Oude paden en nieuwe poëzie

Robert MacFarlane,
The Old Ways: A Journey on Foot (GB 2012)
Reisverhaal, 374 pp.
Nederlandse titel: De oude wegen: een voetreis


Een boek afbranden is een makkie. Gewoon flink hakken en even later is er lekker niks meer van het boek over. Het is helaas veel moeilijker om over te brengen hoe schitterend een boek is. Mijn stukje over The Old Ways zal de schrijver nooit recht kunnen doen en zal altijd knullig bij het origineel afsteken. Ik kan natuurlijk gewoon zeggen dat iedereen het moet lezen, en het daarbij laten, maar het lijkt me toch beter om de lezer dat zelf te laten beslissen, want geen enkele boek is voor iedereen. Ook dit juweeltje krijgt 1-ster-recensies van lezers op Amazon. Daaronder is natuurlijk weer de onvermijdelijke "Don't waste your time" (en dat is letterlijk de hele bespreking), maar ook eentje die desondanks de spijker op de kop slaat: "I love travel books and was greatly disappointed with this book. I found this book to be exceptionally boring. I was expecting interesting facts, not poetry." Dat is een eerlijke, nuttige mening, die precies aangeeft wat de reisverhalen in dit boek zijn: geen collectie van weetjes en anekdotes, maar je reinste poëzie.

Nomaden op de brommer in Amdo

"Vaak is de verrassing van het onbekende veel mooier dan de voltrekking van het verwachte. De geboekte groepsreis naar Lhasa en omstreken werd vlak van te voren afgeblazen vanwege de onzekere situatie rondom de verplichte inreisvergunning, waardoor ik afgelopen zomer onverwacht en slecht voorbereid in Oost-Tibet terechtkwam. En dat werd een aangename kennismaking.

Amdo, zoals Oost-Tibet ook wel wordt genoemd, staat al een paar eeuwen onder Chinees gezag en misschien dat er daarom relatief weinig westerlingen komen: vast niet authentiek genoeg, denkt men al snel. Xining, de stad waar wij met een binnenlandse vlucht aankomen, heeft inderdaad weinig authentieks. Wie niet beter weet, zal zich in een willekeurige moderne Chinese stad wanen: glimmende kantoorflats, hippe winkels, druk autoverkeer, nergens een monnik te bekennen. Maar even buiten Xining begint een hele andere wereld."

Zo begint mijn artikel in het meinummer van Tibet.nu over de reis die ik in de zomer van 2012 naar Oost-Tibet maakte. Wil je weten hoe het verder gaat? Koop dan dit nummer van Tibet.nu. Je krijgt er niet alleen een bijzonder fraai, interessant en belangwekkend tijdschrift mee, maar je steunt bovendien de Stichting Tibet Support Groep Nederland, die als doel heeft "het zo breed mogelijk informeren van het Nederlandse publiek over Tibet, de Tibetaanse cultuur en de strijd van de Tibetanen, binnen en buiten Tibet, voor autonomie en behoud van de cultuur in Tibet." Geen overbodige luxe, die steun, want de Tibetaanse cultuur wordt steeds meer onder de voet gelopen door de Chinezen, die dit bijzondere land in de jaren vijftig van de vorige eeuw met geweld annexeerden. Klik hier om te kijken waar je een exemplaar van Tibet.nu kunt kopen.

PS Aarzel om niet om je eigen commentaar toe te voegen. Ik stel het zeer op prijs als mensen de moeite nemen om reacties of aanvullingen te plaatsen!

Boeddhisme voor katten

David Michie,
The Dalai Lama's Cat (2012)
Inleiding in het het Tibetaans Boeddhisme in verhaalvorm, 241 pp.
Niet in het Nederlands verkrijgbaar


Trouwe lezers hebben hier al eens eerder een gastbespreking onder ogen gehad van mijn goede vriend de heer M. Schootstra-Spinstra (profiel). Gezien de onverwacht grote populariteit van die bespreking heb ik de heer Schootstra-Spinstra gevraagd of hij niet weer eens een boek wilde recenseren, en warempel! Het heeft hem behaagd om The Dalai Lama's Cat te lezen, speciaal voor dit blog, en hieronder staat een exclusief interview met hem over zijn ervaringen met dit charmante werkje (NOOT: meneer had deze keer geen zin om zelf achter het toetsenbord te kruipen, omdat hij vindt dat zijn poezelige handjes niet geschikt zijn voor typewerk - de aansteller).

Exclusief interview met M. Schootstra-Spinstra, levensgenieter
Het is een zeldzame zonnige ochtend in mei en de heer Schootstra-Spinstra heeft zich bovenop het aanrecht genesteld, omdat hij daar optimaal van de zoninval kan genieten. De gevraagde versnapering heb ik geweigerd, maar ik heb beloofd dat hij na afloop van het interview iets lekkers krijgt. Daar lijkt hij tevreden mee te zijn en ik zet de band aan.

Een genuanceerd beeld van een fascinerende cultuur

Carolijn Visser,
Tibetaanse perziken (Nederland 2003)
Reisverhaal, 299 pp.


Wat deed de Zeeuwse reiziger Samuel van der Putte in 1730 in het verre en moeilijk toegankelijke Tibet? En hoe betrouwbaar is zijn wat onwaarschijnlijk klinkende bewering dat hij daar in het land van de besneeuwde bergtoppen perziken heeft zien groeien? Na zijn dood werden op eigen verzoek al zijn aantekeningen vernietigd, maar er is van zijn meerjarig verblijf in Tibet wel een door hem vervaardigde kaart bewaard gebleven, met opschriften in het Tibetaans en (vreemd genoeg) het Italiaans. Behoorlijk geïntrigeerd door deze Zeeuw en zijn kaart zet Carolijn Visser koers naar Tibet om te trachten het weinige dat er van zijn reizen bekend is te verifiëren en hopelijk aan te vullen.

Een andere blik op geluk

De Dalai Lama & Howard C. Cutler,
De kunst van het geluk (Tibet/VS 1998)
Psychologie, 342 pp.
Vertaald uit het Engels door Gert-Jan Kremer
(oorspronkelijke titel: The Art of Happiness)


Toen één van mijn collega's hoorde dat ik een reis naar Tibet had geboekt, kreeg ik spontaan van haar dit boek te leen. Vorig jaar worstelde ik mij ook al eens door een boek van de Dalai Lama heen, maar dat was een uiterst ingewikkelde uiteenzetting van het Tibetaanse Boeddhisme, die mij duidelijk boven de pet ging. Dit boek sloeg bij mij echter meteen aan en ik ben er zelfs zo enthousiast over dat ik het nu al mijn vrienden in de maag wil splitsen cadeau wil doen, en inmiddels mijn eigen exemplaar heb aangeschaft, zodat ik er nog regelmatig in kan bladeren.

Tibet: monniken en paarden

Aanvankelijk had ik een reis geboekt die naar Lhasa en omgeving ging, maar een tijdje vóór vertrek gooiden de Chinese autoriteiten ineens zonder tekst en uitleg de grenzen van de Tibetaanse Autonome Regio (TAR) dicht voor buitenlanders. Na enkele weken gingen ze, alweer zonder tekst en uitleg, wel weer min of meer open, maar de situatie bleef zo onzeker dat mijn reis door de reisorganisatie geannulleerd werd. Wat nu? Gelukkig bleek er een heel goed alternatief te zijn, te weten de regio Amdo in Oost-Tibet. Niet gelegen in de TAR, dus geen speciale inreisvergunning nodig, maar wel echt Tibetaans, want de Dalai Lama komt er vandaan, dus wat wil je nog meer?

Reisgegevens Periode: juli-augustus 2012 Soort reis: georganiseerde rondreis Organisatie: Dimsum Reizen Accommodatie: eenvoudige hotelletjes Bezocht: Chengdu, Xining, Taersi, Xiahe, Langmusi, Henan, Guide, Tongren Weer: over het algemeen goed, met zo nu en dan regen; in Chengdu zeer heet en vochtig.

Dansende monniken

Onze reis staat in het teken van de festivals: een kloosterfestival, een paardenfestival en een sjamanenfestival. Het is in Tibet tot op het laatste moment altijd een beetje onduidelijk of en zo ja, wanneer en waar precies, die festivals doorgaan, maar we maken ze uiteindelijk allemaal mee en wat een ervaring is dat! In Taersi zien we de monniken dansen in kleurige kostuums en met indrukwekkende maskers op één van de binnenplaatsen van het enorme Kumbumkloostercomplex. Fascinerend, vooral de muziek van trommels, cimbalen en bekkens: ritmisch maar niet echt  opzwepend want te langzaam; zonder duidelijke melodie maar ook weer niet toonloos. Het beste woord is waarschijnlijk 'mysterieus' of 'hypnotiserend'. De dansen zijn weliswaar ceremonieel, maar komen ook weer niet al te plechtig over, de kostuums zijn schitterend kleurrijk. De betekenis en de symboliek van een en ander ontgaat ons helaas  (onze Tibetaanse gids weet het ook niet of zijn Engels is te slecht om het uit te leggen), maar zelfs zonder die kennis is het een prachtig schouwspel.

Dansende monniken tijdens het festival in het Kumbumklooster

Paardenfestivals

Op onze volgende bestemming, in de buurt van Xiahe, zou een paardenfestival plaats vinden. En warempel, ergens in the middle of nowhere in de graslanden zijn honderden Tibetanen (vooral mannen met brommers) samengestroomd met hun mooiste tenten voor de paardenraces. De paarden worden van te voren gezegend door ze met de klok mee rond een geïmproviseerd wierookheiligdommetje te leiden. De rotjes die daarbij worden afgestoken vallen niet bij alle paarden in even goede aarde, maar er zijn ook beesten die er tamelijk stoïcijns onder blijven. Er wordt op een schelphoorn geblazen en er werden honderden papiertjes met zogenaamde windpaarden erop de lucht ingegooid om de goden gunstig te stemmen. In de tenten wordt intussen lekker gegeten en wij hebben de gelegenheid rond te kijken en mensen te ontmoeten.

De paarden worden gezegend op het paardenfestival in de buurt van Xiahe.

Ongeveer een week later zijn we in een plaatsje (Henan) waar een nog veel groter paardenfestival wordt gehouden. Het festival zelf zal plaats vinden als wij al weer weg zijn, maar de vooravond maken we wel mee en daar is nog veel meer te zien dan op het paardenfestival van Xiahe: grote hoeveelheden fraaie tenten, zowel Tibetaanse als Mongoolse, prachtig klaargemaakt eten, schitterend uitgedoste mensen. Omdat Westerse toeristen schaars zijn in Oost-Tibet worden we overal enthousiast binnen genood en gaat iedereen vol trots voor onze camera's poseren.

Een eindje verderop is het weiland waar de volgende dag de races gehouden worden en waar de mannen (de vrouwen hebben het te druk met eten klaarmaken ... zucht) bezig zijn de paarden in te rijden. Er lopen zelfs een paar monniken rond, die dit festival duidelijk ook erg interessant vinden.

Feestmaal in een tent op het paardenfestival van Henan.

Sjamanen

Het sjamanenfestival van Tongren, dat we bijwonen in de laatste week  dat we hier zijn, schijnt uniek te zijn in Tibet, want het stamt nog uit de langvervlogen tijd voordat het Boeddhisme werd ingevoerd (dat wil zeggen, van vóór de achtste eeuw). Er komen geen monniken aan te pas en de hoofdrollen zijn voor twee in trance verkerende sjamanen en voor de mensen uit de omgeving. Een grote groep bijzonder aangeklede mannen, van kleine jongetjes tot oude mannen, danst op langzame trommelmuziek op de binnenplaats van een klooster en brengt offers aan de plaatselijke berggod (als ik het tenminste goed heb begrepen). Voor de oudste sjamaan is het een beetje oppassen, want hij geeft iedereen die te dicht in zijn buurt komt een harde duw (ook nietsvermoedende omstanders), maar daar kijken we hem niet op aan, want het komt natuurlijk door de trance.

De mannen van Tongren tijdens het sjamanenfestival daar.

En dan verschijnen er plotseling wonderbaarlijk mooi uitgedoste meisjes in het kloostercomplex. Zij zullen straks ook meedoen aan de dansen en de rituelen, maar je vraagt je af hoe ze met de loodzware kralen aan hun slapen (en nee, ze zijn niet van plastic; ik heb gevoeld) en de minstens even loodzware sieraden aan het haar op hun rug nog kunnen bewegen. Meerdere van de meisjes hebben een pijnlijke blik op het gezicht en je ontkomt niet aan de indruk dat de mannen het een stuk leuker hebben met hun veel grotere bewegingsvrijheid. Er wordt even later inderdaad gedanst door de meisjes, maar gezien hun loodzware uitdossing bestaat het dansen uitsluitend uit langzaam voortschrijden en voorzichtig om de as draaien. Een heel bijzonder gezicht is het wel en ik blijf maar foto's maken.

De meisjes van Tongren maken zich klaar voor de dansen op het sjamanenfestival.

Levende kloostercultuur

Oost-Tibet heeft niet de spectaculair hoge bergtoppen van Centraal-Tibet, maar voor Nederlanders is het verblijf op hoogtes tussen de 2.500 en 3.500 meter  al bijzonder genoeg, en de graslanden, met hun kleurrijke nomaden, zijn ook erg mooi. Veel kloosters in dit gebied die tijdens de Culturele Revolutie werden vernietigd zijn weer in al hun glorie opgebouwd en er zijn zelfs klooster die de vernielingen overleefd hebben. Er wonen niet meer de enorme aantallen monniken van vroeger, maar kloosters als die van Kumbum en Labrang zijn nog steeds indrukwekkend groot en de kloostercultuur is springlevend. Het voornaamste verschil met vroeger is dat de monniken nu allemaal een mobieltje hebben en dat je niet vreemd op moet kijken als een meneer in een rode pij de dansen op een kloosterfestival staat te filmen met zijn iPhone.

Het klooster van Da Cang Lang in Langmusi.

Heilige, excentriekeling of gek?

Oliver Broudy,
The Saint (VS 2011)
Autobiografie, reisverslag, 85 pp.
Smashwords (eBoek, voor nog geen € 1,50 te koop in diverse formaten)


Het elektronische boek heeft onlangs een interessante nieuwe ontwikkeling in gang gezet: de opkomst van het lange literaire journalistieke stuk, dat te uitgebreid is voor krant of tijdschrift en te kort (en daarom niet winstgevend genoeg) om in papieren boekvorm uit te geven. Amazon biedt ze voor een paar dollar te koop aan als Kindle Singles en nieuwe on-line uitgevers als The Atavist en Byliner zijn net begonnen om zich in dit genre te specialiseren. Ik heb onlangs twee exemplaren gelezen van dit nieuwe soort boek, dat zich waarschijnlijk nog het beste laat karakteriseren als een non-fictie novelle, en ben er aangenaam door verrast. Mijn eerste ervaring was met het hier te bespreken boek: The Saint, van Oliver Broudy.

Broudy is een succesvolle New Yorkse journalist, die in 2009 helemaal uitgekeken is op het wereldje waarin hij zich beweegt -

I had begun to notice disquieting changes in myself. A certain bourgie permissiveness that enabled me, for the first time in my life, to begin considering wines over $10 a bottle, and rental cars larger than a golf cart,

- maar ook niet goed weet hij wat hij dan wel wil. Juist op dat moment loopt hij James Otis tegen het lijf, een ultracharismatische, excentrieke multimiljonair die zojuist een verzameling Ghandi-memorabilia ter veiling heeft aangeboden, zich daarmee de woede van heel India op de hals heeft gehaald en nu als boetedoening net als Ghandi minimaal 23 dagen gaat vasten en bijna en passant tevens een poging gaat doen om vanuit India Tibet te bevrijden. En Broudy gaat mee: "It sounded like the ideal curative to my New York ennui. A good strong dose of poverty tourism."

Met humor en een frisse blik de Himalaya door

Michael Palin, 
Himalaya (GB 2005)
Reisverhaal, 296 pp.
In het Nederlands verkrijgbaar onder dezelfde titel


Toen de BBC-serie die hierbij hoort op de buis kwam, heb ik niet gekeken. Ik ga liever zelf op reis dan naar andermans plaatjes te kijken. Maar toen ik plannen maakte voor mijn trip naar Nepal en dit boek voor een habbekrats in elektronische vorm beschikbaar bleek te zijn, ben ik gezwicht en heb ik het in bits en bytes meegenomen op vakantie. Palin (ex-Monty Python) bezoekt in dit boek niet alleen Nepal, maar ook Pakistan, India (om precies te zijn Ladakh, waar ik in 1999 een trektocht maakte), Tibet (waar ik volgend jaar naar toe wil), Bhutan en Bangla Desh.

Himalaya is een tamelijk pretentieloos reisverhaal, zoals Palin zelf de eerste is om toe te geven: "these diaries are stronger on spontaneity than sober reflection". Het is een vlot geschreven dagboek van de maanden dat Palin met filmploeg en al door de Himalaya trok, zonder al te veel beschouwelijke passages, niet zoveel opvallend originele observaties en met hier en daar wat achtergrond. Het bestaat vooral uit humoristische van-dag-tot-dag beschrijvingen, zonder een overkoepelende visie. Maar als vakantielectuur voldoet het prima, vooral om de volgende reden.

Van Samsara tot Nirvana

Tenzin Gyatso (Dalai Lama),  
The World of Tibetan Buddhism: An Overview of Its Philosophy and Practice (Tibet 1995)
Religie, 159 pp.
Vertaald door Geshe Thupten Jinpa


De Dalai Lama is tegenwoordig ook beschikbaar op e-boek en omdat ik uit de lezersreacties op Amazon begreep dat dit boekje een nuttige inleiding op het Boeddhisme was, stuurde ik het naar mijn Kindle, als voorbereiding op mijn reis naar Nepal - per slot van rekening het land waar de Boeddha zo'n 2500 jaar geleden ter wereld kwam.

Laat ik er maar niet om heen draaien: dit boek is niet geschikt als inleiding op het Boeddhisme. Ik ben niet helemáál een nitwit op dat gebied (dacht ik), dankzij een reis naar Ladakh onder leiding van een Boeddhistische gids, die ons van alles over zijn godsdienst vertelde naar aanleiding van de kloosters die we daar bezochten, maar van een groot deel van deze lezingenserie van de Dalai Lama snapte ik platgezegd geen hout. Waarschijnlijk had ik veel beter Buddhism for Dummies kunnen kopen, maar bij de term dummy zie ik op de een of ander manier nog steeds het hoofd van George W. Bush voor me, en bovendien vind ik de Dalai Lama zo'n sympathieke man. Daar wou ik graag eens een boekje van lezen.