zondag 17 februari 2019

Politieroman of sprookje?

Sheri S. Tepper
The Family Tree (VS 1997)
Roman, 496 pp.
Niet in het Nederlands verkrijgbaar


Een politieroman, denk je als je aan dit boek begint, duidelijk een politieroman. De hoofdpersoon Dora Henry is immers een politieagent die de moorden op drie genetici onderzoekt. Verder heeft ze een niet al te denderend huwelijk, en ook dat hoort echt bij het genre. En net als je een beetje met Dora begint mee te leven en je achter je oren begint te krabben over haar huwelijk, zit je in het volgende hoofdstuk ineens, patsboem! in een Oosters sprookje, in het hoofd van een jong slavinnetje dat als sloofje in een harem werkt. Waarna je - net als het leuk wordt - weer terug pendelt naar Dora Henry, die inmiddels problemen heeft met een waanzinnig hard groeiende plant. Ook lijkt er iets raars te zijn met de bomen in de stad. En vervolgens - doink! - zit je weer in de fantasiewereld van het meisje Opalears, dat op reis gestuurd wordt met de prins, die de wereld moet redden naar aanleiding van een cryptische voorspelling van een zieneres - waarbij Tepper een hoop lol heeft met het vrolijk parodiëren van de quest in traditionele fantasy-verhalen. Wat is dit in godsnaam voor een boek?

zondag 10 februari 2019

Een gereedschapskist

Stephen King,
On Writing: A Memoir of the Craft (VS 2000)
Non-fictie, 288 pp.
Nederlandse titel: Over leven en schrijven


Stephen King is de eerste die toe zal geven dat hij geen literaire pretenties heeft met zijn boeken. Maar dat wil niet zeggen dat zijn boeken niet goed zijn. Ik ben nog wel eens geneigd om te denken dat commercieel succes niet samen gaat met kwaliteit, en in veel gevallen klopt dat ook wel. Maar lang niet altijd. The Salon.com's Reader's Guide to Contemporary Authors, een verzameling essays uit 2000 over de interessantste schrijvers van de late twintigste eeuw met de prikkelende ondertitel: An opinionated, irreverent look at the most fascinating writers of our time heeft niet voor niks een portret van King (met nog 5 andere schrijvers) prominent op de voorkant staan. En het essay over deze schrijver sluit af met de volgende observatie van literair criticus Andrew O'Hehir:
... this critic has long believed that his [King's] true literary ancestor is Charles Dickens. King and Dickens share a capacitiy for shamelessly sentimental yarn-spinning and a love of the grotesque; both use their literary gifts to illuminate the ills of contemporary society.
En, aldus O'Hehir: Whether you like him or not, the world's bestselling novelist is no hack, but an honest and committed craftsman. If someone has to be the richest writer in history, we could do a lot worse.

zondag 3 februari 2019

Drie minuten met de werkelijkheid

Wolfram Fleischhauer,
Fatal Tango (Duitsland 2001)
Oorspronkelijke titel: Drei Minuten mit der Wirklichkeit
Uit het Duits in het Engels vertaald door de auteur en Kate Vanovitch
Roman, 459 pp.
Nederlandse titel: Tango mortale


Aah, de tango! Buenos Aires! De dans, de muziek! Rond 1880  begonnen in de sloppenwijken, waar het ooit een dans van vooral zwarten en homo's was, nu het domein van de toerist en gespeeld door klassieke musici, maar nog steeds onweerstaanbaar meeslepend. Elke keer als er een stuk genoemd werd in dit boek, zocht ik het op op You Tube en werd ik meegesleurd door de snijdende ritmes, de rauwe melodieën, de verholen melancholie, de strakke expressieve bewegingen. Alleen daarom had dit boek al meteen een streepje voor. Maar het bleek ook nog eens zeer sterk geschreven te zijn en een ontzettend boeiend verhaal te bieden. Ik heb het dus zo langzaam mogelijk verslonden om er zo lang mogelijk van te kunnen genieten.

zondag 27 januari 2019

Herfstkleuren en tijdreizen

Ali Smith,
Autumn (GB 2016)
Roman, 288 pp.
Nederlandse titel: Herfst


Dit boek had een opening die meteen intrigeerde en een eindzin waardoor ik plotseling (en eindelijk) precies begreep wat de schrijver wilde zeggen. Autumn is geen lineair of chronologisch verhaal. Het werkt als een collage, met schijnbaar ongerelateerde fragmenten uit gesprekken, uit dromen, scènes van nu, scènes van vroeger, stukjes over pop art. Het boek is serieus en het is tegelijkertijd speels - speels in de taal waar Smith zo origineel en virtuoos en vol vreugde mee om gaat, maar ook in de ideeën over tijd, kunst, en zelfs de droef stemmende actualiteit. Pas in de allerlaatste zin kwamen voor mij alle fragmenten écht samen en viel alles zo prachtig op zijn plaats dat ik er ineens heel erg door geraakt werd.

zondag 20 januari 2019

Huis en thuis

Judith Flanders, The Making of Home: The 500-year Story of How Our Houses Became Home (GB 2014).
Geschiedenis, 368 pp.
Niet in het Nederlands vertaald


Vraag een kind om een huis te tekenen en je krijgt zonder aarzelen iets met een puntdakje, een deur en ramen. Iedereen weet wat een huis is, maar hoe teken je 'thuis'? Een huis is een fysiek object, 'thuis' is een idee. Een idee waar de sprekers van de Germaanse en de Finoegrische talen (zoals Fins en Hongaars) wél een woord voor hebben en de sprekers van de Romaanse en Slavische talen niet. Die constatering vond ik wel frappant. Heel Noordwest Europa en een groot deel van Midden-Europa heeft een woord voor 'thuis', net als wij, maar Zuid- en Oost-Europa niet. Wat voor conclusies je daaraan kunt verbinden weet ik niet helemaal, maar het is verleidelijk om te denken dat het hele idee van huiselijkheid typisch iets van Noord-West- en Midden-Europa is. Fransen en Italianen flaneren, wij zitten gezellig thuis. Flanders onderzoekt hoe het idee van 'thuis' zich de laatste 500 jaar in vooral Noordwest Europa en (via immigratie) Noord-Amerika heeft ontwikkeld, hoe het begrip 'privacy' ontstond, wat de invloed van nieuwe technologie op het gezinsleven was en nog veel meer interessante informatie, met aardig genoeg ook regelmatig aandacht voor Nederland.

zondag 13 januari 2019

Uitdagend en prikkelend

Gabriel Josipovici,
Goldberg: Variations (GB 2002)
Roman, 189 pp.
Niet in het Nederlands vertaald


Josipovici is een Britse schrijver en literatuurcriticus die alleen in kleine kring bekend is, maar daar wel zeer hoog wordt aangeslagen. Zo'n reputatie heeft altijd iets intimiderends en het heeft daarom bijna 11 jaar geduurd voordat ik dit boek eindelijk uit mijn kast durfde te halen. Ik concludeerde al gauw dat Josipovici inderdaad een hele knappe en erudiete schrijver is, maar toen ik het boek uit had, wist ik nog steeds niet precies wat ik er nou van moest vonden. Dat weet ik eigenlijk nog steeds niet, maar ik hoop er al schrijvende achter te komen.

Meeneuriën
Ik kon me na al die tijd niet meer herinneren waarom ik dit boek had gekocht, maar toen ik op de achterkant zag dat het in de achttiende eeuw speelde, een periode waar ik me tijdens mijn studie uitgebreid in verdiept heb en die ik erg interessant vind, was het me meteen weer duidelijk. En de referentie naar Bach had het 'm natuurlijk ook gedaan. Die Goldberg-Variationen is een beroemd klavecimbelstuk uit 1741 van Bach dat bestaat uit 30 variaties op een thema. Ik had er vroeger een lp van, in de uitvoering van de legendarische pianist Glenn Gould, die altijd heel zachtjes met zijn muziek meeneuriede. Fantastisch.

zondag 6 januari 2019

Afstand doen en weggooien

Malena Watrous,
If You Follow Me (VS 2010)
Roman, 356 pp.
Niet in het Nederlands vertaald


Wel grappig, ik had meteen een dejà-vu-gevoel toen ik aan deze roman begon. Het verhaal gaat namelijk over een jonge Amerikaanse (Marina) die tijdelijk naar Japan vertrekt om daar als assistent-leraar Engelse les te geven aan een middelbare school in een provinciestadje. Net als de Britse Sam Baldwin die daar een onderhoudend autobiografietje aan wijdde. Het boek van Watrous is fictie, maar wel gebaseerd op haar eigen ervaringen in het plaatsje Shika. Verder is Marina een heel ander soort persoon dan Sam. Sam verkent met veel nieuwsgierigheid en enthousiasme het land. Marina en haar geliefde, Carolyn, zijn typische Amerikanen die alles vooral raar en ongemakkelijk vinden, en stoef vasthouden aan hun Amerikaanse gewoontes. Ze doen op hun manier wel hun best, maar zoals veel Amerikanen zijn ze niet echt nieuwsgierig naar wat de Japanners nu beweegt. Verder blijven ze bijvoorbeeld hardnekkig hun Amerikaanse ontbijt eten, zelfs al is dat helemaal niet goed te houden als je geen fatsoenlijke koelkast hebt, en probeert Marina (met de zuiverste bedoelingen, maar weinig tactisch) de Japanners haar westerse opvattingen over seksuele politiek door de strot te duwen.

zaterdag 29 december 2018

Het vuurwerk van het afgelopen jaar

Eigenlijk was ik van plan om heel kaal een lijstje favorieten op te dreunen, omdat ik het idee had dat er verder niks bijzonders te melden was. Maar toen ik mijn bestand met gelezen boeken doornam en mijn blog er nog eens op nasloeg, bleken er tot mijn verrassing een paar themaatjes te ontwaren, die zich helemaal spontaan hadden gevormd (en soms met elkaar overlapten):
  • ik had kennelijk iets met huizen dit jaar, want ik las romans over: een appartementencomplex in Egypte, een huis dat een centrale speelde in het leven van een familie in Baltimore, een Engels landhuis waar het leek te spoken, een Engels landhuis waar het vrijwel zeker spookte en een Amerikaans landhuis waar het absoluut zeker spookte;
  • de Griekse goden kwamen drie keer langs, in een kroeg in Toronto, in een gedachtenexperiment naar Plato en in het leven van een opstandige nimf;
  • ik was ook enigszins filosofisch ingesteld afgelopen jaar, getuige een boek over yoga en dergelijke van een Nederlandse filosofe, een roman waarin een tekst van Plato centraal stond, een roman die ging over de vraag of menselijke intelligentie gelukkig maakt, een geschiedenis van het opperwezen van de drie monotheïstische godsdiensten en een essay over Zen en theedrinken;
  • ik werd een nog ergere uitpluizer. Door sommige boeken die ik las, werd mijn nieuwsgierigheid over de achtergronden ervan zo aangewakkerd, dat ik een speciale post aan Plato en eentje aan de Rougon-Macquart-cyclus van Zola wijdde, en tussendoor ook nog even peilde of mijn lezers ook uitpluizers waren (gelukkig waren ze dat).

De romans die me uiteindelijk het meest zijn bijgebleven
(in alfabetische volgorde):
  • Rabih Alameddine, An Unneccessary Woman (Libanon 2013)
    Een schitterend boek over een oudere, literatuur minnende vrouw in Beiroet, dat én het hoofd én het hart veel voldoening biedt.
  • André Alexis, Fifteen Dogs (Canada 2015)
    Een roman over filosofie en honden? Jazeker, de van oorsprong Trinidadese schrijver Alexis maakt een ontroerend en tot nadenken stemmend verhaal over honden die van de goden plotseling behept worden met menselijke intelligentie. Een zegen of een vloek?
  • Madeline Miller, Circe (VS 2018)
    Classica Miller leverde opnieuw een heel mooi verhaal geïnspireerd door de Griekse oudheid af. Nu over de nimf Circe die verbannen wordt naar een onbewoond eiland en daar onder meer háár visie op Odysseus en zijn metgezellen geeft.
  • Sheri S. Tepper, Grass (VS 1989)
    Spannend en indringend, dit science-fictionverhaal dat terecht een klassieker in het genre is. Het stelt belangrijke ethische kwesties aan de orde, verpakt in een zeer meeslepend verhaal, met boeiende personages.
  • Amor Towles, A Gentleman in Moscow (VS 2016)
    Een verrukkelijk en origineel verhaal over een aristocraat die na de Russische revolutie huisarrest krijgt in een luxe hotel, en daar wat heel bijzonders van maakt.
  • Anne Tyler, A Spool of Blue Thread (VS 2015)
    Tyler is één van mijn favoriete schrijvers en ook met dit bedrieglijk eenvoudige verhaal over een paar generaties van één familie maakt ze haar reputatie weer volledig waar.

De non-fictie die de meeste indruk maakte:
  • Robert MacFarlane, The Old Ways (GB 2012)
    Hoe een meesterlijke schrijver al wandelend en reflecterend naast het fysieke landschap ook innerlijke landschappen ontdekt en verkent.
  • Susan Cain, Quiet (VS 2012)
    Cain laat zien dat introverte mensen niet contactgestoorde types zijn, maar hun eigen belangrijke kwaliteiten hebben en dat de wereld beter af zou zijn, als die kwaliteiten meer erkend zouden worden.
  • David Reich, Who We Are and How We Got Here (VS 2018)
    Reich is een wetenschapper die voor leken uiteenzet wat we allemaal over onze verre voorouders en hun bewegingen over de aardbol hebben ontdekt dankzij recent dna-onderzoek.
  • Aida Edemariam, The Wife's Tale (Ethiopië 2018)
    Een heel mooi verhaal over het leven van de Ethiopische grootmoeder van de schrijfster, dat bijna de hele twintigste eeuw omspande.

Maar het allerbeste aan mijn leesjaar waren jullie, zeer gewaardeerde lezers. Jullie inspireerden en stimuleerden me om méér uit mijn boeken te halen, om achtergronden te onderzoeken, om de diepte in te gaan en nog meer te genieten. Heel erg bedankt, alvast een goed uiteinde en graag tot ziens in 2019.

O ja, en nog een klein vraagje: als je één boek mocht aanwijzen dat dit jaar het meeste indruk op je heeft gemaakt, wat zou dat dan zijn en waarom?


donderdag 27 december 2018

Horreur!

Er is niks mis met lekker griezelen. Helaas ben ik zo ontzettend nuchter (ik geef mijn Friese afkomst de schuld) dat ik griezelfilms over het algemeen eerder lachwekkend dan eng vind. Hoe meer special effects hoe stommer, wat mij betreft. Bovennatuurlijke verschijnselen in een boek doen mij ook zelden huiveren, omdat het me maar niet lukt om daarin te geloven. Ik ben gewoon te sceptisch. Het is wat anders als een schrijver voluit gaat in een fantasy-verhaal. Dan hebben we een hele andere wereld dan de onze; daarin gelden andere regels waarbinnen van alles mogelijk is en dán kunnen geesten en dergelijke prima, als ze binnen het kader van het verhaal maar kloppen. Een heel enkele keer is een schrijver zo goed, dat ik in een verder realistisch verhaal toch meegesleept wordt door spookgedoe dat ik anders onzinnig zou vinden, zoals Hex van Thomas Olde Heuvelt. Ik geloof er dan nog steeds niet in, maar ben door de kwaliteiten van de schrijver toch tijdelijk even bereid tot een suspension of disbelief, met lekker gehuiver als gevolg.

Soms wagen ook uitgesproken literaire auteurs zich met succes aan griezelelementen. Zo las ik deze zomer The Little Stranger van de onvolprezen Sarah Waters en las ik exact 35 jaar daarvoor The Turn of the Screw (1898) van de super-literaire auteur Henry James. Beide draaien om een landhuis waarin paranormale verschijnselen plaats vinden (of in ieder geval lijken plaats te vinden) en beide zijn ook zeer interessante en geslaagde literaire romans. Het werd dus tijd voor een vergelijkbare roman in deze categorie én voor een herlezing van het verhaal van Henry James.

zondag 23 december 2018

Oude paden en nieuwe poëzie

Robert MacFarlane,
The Old Ways: A Journey on Foot (GB 2012)
Reisverhaal, 374 pp.
Nederlandse titel: De oude wegen: een voetreis


Een boek afbranden is een makkie. Gewoon flink hakken en even later is er lekker niks meer van het boek over. Het is helaas veel moeilijker om over te brengen hoe schitterend een boek is. Mijn stukje over The Old Ways zal de schrijver nooit recht kunnen doen en zal altijd knullig bij het origineel afsteken. Ik kan natuurlijk gewoon zeggen dat iedereen het moet lezen, en het daarbij laten, maar het lijkt me toch beter om de lezer dat zelf te laten beslissen, want geen enkele boek is voor iedereen. Ook dit juweeltje krijgt 1-ster-recensies van lezers op Amazon. Daaronder is natuurlijk weer de onvermijdelijke "Don't waste your time" (en dat is letterlijk de hele bespreking), maar ook eentje die desondanks de spijker op de kop slaat: "I love travel books and was greatly disappointed with this book. I found this book to be exceptionally boring. I was expecting interesting facts, not poetry." Dat is een eerlijke, nuttige mening, die precies aangeeft wat de reisverhalen in dit boek zijn: geen collectie van weetjes en anekdotes, maar je reinste poëzie.