Een vrouwenleven

Kunzang Choden,
The Circle of Karma (Bhutan 2005)
Roman, 316 pp.
Nederlandse titel: Tsomo's karma



Hoofdpersoon Tsomo is een Bhutanese vrouw die een leven leidt dat maar weinig op onze levens lijkt, vooral omdat de cultuur waar ze in opgroeit zo anders en zo onbekend is. Maar zoals het een goede roman betaamt, is haar levensverhaal tevens een universeel verhaal, waardoor het ook voor een hoogopgeleide Nederlandse eigenlijk helemaal niet zo moeilijk is om mee te leven met een analfabete vrouw die geboren werd in een dorp in wat destijds één van de meest geïsoleerde landen in Azië was. Choden schreef dit boek in het Engels, dus duidelijk met het oog op buitenlandse lezers, en niemand hoeft daarom bang te zijn dat dit een voor westerlingen ondoordringbaar verhaal is.

Bhutan: een sereen bergstaatje in de Himalaya

Ik wist dat Bhutan een bijzonder land was, maar niet dat het zo bijzonder was. De beste manier om het land binnen te treden is vanuit het zuiden, via India. Het ene moment zit je nog in een bonte chaos, met vuilnisbelten op straat waar geiten op lege chipszakjes kauwen, waar van alle kanten geclaxonneerd wordt, waar de visuele en auditieve overload zowel fascinerend als gekmakend is - en het volgende moment sta je voor een oriëntaalse poort, moet je uit je auto stappen, door moderne veiligheidspoortjes lopen waar alle rode lichtjes afgaan, terwijl de enige reactie bestaat uit een vriendelijke glimlach van het Bhutanese gezin dat aan tafel een spelletje zit te doen. Je hoeft niet eens je paspoort te laten zien. Het volgende moment ben je in Bhutan. De architectuur is volstrekt anders, de chaos is op mysterieuze wijze weggesmolten, de mensen zijn sereen, dragen heel andere kleding, de vlakte achter je is plotseling overgegaan in een berglandschap. Je bent van het ene moment op het andere in een volstrekt andere wereld. Ik trad het land binnen en was verkocht.

Reisgegevens Periode:  april 2016. Soort reis:  culturele rondreis van Oost- naar West-Bhutan. Organisatie:  Dimsum Reizen. Accommodatie: hotels, plus één overnachting op een boerderij (aanrader). Bezocht: Trashigang, Mongar, Bumthang, Dromkar Festival, Tromsa, Punakha, Thimphu, Paro, Haa Vallei. Weer: meestal aangenaam lenteweer maar soms ook behoorlijk frisjes (afhankelijk van de hoogte ); zo nu en dan een enkel buitje.

Geluk (2x)

Als jullie dit lezen, sta ik op het punt om te vertrekken naar Bhutan. De meeste mensen hebben hooguit een vaag idee waar dat ligt. Toen ik mijn collega's ernaar vroeg, dachten sommigen dat het in Afrika lag, terwijl de geografen het weliswaar correct in Azië plaatsten, maar er verder vrijwel niets van wisten. Welnu, Bhutan is een klein boeddhistisch koninkrijkje ingeklemd tussen Tibet en India, wat verder naar het oosten dan Nepal. Het is een arm land, dat zich altijd zoveel mogelijk gedeisd heeft gehouden en het is waarschijnlijk mede om die reden nooit gekoloniseerd. Pas in de jaren zestig stelde het zich - beperkt - open voor buitenlanders, op initiatief van de toenmalige koning, die destijds de absolute macht had. In 2006 ondernam zijn zoon en opvolger opnieuw een opmerkelijke stap: hij bouwde het land geheel vrijwillig om tot een constitutionele monarchie, schreef verkiezingen uit, en trad a ten gunste van zijn zoon af, die nu de macht deelt met een parlement.

Met humor en een frisse blik de Himalaya door

Michael Palin, 
Himalaya (GB 2005)
Reisverhaal, 296 pp.
In het Nederlands verkrijgbaar onder dezelfde titel


Toen de BBC-serie die hierbij hoort op de buis kwam, heb ik niet gekeken. Ik ga liever zelf op reis dan naar andermans plaatjes te kijken. Maar toen ik plannen maakte voor mijn trip naar Nepal en dit boek voor een habbekrats in elektronische vorm beschikbaar bleek te zijn, ben ik gezwicht en heb ik het in bits en bytes meegenomen op vakantie. Palin (ex-Monty Python) bezoekt in dit boek niet alleen Nepal, maar ook Pakistan, India (om precies te zijn Ladakh, waar ik in 1999 een trektocht maakte), Tibet (waar ik volgend jaar naar toe wil), Bhutan en Bangla Desh.

Himalaya is een tamelijk pretentieloos reisverhaal, zoals Palin zelf de eerste is om toe te geven: "these diaries are stronger on spontaneity than sober reflection". Het is een vlot geschreven dagboek van de maanden dat Palin met filmploeg en al door de Himalaya trok, zonder al te veel beschouwelijke passages, niet zoveel opvallend originele observaties en met hier en daar wat achtergrond. Het bestaat vooral uit humoristische van-dag-tot-dag beschrijvingen, zonder een overkoepelende visie. Maar als vakantielectuur voldoet het prima, vooral om de volgende reden.