Een groepje raven met eigen personeel

Christopher Skaife.

The Ravenmaster (GB 2018)

Memoires, 304 pp.
In het Nederlands verkrijgbaar als De ravenmeester


Christopher Skaife heeft een unieke baan in de meest letterlijke zin van het woord. Hij is verantwoordelijk voor het wel en wee van de raven in de Tower of London, en van die functie is er maar één in de hele wereld. Er bestaat een eeuwenoud verhaal dat, als de raven daar verdwijnen, ook de Tower van London zelf zal vergaan en het koninkrijk ineen zal storten. Aangezien het hier gaat om een bijna 1.000 jaar oud monument dat één van de grote toeristische trekpleisters van het land is, snap je wel dat het hier om een zeer belangrijke functie gaat. Het is echter typerend voor Skaife dat hij dit verhaal op nuchtere wijze ontkracht door uit te pluizen wanneer het voor het eerst opduikt, om er achter te komen dat het (zoals zoveel 'eeuwenoude' verhalen en tradities) een verzinsel is uit de negentiende eeuw en dat de aanwezigheid van de raven ook niet verder terug te voeren is dan die periode. Wel een mooi verzinsel, trouwens.

Een alternatieve vorm van reizen

In 2020 en 2021 ben ik tot nu toe nog niet verder geweest dan mijn eigen provincie en Friesland. Mensen die mij kennen als iemand die graag naar exotische verre landen reist, denken dat ik daar vast erg onder lijd. Welnee! Ik heb me te fiets op mijn eigen provincie gestort en ik heb in plaats van Tadjikistan of Oeganda of Spitsbergen twee keer een heerlijk weekje op Ameland doorgebracht.

Bovendien heb ik natuurlijk heel wat afgereisd in boeken, niet alleen naar verre landen, maar ook naar andere tijden. Zo verkeerde ik een tijdje in het Engeland van de negende eeuw tijdens de Vikinginvallen, zat ik in zeventiende-eeuws Duitsland, met de moeder van de beroemde astronoom Johannes Keppler, en ging ik in 1950 samen met de (fictieve) eerste vrouwelijke politieofficier van India op zoek naar een moordenaar.

Momenteel verblijf ik in het Maleisië van 1931 waar een mensenetende tijger de streek onveilig maakt en een losse vinger een belangrijke rol speelt. Dat boek heb ik nog niet uit, maar de eerste drie wel, dus daar vertel ik hier graag wat meer over.

En o ja, niet te vergeten: ik verkeerde ook nog een hele tijd in een allang verdwenen Gronings klooster in verband met mijn onderzoek voor de jaarlijkse middeleeuwse verhalenwedstrijd van Godijn Publishing. Tot mijn stomme verbazing ben ik met mijn verhaal in de prijzen  gevallen, de prijs in dit geval zijnde publicatie in een bundel. Deze bundel, getiteld Morietur in armis, wordt op 30 oktober tijdens een middeleeuws feestje officieel gelanceerd. Het omslag ervoor zie je hierboven.

Maar dan nu verder met de drie boeken die ik eerder noemde.

Vikingen en Friezen

Marlies Stoter en Diane Spiekhout (red.)

Wij Vikingen: Friezen en Vikingen in het kustgebied

van de Lage Landen (Nl 2019)

Geschiedenis, 168 pp.

Wist je dat 'Viking" niet zozeer een zuivere aanduiding van etniciteit was maar meer een soort life style choice? Je hoefde echt niet van Scandinavische afkomst te zijn om Viking te worden. Ook inwoners van Frisia (in de vroege middeleeuwen het hele kustgebied van Groningen tot en met Zeeland, inclusief een tijd lang de stad Utrecht) sloten zich soms bij hen aan. Dat weten we onder andere door een Friese wet uit die tijd. Daarin staat dat je niet strafbaar was voor het plunderen en brandschatten als je door de Vikingen gevangen was genomen en onder dwang meedeed. Daaruit valt af te leiden dat er ook Friezen waren die zich vrijwillig hadden aangesloten. Ook waren lang niet alle Scandinaviërs met een schip plunderaars. Velen waren gewone kooplieden, die zich soms ook in onze gebieden vestigden. Veel van de cultuur was destijds gedeeld, want er waren nauwe contacten.

Het leven van een taal

Nicoline van der Sijs,
15 eeuwen Nederlandse taal (Nl 2019)
Taalkunde, 256 pp.


Lang geleden, ergens in het derde millennium voor onze jaartelling, trok een groep nomadische veehoeders vanuit de Russische steppes westwaards naar Europa. Mogelijk had de droogte door klimaatverandering in hun thuisland er iets mee te maken, of de pestepidemie die toen woedde. In ieder geval trokken ze het toen nog dunbevolkte Europa binnen en mede dankzij twee in Europa geheel onbekende nieuwigheden, namelijk paarden en wagens, waren de migranten zo succesvol dat de oorspronkelijke bewoners massaal hun taal overnamen. Hoe die taal heette weten we niet, maar we noemen hem nu Proto-Indo-Europees, en het is de voorloper van bijna alle huidige Europese talen, waaronder het Nederlands. Wat onze voorouders vóór die tijd spraken weten we niet, maar her en der in onze taal schemeren als geesten uit een heel ver verleden nog woorden door uit die taal. De nieuwkomers deden, in tegenstelling tot de meeste Europeanen destijds, namelijk niet aan landbouw en daarom behielden onze voorouders bepaalde landbouwgerelateerde termen uit hun eigen taal. Sta daar eens bij stil als je het over eenvoudige dingen als boon, erwt, noot en geit hebt. Of over vissen als baars en brasem en planten als bies en dille. Al die woorden zijn pre-Indo-Europees.

Dat vind ik het fascinerende aan historische taalkunde: het legt een stukje levende geschiedenis bloot.

Een boom, een graf, een kerkmuur en een draak

Christopher Hadley, 
Hollow Places: 
An Unusual History of Land and Legend (GB 2019)
Geschiedenis, 426 pp.
Niet in het Nederlands beschikbaar


Dit boek begint in een weiland in het graafschap Hertfordshire in de jaren dertig van de negentiende eeuw. Victoria zit waarschijnlijk nog net niet op de troon en Charles Dickens staat op het punt om door te breken als populaire schrijver. In het weiland, op een stil landelijk plekje, is een boerenarbeider bezig een enorme eeuwenoude taxusboom te vellen. Het is een zware klus. Tot zijn verbazing ontdekt de man onder de boom een grote holte. Hij weet meteen wat voor holte dit is: het is het leger van een draak. En niet zomaar een draak, maar de draak die in de middeleeuwen werd verslagen door plaatselijke held Piers Shonks, een reus van een vent die ligt begraven in de muur van het kerkje even verderop.

Dorestad enzo

Luit van der Tuuk,
De Friezen:
de vroegste geschiedenis van het Nederlandse kustgebied (Nl 2013)
Geschiedenis, 320 pp.


Friesland was groter dan je denkt. Veel groter zelfs. Zo'n tweeduizend jaar geleden noemden de Romeinen het hele gebied langs onze Noordzee - van Zeeland tot Sleeswijk-Holstein -  Frisia, en de Noordzee heette Mare Frisicum. In de vroege middeleeuwen vielen ook de Vechtstreek en Utrecht onder Frisia, en Dorestad (gelegen bij het huidige Wijk bij Duurstede, totdat het door de Vikingen werd verwoest) was een belangrijke Friese handelsplaats. Toen Willibrord in 695 door de paus in Utrecht werd neergepoot om zieltjes te winnen bij de heidenen in het omliggende gebied kreeg hij de titel Archiepiscopus Frisonum, aartsbisschop der Friezen. Verrassend, hè? Daarmee wil ik niet de Friezen opblazen tot een groots en machtig volk, want dat waren ze niet. Maar ik vind het wel leuk om aan te geven dat dit boek over de Friezen in de periode tot 900 na Chr. niet alleen over een provinciaal uithoekje gaat, maar over een groot deel van ons land en dat het daarom niet alleen voor die paar onverstaanbare noorderlingen zoals ik ontzettend interessant is.

Huis en thuis

Judith Flanders, The Making of Home: The 500-year Story of How Our Houses Became Home (GB 2014).
Geschiedenis, 368 pp.
Niet in het Nederlands vertaald


Vraag een kind om een huis te tekenen en je krijgt zonder aarzelen iets met een puntdakje, een deur en ramen. Iedereen weet wat een huis is, maar hoe teken je 'thuis'? Een huis is een fysiek object, 'thuis' is een idee. Een idee waar de sprekers van de Germaanse en de Finoegrische talen (zoals Fins en Hongaars) wél een woord voor hebben en de sprekers van de Romaanse en Slavische talen niet. Die constatering vond ik wel frappant. Heel Noordwest Europa en een groot deel van Midden-Europa heeft een woord voor 'thuis', net als wij, maar Zuid- en Oost-Europa niet. Wat voor conclusies je daaraan kunt verbinden weet ik niet helemaal, maar het is verleidelijk om te denken dat het hele idee van huiselijkheid typisch iets van Noord-West- en Midden-Europa is. Fransen en Italianen flaneren, wij zitten gezellig thuis. Flanders onderzoekt hoe het idee van 'thuis' zich de laatste 500 jaar in vooral Noordwest Europa en (via immigratie) Noord-Amerika heeft ontwikkeld, hoe het begrip 'privacy' ontstond, wat de invloed van nieuwe technologie op het gezinsleven was en nog veel meer interessante informatie, met aardig genoeg ook regelmatig aandacht voor Nederland.

Een bijzonder soort geschiedenis

Karen Armstrong,
A History of God: The 4000-Year Quest of Judaism, Christianity and Islam (GB 1993)
Geschiedenis, filosofie, 487 pp.
Nederlandse titel: Een geschiedenis van God


Eerst maar even met de billen bloot: ik ben als ongelovige opgevoed en ben dat nog steeds. Het geloof in een bovennatuurlijk wezen dat de mens in zijn evenbeeld heeft geschapen en zich intensief met de mensheid bemoeit, is mij dus vreemd. Maar ik ben ook niet rabiaat anti-godsdienst. Alhoewel er in naam van de god waar Armstrong over schrijft de vreselijkste dingen zijn gebeurd en gebeuren, zie ik ook wel dat het geloof troost kan bieden en mensen tot goede dingen kan inspireren. Zelf haal ik mijn troost en inspiratie uit andere dingen, maar dat is slechts mijn persoonlijke levenshouding en ik gun iedereen de zijne. Mijn belangstelling voor godsdienst is er dus één van buiten uit, een oprechte interesse voor andere denkwerelden dan de mijne. Om aan die belangstelling tegemoet te komen, is dit een uitstekend boek, dat trouwens niet zozeer over de godheid zelf gaat, maar over het beeld dat de drie monotheïstische godsdienst uit het Midden-Oosten van hem ontwikkelden in de afgelopen 4.000 jaar.

Het verhaal in de genen

David Reich,
Who We Are and How We Got Here:
Ancient DNA and the New Science of the Human Past (VS 2018)
Genetica, geschiedenis, 368 pp.
Niet in het Nederlands vertaald


Diep in onze cellen zit de prehistorie van onze voorouders verscholen. Die zat er altijd al, maar we konden haar niet lezen. Sinds kort kunnen we dat wel, vooral nu wetenschappelijke DNA-analyse nog maar een schijntje kost, tenminste vergeleken bij wat er begin deze eeuw voor betaald moest worden. Dit DNA-onderzoek heeft nu al diverse verrassingen opgeleverd, zoals het bewijs dat iedereen buiten Afrika een heel klein beetje beetje Neanderthal-bloed heeft en dat er vele tienduizenden jaren geleden onbekende mensensoorten op aarde rondliepen die allang weer uitgestorven zijn, maar die wel hun sporen hebben nagelaten in ons erfelijk materiaal. David Reich is een vooraanstaand onderzoeker op het gebied van 'historisch' DNA en in dit boek doet hij verslag van de jongste stand van zaken op een onderzoeksterrein dat nog maar net bestaat en dus gegarandeerd nog veel meer verrassende inzichten zal opleveren.

Achter of naast de troon, maar vooral niet erop

Helen Castor,
She-Wolves: The Women Who
Ruled England Before Elizabeth (GB 2010)
Geschiedenis, 496 pp.
Niet in het Nederlands vertaald


In 1553 stond Engeland voor een situatie die nog nooit eerder was vertoond: de koning was dood en er waren alleen nog maar vrouwelijke erfgenamen voor handen. De enige zoon die Hendrik VIII met zoveel moeite had voortgebracht was op vijftienjarige leeftijd en na een schamele zeseneenhalf jaar op de troon alweer overleden en nu waren daar alleen nog zijn halfzusters en een aantal nichten en achternichten. En verdraaid, ineens kon er nu wel wat al die eeuwen daarvoor onmogelijk was geweest: Engeland kreeg een koningin die zelf en op eigen titel het land regeerde. Nu was die allereerste koningin geen doorslaand succes. Mary, dochter van Katharina van Aragon en fanatiek katholiek, draaide de protestantse hervormingen die haar vader en halfbroer hadden doorgevoerd zo veel mogelijk terug en verdiende dankzij de honderden die ze naar de brandstapel stuurde de bijnaam Bloody Mary. Gelukkig voor de protestanten werd ook zij niet heel oud. En toen kwam Elizabeth en dat was heel andere koek. Zij kreeg de bijnaam Gloriana. Sindsdien is troonopvolging door vrouwen geen probleem meer in Engeland.

Hoe een onmogelijke puzzel opgelost werd

Margalit Fox,
The Riddle of the Labyrinth:
The Quest to Crack an Ancient Code (VS 2013).
Geschiedenis, taalkunde, 384 pp.
Niet vertaald.

Negentiende-eeuwse historici namen over het algemeen aan dat de Griekse geschiedenis begon in 776 vChr., met de eerste bekende Olympische Spelen. Vóór die datum was sprake van een lange periode van duisternis waarover weinig bekend was. Een ontdekking op Kreta door de Engelse archeoloog Arthur Evans rond 1900 bracht daar verandering in: in het paleizencomplex van Knossos ontdekte hij een enorme stapel kleitabletten (zo'n 3.000) uit circa 1.400 vChr. met daarop uitgebreide teksten. De kleitabletten waren door een noodlottig maar voor ons fortuinlijk toeval bewaard gebleven doordat ze in een grote verwoestende brand per ongeluk gebakken en vereeuwigd waren, in plaats van dat ze - zoals gebruikelijk - verpulverd werden. De teksten konden een schat aan informatie over deze onbekende beschaving opleveren, ware het niet dat er sprake was van een klein probleempje: niemand kende het schrift waarin ze geschreven waren en niemand had zelfs maar enig idee van de taal waarin de teksten waren opgesteld. Phoenicisch, Etruskisch, Hittitisch, nog iets anders? Geen mens die het wist.

Van jagers en boeren

Karin Bojs,
Mijn Europese familie:
De laatste 54.000 jaren (Zweden 2015)
Vertaald uit het Zweeds door Bertie van der Meij
Wetenschap, 456 pp.


De moderne techniek kan soms zo mooi zijn. Ik las een paar weken geleden in De Volkskrant een recensie van dit boek, en wist meteen dat ik dit absoluut moest lezen. Dus naar de computer gerend, boek gekocht, gedownload en onmiddellijk begonnen. Wat een luxe. Maar nog veel en veel mooier is de techniek waar dit boek over gaat: hoe je met behulp van DNA-onderzoek en data-analyse de prehistorie kunt ontrafelen. Tot voor kort hadden we voor die periode alleen de archeologie: botten en potten die op zich allerlei fascinerende dingen over onze verre voorouders kunnen verklappen, maar waarbij toch nog behoorlijk veel ruimte voor verschillende interpretaties overblijft en die daarmee tamelijk zacht is. Met het DNA-onderzoek is de prehistorie ineens een stuk 'harder' geworden. Grote en fascinerende raadsels uit onze prehistorie zijn de laatste jaren daardoor ineens een heel stuk dichter bij een oplossing gekomen.

Gevangen in de geschiedenis

Connie Willis,
Blackout (VS 2010)
Roman, 513 pp.

Connie Willis
All Clear (VS 2010)
Roman, 656 pp.

Niet in het Nederlands vertaald

Deze twee dikke pillen vormen samen een tweeluik van bijna 1200 pagina's. Willis won er een prestigieuze Hugo Award mee, maar kreeg ook kritiek: het verhaal zou veel te lang zijn. Hebben die critici gelijk? Absoluut, het had echt wel verscheidene onsjes minder gekund. Is het daardoor een slecht boek? Nee helemaal niet. Heb ik me ermee vermaakt? Nou en of, uitstekend! En ik ben blij dat ik het pas gelezen heb, toen beide delen allang en breed uit waren, want anders had ik na deel 1 gefrustreerd moeten wachten tot het vervolg uit kwam. Altijd een goed teken voor een boek.

Het eerste Oost-West conflict

Tom Holland, Persian Fire: The First World Empire
and the Battle for the West (GB 2005)
Nederlandse titel: Perzisch vuur
Geschiedenis, 448 pp.
28 februari 2017



Het zal ergens rond 1974 zijn geweest dat wij in de Griekse les geteisterd werden door de Anabasis van Xenophon, een Atheense soldaat en historicus van ergens voor Christus die iets van doen had gehad met Perzische oorlogen en daar een (in mijn ogen) oorverdovend saai boek over had geschreven. Het schijnt dat zijn Grieks relatief gemakkelijk te volgen was en daarom was het één van de eerste teksten die wij ter vertaling voorgelegd kregen. Ik heb het boek daarna zo snel mogelijk vergeten. In het weinige dat ik me er later nog van kon herinneren, ging het over de Grieks-Perzische oorlogen waarin onder meer de roemruchte slag bij Marathon plaats vond, maar dat bleek niet te kloppen. De Grieks-Perzische oorlogen waren eerder en het was niet Xenophon die daarover geschreven had, maar Herodotus. Over die oorlogen heeft Tom Holland een boek geschreven, en wat voor boek. Het leest eerder als de heet-van-de-naald artikelen van een oorlogsverslaggever dan als een duf geschiedenisboek. Heel andere koek dan Xenophon dus.

Nou ben ik op de een of andere manier niet zo van de veldslagen en dergelijke, dus het is een hele prestatie van Holland dat hij mij mee wist te krijgen. Maar het is niet alleen oorlog wat de klok slaat in dit boek. Een groot deel van dit boek gaat over het ontstaan van het Perzische wereldrijk en vervolgens over de Griekse stadsstaatjes die zich aan de periferie daarvan bevonden. Holland doet dat vlot en smakelijk en met humor, terwijl je tegelijkertijd een behoorlijk goed beeld krijgt van beide partijen.

Hoe leefde het volk van Hendrik en Elisabeth?

Ruth Goodman,
How To Be a Tudor (GB 2015). 
Niet in het Nederlands beschikbaar
Geschiedenis, 336 pp.
12 augustus 2016


Mijn bespreking van Goodmans vorige boek, How To Be a Victorian, sloot ik af met de verzuchting: "Hopelijk vindt Goodman de tijd om nog meer van dit soort boeken te schrijven. Ze schijnt gespecialiseerd te zijn in de zestiende eeuw en ik zou maar wat graag How To Be a Tudor lezen." Nou mensen, het is duidelijk dat Goodman een lezer van mijn blog is en goed naar haar fans luistert, want ze heeft me op mijn wenken bediend. Het kan niet anders of ze is na het lezen van mijn enthousiaste bespreking onmiddellijk achter de pc gekropen om het gevraagde boek te produceren, want hier is het al. Dank je wel, Ruth!

De denkwereld van de prehistorische mens

Colin Renfrew,
Prehistory: The Making of the Human Mind (GB 2007)
Archeologie, geschiedenis, 248 pp.
Geen Nederlandse vertaling verkrijgbaar



Colin Renfrew is al jaren een vooraanstaand archeoloog die veel toegankelijke en succesvolle boeken voor niet-vakgenoten heeft geschreven. Het eerste boek dat ik van hem las, Before Civilization: The Radiocarbon Revolution and Prehistoric Europe (1973), vertelde hoe radicaal de prehistorie moest worden herschreven toen het dankzij de C14-methode mogelijk werd om prehistorische overblijfselen te dateren, en hoe de hele manier van het interpreteren van de prehistorie over de kop moest.

De barbaren van Europa
Het dogma was namelijk altijd geweest dat de piramides in Egypte veel ouder waren dan megalithische bouwwerken als Stonehenge en de tempels van Malta. De onderliggende gedachte daarbij was dat de beschaving in het Midden-Oosten was uitgevonden en vandaar naar de barbaren in Europa gebracht. Daar bleek niets van te kloppen. Toen de Egyptenaren begonnen met hun piramides waren de tempels van Malta al oud en Stonehenge stond er ook allang. Dit bracht een aardverschuiving in het denken teweeg. Prehistorici realiseerden zich door deze nieuwe informatie pas echt goed dat beschaving door verschillende volkeren onafhankelijk van elkaar kon worden "uitgevonden" (ook al zijn er nog steeds idioten die bijvoorbeeld beweren dat de Maya-piramides in Mexico geïnspireerd zijn door die van Egypte, kennelijk vanuit de gedachte dat de oorspronkelijk Amerikanen te achterlijk waren om zelf zulke bouwwerken te ontwikkelen). Renfrew schreef in Before Civilization een helder en boeiend betoog over hoe die paradigma-verschuiving plaats vond.

Van graanschuur naar jachthaven

Frank Westerman,
De graanrepubliek (Nl 1999, 2013)
Geschiedenis, 279 pp.


Moeizaam en over een periode van eeuwen was het vruchtbare graanland van het Oldambt in Oost-Groningen ooit op de zee gewonnen. Enorme boerderijen waren er gekomen, waar rijke herenboeren woonden die het land lieten bewerken door straatarme landarbeiders. Er waren weinig streken in Nederland waar de contrasten tussen de klassen zo groot waren en er was geen enkele streek waar het communisme zoveel aanhang had. Het zou de eerste en enige communistische burgemeester van het land leveren.

Typisch Oldambster boerderij; Huningaweg 11 te Midwolda.
Bron: Hardscarf - Eigen werk. Licensed under
CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons -

Na de Tweede Wereldoorlog en de hongerwinter waren de graangebieden in ons land van cruciaal belang. De landbouwproductie moest enorm opgeschroefd worden om iedereen te kunnen voeden. De PvdA-er Sicco Mansholt, afkomstig uit een boerenfamilie uit deze streek, ging als minister en later als eurocommissaris met onverzettelijke voortvarendheid aan de slag en deed zijn werk zo goed dat er eind jaren zeventig grote landbouwoverschotten ontstonden en de graanprijzen instortten. Vanaf nu werden de boeren in het Oldambt betaald om land braak te laten liggen. Maar inmiddels was eurocommissaris Mansholt in de ban geraakt van de opkomende milieubeweging en wonnen biologen steeds meer aan invloed.. En zo gebeurde er uiteindelijk iets waar niemand ooit van had kunnen dromen, de herenboeren niet en de landarbeiders evenmin: een groot deel van het land dat ooit met zoveel vernuft op de zee veroverd was, werd weer onder water gezet. De rijke graanvelden van toen herbergen nu een groot meer en een ambitieus opgezet woon- en recreatiegebied dat dankzij de crisis nog steeds niet goed van de grond is gekomen: Blauwestad.

De negentiende eeuw tastbaar gemaakt

Ruth Goodman,
How To Be a Victorian (GB 2013)
Geschiedenis, 443 pp.
Niet in het Nederlands vertaald



Trouwe kijkers van BBC2 zijn historicus Ruth Goodman misschien wel eens tegen gekomen, bijvoorbeeld toen ze samen met twee mannelijke collega's, gehesen in authentieke negentiende-eeuwse kloffie, probeerde het leven op een boerderij in de Victoriaanse tijd te reconstrueren - niet door het bestuderen van geschriften (dat is er natuurlijk wel aan vooraf gegaan), maar door de mouwen op de stropen en een jaar lang oude landbouwmethodes en huishoudmethodes zelf uit te proberen. Toen ik die tv-serie, Victorian Farm, ontdekte, was ik meteen enthousiast: geschiedenis tastbaar gemaakt! Er volgden soortgelijke series, onder meer Edwardian Farm, Tudor Monastery Farm en recentelijk Secrets of the Castle, en allemaal vond ik het smullen. Zou dit boek net zo genieten zijn?

Hoe de rand het centrum werd

Michael Pye, The Edge of the World:
How the North Sea Made Us Who We Are (GB 2014). 
Geschiedenis, 450 pp.
Nederlandse titel: Aan de rand van de wereld: 
hoe de Noordzee ons vormde



Tweeduizend jaar geleden lag het zwaartepunt van Europa en omstreken rond de Middellandse Zee. Maar na de val het Westromeinse rijk en het aanbreken van de Middeleeuwen verschoof dat zwaartepunt langzaam naar het noordwesten, richting kille grijze Noordzee, waar de Romeinen voor het overgrote deel nooit echt doorgedrongen waren. Dat begon, volgens Michael Pye, met de Friese handelaren die vanaf die zee niet alleen de kusten van Noordwest-Europa afvoeren, maar dankzij hun stapelplaats Dorestad ook handel dreven ver het binnenland in, naar de landen van de Franken. En en passant deden ze iets revolutionairs:

they reinvented money. They took coins with them on their trading voyages, money for buying and selling and doing business. Other territories had run out of cash, or lived off gifts and barter, or stopped using money for anything except tax and politics, but the Frisians carried the idea of using money wherever they went. It was not at all a trivial idea. With it came ideas of the value of things and how to calculate that abstract value on paper.

Verplichte kost

Frederick Douglass, 
Narrative of the Life of Frederick Douglass,
an American Slave (VS 1845). 
Autobiografie, 116 pp.
Hier gratis te downloaden



Frederick Douglass is één van de indrukwekkendste figuren uit de geschiedenis van de afschaffing van de slavernij in Amerika. Hij werd rond 1818 geboren in een hutje op een plantage in Maryland. Zijn moeder was een zwarte slavin, zijn vader een blanke slavenhouder waarvan hij de identiteit nooit heeft kunnen achterhalen, omdat moeder en kind zo gauw mogelijk uit elkaar gehaald werden. Want stel je voor dat ze een emotionele band zouden krijgen. Dat gaf geen pas voor mensen die voor hun eigenaren in de allereerste plaats bezit waren (en in de allerlaatste plaats medemensen) en die vaak slechter behandeld werden dan het vee dat de slavenhouders bezaten. Paarden werden gekoesterd, slaven kregen met de zweep.