De echtgenote die hem overleefde

Alison Weir,

Katharine Parr, the Sixth Wife (GB 2021)

Roman, 545 pp.

Niet in het Nederlands vertaald

Ik doe dit natuurlijk helemaal verkeerd. Ik had bij de roman over de eerste vrouw van Hendrik VIII moeten beginnen, die andere Catherina, zij van Aragon. En normaal ben ik ook erg van de juiste volgorde: beginnen bij het begin, bekijken hoe de ontwikkelingen zich ontvouwen; niet deel 1 tot en met 5 overslaan en me meteen op het laatste deel storten. In dit geval was ik echter geïntrigeerd door Katharine Parr, de laatste echtgenote van Hendrik. Zij speelt namelijk een belangrijke rol in deel 5 van de Shardlake-boeken, de uitmuntende romanserie over de gebochelde advocaat Matthew Shardlake, die probeert door de akelige intriges rond het hof van Hendrik VIII heen te laveren en niet alleen zijn leven maar ook zijn integriteit te bewaren. Alison Weir is geschiedkundige, maar waagt zich naast historische werken zoals deze tegenwoordig ook aan historische romans. Je weet dus dat het met de historische achtergrond van deze romans wel snor zit, maar kan ze ook een fatsoenlijk verhaal vertellen? We gaan het uitvinden.

Dodelijk gekonkel

C.J. Sansom,
Lamentation (GB 2014)
Roman, 658 pp.
Voor zover ik kan nagaan (nog?) niet in het Nederlands vertaald


Dit is alweer het vijfde deel in de serie rond de gebochelde advocaat Matthew Shardlake in het Engeland van Hendrik VIII en ook dit deel had me weer flink in de ban. Het is eigenlijk een moordmysterie, maar de sfeer aan het hof van Hendrik VIII en de angst voor de brandstapel wegens ketterij zijn zo goed beschreven en getroffen dat ik dat aspect eigenlijk veel interessanter vond dan uitpluizen wie de drukker van het illegale pamflet had vermoord. Dit deel speelt in 1546. Hendrik is zo ziek en wanstaltig dik dat hij nauwelijks nog kan lopen en iedereen weet dat het eind nabij is, maar het is verboden om dat uit te spreken. Hij is inmiddels getrouwd met zijn zesde vrouw, de verstandige en waardige Katherine Parr, die Shardlake kende voordat ze koningin was en die hij zeer bewondert.

Maar het begint met een executie. Shardlake wordt door zijn meerdere gedwongen om de verbranding van drie al te fanatieke protestanten bij te wonen, een jonge vrouw en twee mannen. Want Hendrik mag dan op zijn laatste benen lopen, hij regeert nog steeds met ijzeren hand. Hij is weliswaar nog steeds een vijand van de paus, maar moet ook niks hebben van de radicale hervormers. Een ieder die er op betrapt wordt te ontkennen dat de wijn en de hostie het lichaam van Jezus zijn, wacht een gruwelijk lot op de brandstapel. De Iraanse ayatollahs zijn er niks blij.

Hoe leefde het volk van Hendrik en Elisabeth?

Ruth Goodman,
How To Be a Tudor (GB 2015). 
Niet in het Nederlands beschikbaar
Geschiedenis, 336 pp.
12 augustus 2016


Mijn bespreking van Goodmans vorige boek, How To Be a Victorian, sloot ik af met de verzuchting: "Hopelijk vindt Goodman de tijd om nog meer van dit soort boeken te schrijven. Ze schijnt gespecialiseerd te zijn in de zestiende eeuw en ik zou maar wat graag How To Be a Tudor lezen." Nou mensen, het is duidelijk dat Goodman een lezer van mijn blog is en goed naar haar fans luistert, want ze heeft me op mijn wenken bediend. Het kan niet anders of ze is na het lezen van mijn enthousiaste bespreking onmiddellijk achter de pc gekropen om het gevraagde boek te produceren, want hier is het al. Dank je wel, Ruth!

De bochelaar en de boogschutter

C.J. Sansom, 
Heartstone (GB 2010).
Roman, 710 pp.
Niet in het Nederlands vertaald



De boeken met de gebochelde advocaat Matthew Shardlake in de hoofdrol werken zowel uitstekend als historische romans - je wordt op zeer overtuigende wijze ondergedompeld in het Engeland van Hendrik VIII - als op het niveau van de misdaadromans. Je zou het op het eerste gezicht niet zo zeggen, maar eigenlijk is Matthew Shardlake één van de opvolgers van Philip Marlowe, de speurder uit de klassieke noir misdaadromans van Raymond Chandler. In zijn beroemde essay "The Simple Art of Murder" (Atlantic Monthly, 1945) zegt Chandler over de held in eigentijdse detectivefictie, die opereert in een harde, corrupte wereld: "Down these mean streets a man must go who is not himself mean, who is neither tarnished nor afraid. The detective must be a complete man and a common man and yet an unusual man. He must be, to use a rather weathered phrase, a man of honor." Zo iemand is de mismaakte jurist Matthew Shardlake. Hij is een man van eer, die door de corrupte wereld van Tudor Engeland beschimpt en bespot en bedreigd wordt, maar er nooit voor terugdeinst om gerechtigheid voor armen en onderdrukten te zoeken. Zelfs al beschikt hij over weinig fysieke moed en staat hij vaak doodsangsten uit, zijn morele moed blijft altijd overeind. En ook in dit boek in de serie brengt die houding hem weer een hoop gevaar en ellende.

Vrouw wordt ingeruild

Hilary Mantel,
Bring Up the Bodies (GB 2012)
Roman, 432 pp.
Nederlandse titel: Het boek Henry



Ik weet niet wat het is met de historische romans van Hilary Mantel. Ooit las ik haar roman over de Franse revolutie, A Place of Greater Safety, die ik aan de ene kant bewonderenswaardig vond, maar waar ik aan de andere kant met grote moeite doorheen ploegde. Uitgelezen omdat het goed was maar niet bepaald met volle teugen van genoten. Wolf Hall, de roman over Thomas Cromwell die aan deze voorafgaat, las ik alleen maar omdat ik hem cadeau kreeg mét een warme aanbeveling erbij. Aanvankelijk ging het lezen daarvan ook tamelijk moeizaam, totdat er zomaar ineens een klik ontstond met het boek en ik hier een enthousiaste bespreking schreef.

Van Bring Up the Bodies had ik verwacht net zoveel te genieten als van Wolf Hall, maar op de een of andere manier bleef de echte klik grotendeels uit. Terwijl dit boek veel toegankelijker is dan Wolf Hall: minder personages, minder terug-in-de-tijd scènes, minder beschrijvingen, een veel gecomprimeerder handeling. Ik kan ook niet aanwijzen wat er mis is met het boek en ben na diep nadenken tot de slotsom gekomen, dat er helemaal niks mis is met het boek, maar dat het aan mij zelf ligt: ik heb er te lang over gedaan, kreeg halverwege de griep, en heb steeds maar kleine stukjes achterelkaar gelezen met te grote tussenpauzes. Bij geschiedenisboeken werkt dat prima, en bij Proust ook, maar bij de meeste romans niet. En bij deze zeker niet. Dat dit boek van mij dus vier sterren krijgt en niet viereneenhalf zoals Wolf Hall is dus mijn schuld en niet die van het boek, dat door andere liefhebbers net zo hoog gewaardeerd wordt als zijn voorganger.

Monnik, spion en speurder

S.J. Parris,
Heresy (GB 2010)
Roman, 435 pp.
In het Nederlands verschenen als Ketterij



De speurder en verteller van dit zestiende-eeuwse misdaadverhaal is een geëxcommuniceerde ex-monnik die door de Inquisitie op de hielen wordt gezeten, nadat hij op het privaat was betrapt met één van de werken van Erasmus. Na vele omzwervingen over het Europese continent en een tijd aan het Franse hof verblijft hij nu tijdelijk in Engeland, waar hij bevriend is met de beroemde dichter en hoveling Sir Philip Sidney. Verder werkt hij stiekem voor Sir Francis Walsingham, de spymaster van Elizabeth I, die informatie over katholieke samenzweringen tegen de koningin verzamelt.

Nou nou, wel erg vergezocht allemaal, zou je zeggen. Maar truth is stranger than fiction. De omschrijving hierboven is volledig historisch en slaat op niemand minder dan Giordano Bruno, een beroemde figuur in de wetenschapsgeschiedenis. Hij durfde onder meer vol te houden dat Copernicus gelijk had en dat de aarde om de zon draaide en niet andersom, en dat de sterren ver verwijderde zonnen waren, elk met hun eigen planeten. Dit was je reinste ketterij en in 1600, zeventien jaar nadat dit verhaal zich afspeelt, sterft Bruno een gruwelijke dood op de brandstapel. Een zeer interessante figuur dus, waarvan het jammer is dat het zo slecht met hem afliep.

Meer dan ramen

Carola Hicks, The King's Glass: A Story of Tudor Power and Secret Art (GB 2007)
Kunstgeschiedenis, 224 pp.


"Ze stelen onze banen, ze pikken onze vrouwen in en het geld dat ze verdienen sturen ze naar hun eigen land. Ze houden zich niet aan de wet, ze zijn niet te vertrouwen en ze brengen dit land naar de rand van de afgrond." Een eigentijdse populistische parlementariër? Uh nee, Engelse glazenmakers van 500 jaar geleden over hun concurrenten uit de Nederlanden. Dezen vestigden zich rond 1500 in groten getale in Londen, omdat de adel zag dat hun producten kwalitatief hoogwaardiger en veel innovatiever waren dan die van hun eigen landgenoten, die in de Middeleeuwen waren blijven steken. De glazenmakers uit de Lage Landen waren voortdurend het doelwit van vreemdelingenhaat en discriminerende wetgeving, maar weg te krijgen waren ze niet. Hun glas in lood was veel mooier dan de ouderwetse ramen van de Engelse glazenmakers en niet alleen de adel maakte maar wat graag van diensten gebruik, ook de koning zelf had ze nodig.

De Engelsen gebruikten nog steeds dezelfde productiemethodes als vele honderden jaren geleden, die bijvoorbeeld voorschreven dat het precisie-instrument dat gebruikt werd om het glas te snijden eerst witheet gemaakt moest worden in het vuur en dan in een vloeistof gedompeld diende te worden, zijnde ofwel de urine van een drie jaar oude geit die uitsluitend varens te eten had gekregen, of als dat echt niet voorhanden was, de urine van een klein roodharig jongetje. Over achterlijke methodes gesproken....

Innerlijke verscheurdheid in zestiende-eeuws Italië

Hella S. Haasse,
De scharlaken stad (Nl 1952)
Roman, 408 pp.


Ik lees niet zo heel veel Nederlandse literatuur, niet alleen omdat ik nu eenmaal Engels heb gestudeerd, maar ook omdat ik de Engelse literatuur interessanter vind. Echter, zo nu en dan als ik een Nederlands boek lees, kom ik een echte topper tegen. Zo'n topper was Het woud der verwachting van Hella Haasse, een pracht van een historische roman die in de middeleeuwen speelt. Mijn verwachtingen waren daarom hoog gespannen bij de volgende historische roman van Haasse, De scharlaken stad, die zich afspeelt in het Rome van de zestiende eeuw. Wellicht te hoog, want ik werd enigszins teleurgesteld door dit boek en ik wil best toegeven dat dat waarschijnlijk aan mij ligt. Ik zal in ieder geval een poging doen om uit te leggen waarom ik dit weliswaar helemaal geen slecht boek vond, maar toch lang niet zo prachtig als Het woud der verwachting.

Het begin van de renaissancekunst

Robert Paul Walker, The Feud that Sparked the Renaissance: How Brunelleschi and Ghiberti Changed the Art World (VS 2002)
Kunstgeschiedenis, 227 pp.
Niet in het Nederlands vertaald


Florence, eind vijftiende eeuw: er wordt al honderd jaar aan de nieuwe kathedraal gewerkt, maar hij is nog lang niet klaar. Dergelijke publieke werken worden uitgevoerd in opdracht en voor rekening van de oppermachtige gilden, en als daar het geld tijdelijk op is, bijvoorbeeld door weer een kostbare oorlog, stagneert het werk. Zodra echter de handel weer opbloeit, willen de gildes maar wat graag laten zien hoe rijk ze zijn. Oudste en rijkste en machtigste gilde is ate van de kooplieden, de Calimala, die in de winter van 1400-1401 een prijsvraag uitschrijft voor een ontwerp voor nieuwe bronzen deuren voor het Baptisterium, op dat moment de voornaamste kerk van de republiek Florence. De belangrijkste inzendingen komen van twee jonge kunstenaars: notariszoon Filippo Brunelleschi en Lorenzo Ghiberti, goudsmid net als zijn vader. Die van Brunelleschi is het meest vernieuwend, die van Ghiberti het meest elegant. Ghiberti krijgt de lucratieve opdracht, mogelijk mede vanwege zijn charme en zijn vaardigheid zichzelf te verkopen. Ghiberti zal de komende jaren aan de bronzen deuren werken, Brunelleschi druipt waarschijnlijk (helemaal zeker is het niet) af naar Rome, met de jonge Donatello, die de beroemdste beeldhouwer van zijn generatie zou worden.

Volgens Brunelleschi's latere biograaf struinden de twee in Rome, op dat moment nog een stad in verval, alle monumenten uit de klassieke oudheid af, legden die stuk voor stuk vast in tekeningen en keerden vol nieuwe ideeën terug in Florence. Daar legden ze de basis voor de eerste realistische kunst sinds het ineenstorten van het Romeinse rijk. Waar Ghiberti nog beïnvloed werd door de heersende Gotische stijl en langgerekte en enigszins gestileerde figuren maakte, waren de beelden van Brunelleschi een wonder van realistische dynamiek.

Moraal en politiek in het Florence van de 15de eeuw

George Eliot,
Romola (GB 1863)
Roman, 676 pp.
Voor zover ik kan nagaan niet in het Nederlands verkrijgbaar


Ik ben een fan van George Eliot. Middlemarch is één van de grootste meesterwerken van de negentiende eeuw en ook haar andere boeken mogen er wezen - maar Romola stond al bijna 20 jaar onaangeraakt in de kast. Het leek me wel interessant, want het speelt in het Florence van de vijftiende eeuw, maar het heeft de reputatie Eliots minst geslaagde werk te zijn. En terecht, wat mij betreft.

Niet dat het boek bagger is. Integendeel, er zit genoeg in om van te genieten, maar met name in de eerste helft verzandt het verhaal voortdurend in ofwel monologen van de blinde geleerde Bardo Bardi, die zelfs met de overdadige noten nauwelijks te volgen zijn, ofwel in kletspraatjes bij de barbier, waar de klanten de politieke achtergrond bespreken. Daar waar Dickens een meester is in dergelijke digressions is George Eliot dat niet. Ze had zich beter tot snelle achtergrondschetsjes kunnen beperken, want zo wezenlijk zijn de ins and outs van de Florentijnse politiek nu ook weer niet voor de ontwikkeling van de hoofdpersonen - en Bardo had zoveel mogelijk zijn mond moeten houden.

Prima Shakespeare-inleiding

Bill Bryson,
Shakespeare: The World as a Stage (VS 2007)
Biografie, 195 pp.
Nederlandse titel: Shakespeare, een biografie


Eerlijk gezegd denk ik niet dat dit boek veel toevoegt aan de bestaande biografieën van Shakespeare, maar in de serie Eminent Lives moest William toch een keer aan bod komen en de keuze van de uitgever voor Bill Bryson als auteur is een originele en een gelukkige geweest. Wie Bryson kent als reisboekenschrijver en als auteur van werkjes over taal zoals Made in America weet hij dat nooit saai schrijft, steeds informatief is en veel gevoel voor humor heeft. Nu is deze Shakespearebiografie geen echte dijenkletser, maar Bryson weet de lezer wel prima te onderhouden in een nuchter verhaal met de nodige ironische noten, waarin de feiten nadrukkelijk worden gescheiden van de mythes en de wilde speculaties.