Zware beproevingen

Juliet Marillier

Daughter of the Forest (Nieuw Zeeland 1998)

Roman, 672 pp.

Nederlandse titel: Dochter van het woud

Wat roept het woord 'sprookjesachtig' bij jou op? Hoogstwaarschijnlijk denk je meteen aan dingen als 'feeëriek' en 'toverachtig mooi', en bij de term 'sprookjeshuwelijk' zie je ongetwijfeld het toppunt van romantiek voor je. Maar van oorsprong zijn sprookjes helemaal niet zo romantisch. Het zijn eerder keiharde verhalen, waarin de hoofdpersoon vaak de vreselijkste beproevingen moet doorstaan. Wel lopen sprookjes - voor zover mij bekend - altijd goed af. Dit verhaal is losjes gebaseerd op het sprookje "De zes zwanen" en het is verre van feeëriek. Hoofdpersoon is de jonge Ierse Sorcha, die jarenlang de gruwelijkste beproevingen moet ondergaan om haar geliefde broers te redden, die door hun valse stiefmoeder in zwanen zijn veranderd. Ze moet zes hemden weven van een stekelplant die haar handen kapot maakt. Daarvoor moet ze eerst zelf de planten verzamelen en het garen spinnen. Al die tijd mag ze geen woord met iemand spreken. En alsof dat niet erg genoeg is, liggen er ook nog voortdurend gevaren op de loer in het bos waar ze naar toe is gevlucht voor haar stiefmoeder.

Lang leve het kapitalisme. Of niet?

J.G. Farrell,
The Singapore Grip (Ierland 1978)
Roman, 568 pp.)
Niet in het Nederlands vertaald

Ik vind Farrell een briljant schrijver, maar zijn ironie en satire zijn niet voor iedereen. Dat bleek wel uit de reacties op de tv-serie die naar dit boek is gemaakt. De zwartkomische toon uit de roman is opvallend goed getroffen, ontdekte ik toen ik die even later las, en de Farrell-fans waren er net zo enthousiast over als ik. Maar de rest van de kijkers had er duidelijk niks van begrepen en nam alles veel te letterlijk. Klagen over onsympathieke personages als die nadrukkelijk zo zijn bedoeld, namelijk om een op een satirische manier een boodschap over te brengen, slaat helaas de plank volledig mis. 

Een mooie test is het onderstaande citaat over het ontstaan van Singapore als een handelspost in de jungle en de meteen daaropvolgende explosie van commerciële activiteit. Neem het eens goed door.

Down there in the city, taking the place of the rats and the centipedes which had once made it their home, seething, devouring, copulating, businesses rose and fell, sank their teeth into each other, swallowed, broke away, gulped down other firms, or mounted each other to procreate smaller companies, just as they do elsewhere in other great capitalist cities.

Lees je hier een metaforische maar neutrale of zelfs positieve beschrijving in (er wordt immers gesproken over 'great capitalist cities')? Of zie je de passage als zwaar ironisch en daarmee kritisch op een wijze die verpakt is in beeldspraak, maar voor de goede verstaander onmiskenbaar is? Ik ben wel benieuwd wat anderen hier van maken. Ironie is iets waar je oog voor moet hebben en is daarom iets dat veel lezers en kijkers gemakkelijk ontgaat, maar je kunt het wel degelijk aanleren door zorgvuldig lezen. En dan biedt dit boek ontzettend veel plezier.

Inhaalslagje

Waarchijnlijk is het niemand opgevallen, maar ik heb het afgelopen jaar veel minder besprekingen geschreven dan anders. Ik lees nog net zoveel (of weinig, het is maar hoe je het bekijkt) als vóór de corona-uitbraak, maar omdat ik nu al bijna een jaar volledig vanuit huis werk, zie ik de pc in mijn werkkamer - onbewust - alleen nog maar als kantoor, met als gevolg dat ik steeds minder de neiging heb om er ook in mijn vrije tijd nog achter te kruipen. Begrijp me niet verkeerd: mijn werk is erg leuk en thuiswerken gaat in de juristerij uitstekend, maar als ik aan het eind van de werkdag de pc afsluit, wil ik alleen maar de deur uit om een eind te wandelen of te fietsen, niet doortypen. En in het weekend probeer ik mijn werkkamer, in het kader van een gezonder werk-privébalans, ook te vermijden. Dat is de reden dat ik veel minder gepost heb. Gevolg: een flinke achterstand met besprekingen. Maar, die achterstand ga ik nu deels wegwerken met een verzamelpost. Let op: Drie Voor De Prijs Van Één!

"Ceaseless Tears"

William Trevor,
My House in Umbria (Ierland 1991)
Roman, 160 pp.
Niet in het Nederlands vertaald


Ik geloof niet dat William Trevor hier in Nederland erg beroemd is en zeker niet bij het grote publiek, maar hij staat bekend als één van de grote korteverhalenschrijvers van de twintigste eeuw en ook als romanschrijver wordt hij hoog aangeslagen. Ik las Death in Summer en dat was een mooi boek, weet ik nog, en The Story of Lucy Gault was zelfs hartverscheurend mooi, één van mijn favoriete romans van 2003. Het wordt dus tijd om eens wat reclame te maken voor deze Ierse schrijver.

Mijn kennismaking met My House in Umbria begon in 2011 met de dvd, waarvan ik helemaal niet wist dat die op een roman was gebaseerd. Ik kocht hem alleen maar omdat (a) hoofdrolspelers Maggie Smith en Timothy Spall twee van mijn favoriete acteurs zijn en (b) ik dacht dat het een gezellige feel good film á la Enchanted April was. Ik ben dus met nogal specifieke verwachtingen voor de buis neergestreken, maar toen al snel bleek dat het een heel ander soort verhaal was, heb ik de dvd gauw weer stopgezet en opgeborgen, want op dat moment had ik dringend behoefte aan zonnig escapisme. Ik was die hele dvd alweer vergeten, toen ik onlangs ergens las dat hij gebaseerd was op een boek van William Trevor. Verhip! Dat was interessant nieuws . Ik kon de roman gelukkig gemakkelijk als e-boek op de kop tikken, ben er meteen aan begonnen en heb hem in een paar rukken uitgelezen.

Opstand en afbrokkeling

J.G. Farrell,
Troubles (GB 1970)
Roman, 480 pp.
Niet in het Nederlands vertaald


De jonge Majoor Brendan Archer had géén fijne Eerste Wereldoorlog. Hij komt terug met shellshock en aanhoudende nachtmerries en weet niet goed wat hij met zijn nieuwe leven na de oorlog aanmoet. Wat de zaken extra ingewikkeld maakt, is dat hij - zonder het zelf in de gaten te hebben - tijdens een van zijn verlofperiodes een verloofde opgedaan blijkt te hebben, ene Angela Spencer, dochter van de eigenaar van het luxe hotel Majestic aan de Ierse zuidoostkust

Hoe hij verloofd is geraakt met een jongedame die hij maar een paar dagen vaagjes heeft meegemaakt, begrijpt hij in 1919 nog steeds niet.

He remembered declaring that he would come back to her, but not very much else. Indeed, the only other thing he recalled quite distinctly was saying goodbye to her at an afternoon thé dansant in a Brighton hotel. They had kissed behind a screen of leaves and, reaching out to steady himself, he had put his hand down firmly on a cactus, which had rendered many of his parting words insincere. The strain had been so great that he had been glad to get away from her. Perhaps, however, this suppressed agony had given the wrong impression of his feelings. [...]Although he was sure that he had never actually proposed to Angela during the few days of their acquaintance, it was beyond doubt that they were engaged: a certainty fostered by the fact that from the very beginning she had signed her letters ‘Your loving fiancée, Angela’. 

Plot verrijkt met karakter en plaats

Eén van de verschillen tussen genrefictie en literaire fictie is dat genrefictie over het algemeen bepaalde regels volgt: in een romantische komedie krijgen ze elkaar, in een politieroman wordt de moord opgelost. Die voorspelbaarheid heeft iets prettigs en is ongetwijfeld één van de redenen dat genrefictie zo geliefd is. Maar er zijn ook schrijvers die op interessante wijze spelen met 'hun' genre en de regels breken. Zo iemand is de Ierse Tana French. In haar eerste roman, In the Woods, stonden twee mysteries centraal, waarvan er uiteindelijk slechts één door de recherche wordt opgelost. Het leverde haar een hoop kwaadheid, maar ook een  hoop lovende recensies op. French kan namelijk niet alleen goed schrijven, ze geeft in haar politieromans net zoveel aandacht aan het personage van de hoofdpersoon (in elk boek een wisselend lid van de Dublinse recherche) als aan het misdaadmysterie. Haar rechercheurs zijn getroebleerd, bevlogen, hebben minder gelukkige trekjes en zijn in de eerste plaats complexe mensen, niet eendimensionale misdaadoplossers. In elk opvolgend deel van deze serie rond de Dublinse recherche is de hoofdpersoon een bijfiguur uit het vorige deel en krijg je dit personage van zeer dichtbij en van onverwachte kanten te zien.

Big data: hebben ze echt het beste met ons voor?

David Shafer,
Whiskey Tango Foxtrot (VS 2014)
Roman, 488 pp.
Niet in het Nederlands vertaald


Wat hebben een ontwikkelingswerkster in Myanmar, een crèchehulpje in Portland en een onuitstaanbaar succesvolle zelfhulpgoeroe met elkaar gemeen? Aanvankelijk alleen dat het Amerikaanse dertigers zijn en dat ze in afwisselende hoofdstukken de hoofdpersoon van deze onderhoudende en heerlijk vlot geschreven thriller zijn. Het begint ermee dat Leila in de jungle van Myanmar, bij de grens met China, iets ziet wat ze kennelijk niet had mogen zien - maar dat realiseert ze zich na een tijdje pas, als het al veel te laat is.

Meer dan een platte thriller
Wat het ontslag van de charmante flierefluiter Leo bij de kinderopvang in Portland daar mee te maken heeft, is lange tijd niet duidelijk, evenmin als de rol van Mark die tot zijn eigen verbazing een gigantische bestseller op de zelfhulpmarkt heeft gegooid en nu de persoonlijke coach is van de obsceen rijke en machtige baas van het grootste internetconglomeraat ter wereld. Maar dat de verbanden tussen deze drie nog niet meteen worden gelegd geeft niks, want hun karakters en hun belevenissen worden zo vermakelijk beschreven dat je de auteur met alle plezier de plot in alle rust uit laat spinnen. En al redelijk gauw wordt het behoorlijk spannend. Daarbij is het boek ook nog eens meer dan een platte thriller. Het gaat namelijk over internetprivacy en informatie-eigendom en daar wordt het pas echt interessant.

Ouderdom en onverwachte levenskunst

Jennifer Johnston,
Naming the Stars (Ierland 2015)
Novelle, 94 pp.
Niet in het Nederlands vertaald



Dit is weer zo'n raar omslag met een 'onthoofd' vrouwenlichaam. Zulke foto's worden de laatste jaren vooral gebruikt wordt om de lezer in één oogopslag duidelijk te maken dat dit een VROUWENBOEK is. Dat schijnt te betekenen dat het niks voor mannen is, omdat het over emoties gaat en echte kerels daar niet sensitief genoeg voor zijn, en tegelijkertijd dat de lezeres niet bang hoeft te zijn dat het moeilijk is en dat het dus (goddank!) geen hoogstaande literatuur is. Echte vrouwen zijn immers weliswaar o zo sensitief, maar kunnen niet erg goed nadenken - of hebben daar in ieder geval zelden zin in. Daarmee is dit een hele foute omslag voor deze novelle. Ja, de twee hoofdpersonen zijn vrouwen, het verhaal is zonder meer sensitief, maar het is ook in al zijn beknoptheid subtiel en complex, en daarmee heel wat uitdagender dan de gemiddelde emo-lectuur. En ik zou bovendien niet weten waarom mannen er niet door geboeid zouden kunnen raken, want het is in de eerste plaats een verhaal over mensen.

Aan weerszijden van de oceaan

Colum McCann,
TransAtlantic (Ierland 2013)
Roman, 336 pp.
Nederlandse titel: Trans-Atlantisch



Dit boek begint met de allereerste Trans-Atlantisch vlucht ooit, in 1919, van het Canadese Newfoundland naar de Ierse westkust. McCann beschrijft die met zoveel tastbare intensiteit en hij geeft die zoveel emotionele lading mee, dat de lezer bij de landing bijna net zoveel vreugde en ontroering ervaart als de beide vliegeniers, Alcock en Brown. Alleen al om dit eerste fragment is dit boek de moeite waard. Maar ook de rest mag er zijn.

Aanvankelijk lijkt het boek te bestaan uit steeds een belangrijke episode uit het leven van een aantal historische personen die een rol speelden in de Iers-Amerikaanse relaties. Brown en Alcock vlogen van Noord-Amerika naar Ierland in 1919. De ontsnapte slaaf en schrijver Frederick Douglass is in 1845 in Ierland om zijn autobiografie te promoten en steun te verwerven voor afschaffing van de slavernij in de VS. En George Mitchell, de Amerikaanse senator, legt in 1998 in Belfast de laatste hand aan het vredesverdrag tussen de strijdende partijen in Noord-Ierland. Het leitmotiv van de verbanden tussen Noord-Amerika en Ierland is al snel helder, maar ook de thema's van oorlog en vrijheid dienen zich voorzichtig aan. De twee vliegeniers zijn immers veteranen van de Eerste Wereldoorlog (mannen 'who had taken the war out off' hun omgebouwde gevechtsvliegtuig) en alleen in de lucht ervaren zij de ultieme vrijheid. Douglass strijdt voor zijn eigen vrijheid (hij was in 1845 de VS nog steeds een slaaf en kon daar zo weer in de boeien geslagen worden) en voor die van zijn medeslaven, een strijd die zal culmineren in de Amerikaanse burgeroorlog. En de plaats van Mitchell is duidelijk: hij strijdt voor vrede.

Poëzie in Belfast

Kevin Smith,
Jammy Dodger (GB 2012)
Roman, 290 pp.
Niet in het Nederlands vertaald


Vroeger was alles beter. Neem nou 1988 in Belfast. Iedereen was veel aardiger toen. De zon scheen bijna elke dag en als-ie niet scheen, waren er knusse cafeetjes waar je kon thee drinken en werd geholpen door lieve oude dametjes in zwartwitte uniformen. 's Ochtends roken de straten naar het verse brood van de broodfabriek en 's middags rook het naar bradend vlees en turfvuren.

Eh, wacht eens even. Belfast? 1988? was dat niet de tijd van de troubles, van de IRA-aanslagen? O ja, dat is waar ook. Maar onze verteller Artie Conville was jong en zorgeloos, en bestierde samen met goede vriend Oliver Sweeney een poëzietijdschrift dat vanwege de troubles gul gesubsidieerd werd door de Britse regering, onder het motto dat cultuur goed voor mensen in een oorlogszone was. Heerlijke tijden waren dat. "Top quality angst and misery flowed from many pens and all we had to do was sieve and print." Totdat de beginnende dichters die zij nota bene aan een carrière hadden geholpen, het elders maken en zelfs nog te beroerd zijn om Artie en Oliver een oud boodschappenlijstje toe te stoppen. En de beginnende dichters sturen alleen nog maar gruwelijke puberale weltschmerz in.

"So, what happens when you run out of poetry?
Let's find out."

De zigeunerdichteres

Colum McCann,
Zoli (Ierland 2006)
Roman, 353 pp.
In het Nederlands verkrijgbaar onder dezelfde titel


Het is ambitieus en riskant om als Ierse man uit een keurig, bevoorrecht middleclass gezinnetje in de huid te kruipen van een arme zigeunerdichteres uit Oost-Europa, maar McCann speelt het klaar om zijn hoofdpersoon Zoli op overtuigende, indrukwekkende en prachtige wijze tot leven te brengen. Inspiratie voor Zoli was het leven van 'Papusza' (Bronoslawa Wajs), een Poolse Roma (het politiek correcte woord voor zigeuner), die zichzelf leerde lezen en schrijven en uiteindelijk een beroemd dichter werd. Zoli is echter géén gefictionaliseerde biografie; het is nadrukkelijk een roman, waarin McCann zijn hoofdpersoon een paar decennia later geboren laat worden en haar jeugd in Slowakije laat plaats vinden. Hij heeft zichzelf de vrijheid gegeven om de persoonlijkheid van zijn hoofdpersoon te verbeelden, niet om haar te beschrijven.

Noir in de overtreffende trap

John Connolly,
Every Dead Thing (Ierland 1999)
Roman, 509 pp.
Nederlandse titel: Een dode ziel

Rond mijn twintigste was ik verzot op Agatha Christie; lekker Engels, lekker gezellig, lekker escapistisch. Totdat ik een paar jaar daarna de klassieke detectives noirs van Raymond Chandler ontdekte, met zijn held Philip Marlowe die in de corrupte buurten van Los Angeles en de decadente villa's van Hollywood een heel ander soort misdaad oploste. Verre van gezellig, maar veel realistischer en veel boeiender dan Miss Marples en Poirot, die ik nu ineens hopeloos kneuterig vond.

De serie van John Connolly's misdaadboeken rond ex-politieman Charlie Parker is een voortzetting van het genre dat Raymond Chandler in de jaren veertig en vijftig groot maakte, maar dan wel behoorlijk geëvolueerd. Charlie Parker maakt weliswaar net als Philip Marlowe mooie cynische wisecracks (alhoewel hij niet helemaal hetzelfde niveau haalt), maar verder is hij een heel ander soort speurder. Charlie Parker is moreel verre van brandschoon en de moorden waar hij mee geconfronteerd wordt zijn van een bloederigheid die zo extreem is dat ik het boek nooit had uitgelezen als het niet zo goed geschreven was.

Spannend, origineel en net wat beter dan de rest in het genre

Tana French,
The Likeness (Ierland 2008)
Roman, 694 pp.
Nederlandse titel: De gelijkenis


Het moet een wel heel bizarre gewaarwording zijn voor een rechercheur: naar een moordscène geroepen worden en dan niet alleen te zien krijgen dat het slachtoffer op je lijkt als twee druppels water, maar ook nog horen dat ze volgens haar identiteitsbewijs dezelfde naam droeg als de persoon die jij een paar jaren geleden als undercover-agent 'speelde'. Een persoon en een naam die je nota bene zelf verzonnen had. Dit overkomt Cassie Maddox, een jonge rechercheur uit Dublin, die ook een belangrijke rol speelde in de debuutroman van French, In the Woods. Dit keer geen verhaal met losse eindjes, maar een uitstekende politieroman die net wat beter is geschreven dan de meeste, een net wat originelere plot heeft en een net wat interessantere hoofdpersoon en daarmee duidelijk uitsteekt boven de meeste boeken in dit genre.

The making of ... een excentrieke reiziger

Dervla Murphy,
Wheels Within Wheels (Ierland 1979)
Autobiografie, 236 pp.
Niet in het Nederlands beschikbaar


Ik ken Dervla Murphy als een onverschrokken reizigster en bewonderenswaardige bikkel. Niet persoonlijk, natuurlijk, maar uit twee van haar boeken. In één ervan wandelt ze in de winter door het hooggebergte van de Pakistaanse Himalaya - als ongehuwde moeder mét zesjarig dochtertje - en in de andere trekt ze met een ezel en dochtertje langdurig door de Andes in Peru. Ik heb zelf ook in deze contreien gewandeld en gekampeerd, maar dan wel met een brave georganiseerde groepsreis en beide keren slechts twee weken. Ik vind mijzelf daarmee bij vlagen soms best een beetje avontuurlijk, maar vergeleken bij Dervla's ondernemingen zijn het trutreisjes naar de Costa del Sol.

Murphy heeft te fiets en te voet de halve wereld afgereisd, liefst naar afgelegen gebieden en zonder enig comfort. Je zou dus zeggen dat ze daar ongetwijfeld op jonge leeftijd al mee begonnen is, maar niks is minder waar. Totdat ze ruim over de dertig was, zat ze vast in een dorp in Ierland en afgezien van enkele fietstochtjes naar Spanje en Duitsland eind jaren vijftig en begin jaren zestig was ze tot die tijd zo goed als nergens geweest. Dit boek is het verhaal van de jaren voordat Murphy in staat was haar onbedwingbare reislust te bevredigen. Ik begon er met enige scepsis aan, omdat ik dacht dat het vergeleken met haar reisboeken vast erg saai moest zijn, maar Murphy is zo'n interessante schrijver en zo eerlijk over zichzelf en zo genereus jegens haar ouders dat ik me geen moment verveeld heb. En ze heeft een boeiend verhaal.

Een leven van 11 m2

Emma Donoghue,
Room (Ierland 2010)
Roman, 401 pp.
Nederlandse titel: Kamer

Het begon ijzersterk, als een soort moderne, helaas al te actuele variatie op Plato's grot. Een jongetje van net vijf, Jack, woont met zijn moeder in een kamer van 11 m2. Er is een tv, Ma krijgt 's nachts verplicht bezoek van de man die ze Old Nick noemen en er is een daklicht waardoor ze de zon en de maan zien. Jack is hier geboren en weet niet beter dan dit de hele wereld is. De tv is een doos waar beeld en geluid uitkomt, maar heeft verder niks met echte mensen te maken. Echte mensen, dat zijn alleen Jack en Ma en misschien Old Nick.

Women aren’t real like Ma is, and girls and boys not either. Men aren’t real except Old Nick, and I’m not actually sure if he’s real for real. Maybe half? He brings groceries and Sundaytreat and disappears the trash, but he’s not human like us. He only happens in the night, like bats. Maybe Door makes him up with a beep beep and the air changes. I think Ma doesn’t like to talk about him in case he gets realer. (p. ...)

Van de meeste dingen in Jacks wereld bestaat er slechts één exemplaar, dat daarom zonder lidwoord en met hoofdletter wordt aangeduid, zoals Bed, Kast, Vloerkleed, Kamer en Deur. Het verhaal wordt verteld door Jack, die geen weet heeft van het normale leven en een voor ons onvoorstelbaar beperkt, maar desalniettemin gelukkig bestaan met zijn moeder leidt. Omdat hij niet beter weet en zijn moeder er alles aan doet om hem fysiek en mentaal gezond te houden, voelt Jack zich veilig en geborgen. Hij is blij met het zeer weinige dat hij heeft.

Twee beschadigde mensen en een hond

Jennifer Johnston,
The Gingerbread Woman (Ierland 2000)
Roman, 213 pp.
Niet in het Nederlandse beschikbaar


Dit is mijn eerste kennismaking met de Ierse schrijfster Jennifer Johnston, die al sinds 1972 romans schrijft en prijzen wint, van wie meerdere romans zelfs zijn verfilmd, maar die buiten Ierland nauwelijks bekend schijnt te zijn. Zonde. Ik moest even wennen aan haar stijl en aan de stekelige hoofdpersonen in dit boek, maar ze is een interessante schrijver met een eigen stem, die meer aandacht verdient.

The Gingerbread Woman speelt zich af in de buurt van Dublin, waar Clara aan het bijkomen is van een zware operatie plus een gebroken hart en Laurence (Lar) uit Noord-Ierland in een deprimerend hotelletje zit. Clara wil vergeten, Lar wil allesbehalve vergeten. Hij wil zijn leven lang de mensen blijven haten die verantwoordelijk zijn voor de dood van zijn vrouw en baby, twee jaar eerder. Clara daarentegen probeert de trouweloze geliefde van zich af te schrijven die haar in New York zoveel pijn bezorgde.

Stoomtreinen en de berg Olympus in Ierland

John Banville,
The Infinities (Ierland 2009)
Roman, 300 pp.
Nederlandse titel: De onsterfelijken



Opvallende openingszin: "Of the things that we fashioned for them that they might be comforted, dawn is the one that works." Raadselachtig, want wie zijn "we" die de dageraad hebben gemaakt en wie zijn "they" voor wie de dageraad werd gemaakt? In de tweede zin wordt het al wat duidelijker: "When darkness sifts from the air like fine soft soot and light spreads slowly out of the east all but the most wretched of humankind rally."  Aha! "They" dat zijn wij, de mensen! En "we" blijken de goden te zijn, de Griekse goden nog wel, want hier spreekt niemand minder dan Hermes, zoon van Zeus, boodschapper van de goden, beschermer van reizigers en schutspatroon van dieven en oplichters. Hermes is net als de rest van het gezin Godley in het oude Ierse landhuis in afwachting van de dood van Adam senior, de briljante wiskundige, die na een zware beroerte in coma is geraakt en roerloos (maar niet gedachteloos) in zijn vroegere werkkamer op de bovenste verdieping ligt.

Dit zou een afgezaagdfamiliedrama kunnen zijn over het zoveelste dysfunctionele gezin, maar met de Griekse goden erbij wordt het toch wat anders, want Zeus (in zijn lachwekkende gouden sandalen)  is stiekem de mooie schoondochter aan het verleiden en een tijdje later duikt Pan op in de vermomming van een dik zwetend mannetje genaamd Benny, die beweert het onderzoeksmaatje van Adam te zijn. En er is meer ongewoons. De postbode komt te pony, de evolutietheorie staat op naam van Alfred Russell Wallace, het modernste type trein loopt op stoom en auto's rijden op zout water. Met dat laatste heeft de stervende Adam alles te maken. Deze briljante wiskundige heeft een formule ontdekt waarmee de oneindige waarden die ontstaan bij bijvoorbeeld berekeningen van de oerknal ineens zinvol zijn en waardoor koude fusie mogelijk is geworden. Het lijkt er dus op alsof we hier in een soort parallel universum zijn, waarin sommige dingen net ietsje anders zijn dan in het onze.

De ondergang van een stelletje snobs

Molly Keane,
Good Behaviour (Ierland 1981)
Roman, 245 pp.
Nederlandse titel: Een meisje van stand


Als wij kennis maken met ik-persoon Aroon St. Charles is zij 57 en zijn wij er nog net getuige van hoe ze met een konijnen-mousse haar hoogbejaarde moeder de dood injaagt. Wat voor monster is deze Aroon wel niet om een hulpeloos oud vrouwtje zo te behandelen? En hoe komt het dat deze aristocratische Anglo-Ierse dames niet meer op hun landgoed maar in een klein huisje bij de haven wonen? Aroon vraagt zich het ook af en blikt terug op haar jeugd, die even voor de Eerste Wereldoorlog begon.

Toen was alles anders. Aroon en haar broertje wonen aan het begin van de twintigste eeuw op het landgoed Temple Alice, met een rokkenjagende vader die leeft voor de jacht en zijn paarden en honden - de standaard Engelse aristocraat derhalve - en een altijd elegante moeder. Het uiten van emoties is not done in deze kringen. Wat de St. Charles-familie ook overkomt, the stiff upper lip gaat nooit verloren. Of zoals Aroon zegt over de jachtpartijen die ze herhaaldelijk bijwoont:

It was all a stylish performance; nothing personal, no boastfulness, or only in a very sidelong way, never a heart-warming admission of cowardice, or hatred of a horse. (p. 80)

Niets is wat het lijkt

Benjamin Black,

The Silver Swan (Ierland 2007)

Roman, 345 pp.
Nederlandse titel: De zwaan van Dublin


De misdaadromans van John Banville, schrijvend onder zijn alias Benjamin Black, zijn wat mij betreft de enige in hun soort die met recht literaire thriller genoemd mogen worden. Thrillerliefhebbers vinden ze echter teleurstellend omdat het element suspense wat ondergeschoffeld is, maar literatuurliefhebbers zijn er over het algemeen dol op. De stijl, de karakterisering, de sfeer - het is allemaal zoveel beter dan in de reguliere thriller. Je moet er alleen wel oog voor hebben en niet met een noodgang door het boek heen scheuren om uit te vinden wie het heeft gedaan, want dan lees je over al die mooie dingen heen.

Het tempo van deze romans ligt laag, net als in het Dublin van de vijftiger jaren waarin beide boeken rond patholoog-anatoom Quirke zich afspelen (het eerste was Christine Falls). De Guinessvaten worden met paard en wagen vervoerd, de kolenboer doet er zijn ronde, er worden veel afstanden te voet afgelegd. Dublin is nog een wat achtergebleven, armoedige stad, waar de mannen veelal pakken dragen die glimmen van de slijtage en waar de straten vaak half uitgestorven zijn.

Een gevaarlijke vlucht in de sprookjeswereld

John Connolly,
The Book of Lost Things (Ierland, 2006)
Roman, 502 pp.
Niet in het Nederlands vertaald


Lang geleden waren sprookjesboeken mijn lievelingsboeken en toen ik The Book of Lost Things tegenkwam, waarin een kind vlucht in een sprookjeswereld, kon ik het niet weerstaan, zelfs al was ik een beetje bang dat het tot het fantasy-genre behoorde waar ik nu eenmaal niet zoveel mee heb. Mijn vrees bleek geheel onterecht te zijn en al gauw was ik dit boek gretig aan het verslinden.

Het kind in dit boek is de dertienjarige David, die op de rand van de puberteit staat en zojuist zijn innig geliefde moeder heeft verloren. Het enige dat hij nu nog heeft is zijn vader en de sprookjesboeken waaruit zijn moeder zo graag vertelde. Vader heeft echter binnen de kortste keren een nieuwe vriendin en een nieuwe baby, zodat alleen de boeken overblijven voor David, die zich nu ontpopt tot een vervelende, egoïstische puber. Het gezin verhuist naar het ouderlijk huis van Rose (de gehate nieuwe vriendin), waar David een kamer onder de hanenbalken krijgt, compleet met allerhande oude boeken, waar David graag in rond struint. Inmiddels is de Tweede Wereldoorlog uitgebroken en op een nacht stort er een Duits vliegtuig neer in de tuin. David vlucht in een gat in een verzonken oude muur dat door de explosie ontstaat en bevindt zich plotseling in het halfschemer van een vreemd bos met nog vreemdere bewoners.