ik vond sommige stukken echter wat saai, het gaat me iets te lang door, waardoor mijn rating op een 4.5 sterren uitkomt.

    Zeker de moeite van het lezen waard!

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Persoonlijk vond ik het geen moment saai, sterker nog, ik moest mezelf juist soms dwingen om het boek niet al te snel te verslinden, omdat ik anders geen gelegenheid voor de broodnodige reflectie zou hebben.
    Ik ben trouwens benieuwd wat je van het einde zult vinden.

    BeantwoordenVerwijderen