De sprong in het duister

Griet op de Beeck
Vele hemels boven de zevende (België 2013)
Roman, 272 pp.
17 januari 2017



Wat een betoverend begin en wat een mooie stukken verderop in het boek. Je ziet meteen dat Op de Beeck een talentvolle schrijver met een eigen stem is. Eentje om in de gaten te houden. Maar er zijn ook minder goed uit de verf komende aspecten aan dit debuut, dat een belofte inhoudt die nog niet volledig wordt ingelost.

De ontbrekende liefde
Het boek gaat over enkele leden van een disfunctionele familie die allemaal liefde ontberen. Eva is de eerste die aan het woord komt en de belangrijkste.

Ik ben zesendertig. Dat is niet jong en ook niet oud. Ik kan heel goed autodansen en op hoge hakken lopen, risotto maken en lief zijn voor kleine dieren. Hoe dat precies moet, leven, daar ben ik nog niet helemaal achter, maar ik kan redelijk goed doen alsof. Dat is een begin, vind ik. Ik kan ook verdienstelijk uitleggen aan anderen hoe het misschien zou moeten, en daar wordt soms naar geluisterd, merk ik, wat mij dan een beetje verbaast.

Haar verhaal is hartverscheurend, vooral omdat de meest dramatische gebeurtenis in haar leven (en in het boek) met een omweg wordt prijs gegeven. Ze is op haar zesendertigste nog steeds alleen, het soort vrouw dat eindeloos geeft, maar slechts weinig terug krijgt, omdat ze dik en lelijk is. Haar twaalfjarige nichtje Lou, de dochter van haar zuster Elsie, lijkt veel op haar. Allebei zijn ze heel lief en heel kwetsbaar. Elsie is de stoere zuster, die het voor elkaar lijkt te hebben met een flitsende baan en een succesvolle man. Maar ze stort zich wel in een hartstochtelijke relatie met kunstenaar Casper, dus zo goed is haar huwelijk niet. Hun vader is Jos, een alcoholist met een zeurende vrouw en een zeer pijnlijk geheim. Op de Beeck geeft deze vijf mensen steeds afwisselend het woord.

Holadiejee, wat hebben we een lol

Dimitri Verhulst,
De laatste liefde van mijn moeder (België 2010)
Roman, 235 pp.



Vol goede moed begon ik aan dit boek. Dat Dimitri Verhulst kon schrijven wist ik al van De laatkomer, een villeine zwarte komedie waar ik erg van had genoten. En dit verhaal begon ook best veelbelovend. Het is begin jaren tachtig, en de arme Martine is getrouwd met een waardeloze dronkenlap, waar ze een zoontje van elf mee heeft, genaamd Jimmy. Maar waarachtig, eindelijk lacht het geluk haar dan toch toe in de vorm van fabrieksarbeider Wannes, een brave jongere man die nog bij zijn moeder woont en die haar meeneemt op vakantie. Vakantie! Alsof het niet wonderschoon genoeg is dat hij een baan heeft, niet zuipt en niet slaat. De vakantie wordt na veel dubben een busreisje naar het Zwarte Woud en eventjes kan Martine haar geluk niet op.

Ze voelde de zon gezapig branden op haar armen, dacht daarbij nog niet aan huidkanker, nipte van haar kop koffie en was gelukkig, misschien wel op het hoogtepunt van haar leven.
Toen vroeg haar zoon Jimmy verveeld of ze nog lang zouden blijven zitten op dat terras en was Martine al over haar hoogtepunt heen.

Eerbetoon aan een bijzondere gewone man

Stefan Hertmans
Oorlog en terpentijn (België 2013)
Roman, 333 pp.


Deze bestseller wordt alom gepresenteerd als een oorlogsroman. Klopt niet helemaal, vind ik. Ten eerste speelt de Eerste Wereldoorlog weliswaar een belangrijke rol, maar gaat het over veel meer dan dat. Zelf zie ik het eerder als een liefdevol portret van een bijzondere gewone man. Ten tweede is het amper een roman te noemen,omdat er niet zoveel fictiefs aan is, behalve enkele episodes waar de schrijver in de huid van zijn grootvader kruipt en invult wat die op dat moment gedacht en gevoeld kan hebben. Dit boek is vooral een herschrijving van de memoires van de geliefde grootvader van de schrijver met zijn eigen gedachten en interpretatie . Erg aangrijpend en ontroerend is het zeker, en knap geschreven ook. Dat klopt dus wel, de bestsellerstatus is helemaal verdiend. En eigenlijk doet het er ook helemaal niet toe in welk hokje je dit boek stopt. Het enige wat er toe doet is dat het prachtig is.

Gitzwarte komedie

Dimitri Verhulst,
De laatkomer (België 2013)
Roman, 192 pp.
25 juni 2013


Er zijn van die boeken die je beter niet in het openbaar kunt lezen. Heel gevaarlijk. Zo kan ik me de mémoires van een Amerikaanse schrijfster herinneren, waarin één van haar katten dood ging en ik onmiddellijk in snikken uit wilde barsten. Maar ik zat in de bus en wou mijn medepassagiers niet aan het schrikken maken, waarna ik in een poging om mijn snotteren in te houden, rare snurkgeluiden produceerde en iedereen alsnog verbaasd opkeek. Bij De laatkomer heb ik regelmatig heel hard moeten schateren en ook die lachsalvo's wil je je suffende medeforenzen op de vroege maandagochtend niet aandoen, maar gelukkig las ik dit boek gewoon thuis en kon ik me uitbundig laten gaan. In geen jaren zo gelachen om een boek, maar u bent gewaarschuwd: liever niet in de trein lezen.

Stadswandelingen en meer

Teju Cole,
Open City (Nigeria 2011)
Roman, 259 pp.
Nederlandse titel: Open stad


Julius is een jonge psychiater in New York, zoon van een Nigeriaanse vader en een Duitse moeder, opgegroeid in Nigeria. Tussen het luisteren naar patiënten door wandelt hij eindeloos en doelloos door de stad en observeert hij. Afgezien van een schijnbaar even doelloos tripje naar Brussel in december is dat wel zo ongeveer een adequate samenvatting van het verhaal. Ofwel: er is geen echt verhaal. Dat maakt het bijzonder moeilijk om iets samenhangends over dit boek te zeggen, hoewel het niet opvallend moeilijk is om te lezen. Het vergt weliswaar concentratie en tijd, maar ontoegankelijk is het niet.

Prachtig geschreven
Open City is in de eerste plaats prachtig geschreven, in een onopdringerige kristalheldere stijl, die meteen duidelijk maakt dat Teju Cole (een Nigeriaanse kunsthistoricus en fotograaf nu in de VS woont) een bijzonder talent is. Het boek is een soort kroniek van schijnbaar willekeurige observaties, toevallige ontmoetingen, losse jeugdherinneringen aan Nigeria en ideeën over kunst, filosofie en klassieke muziek. Alles is even terloops: de 'kroniek' begint op een willekeurig moment en eindigt net zo willekeurig. Het boek is fragmentarisch als het straatleven in New York, als onze herinneringen en als ons beeld van onszelf.

Geloof, wetenschap en de drieëenheid

Stefan Brijs,
De engelenmaker (België 2005)
Roman, 446 pp.



Dit was een geweldig meeslepend boek om te lezen, maar het is behoorlijk lastig om te bespreken, merk ik nu ik er eens voor ga zitten. Ik zal mijn best doen om zo weinig mogelijk van de plot prijs te geven, zodat ook zij die De engelenmaker nog niet kennen nu met een gerust hart door kunnen lezen, maar er is zoveel over het boek te vertellen, dat ik het ten eerste moeilijk vind om daar een samenhangend geheel van te maken en ten tweede niet goed weet waar ik moet beginnen. Bij het begin dan maar?

Drie
Op zaterdagmiddag 13 oktober 1984 rijdt Dr. Victor Hoppe een klein dorpje in Duitstalig België vlakbij het Drielandenpunt binnen, met op zijn achterbank drie identieke baby's. Met een vette knipoog laat de auteur de kerkklok ook nog eens drie uur slaan. Dr. Hoppe neemt zijn intrek in de dokterswoning waar hij bijna twintig jaar lang niet meer is geweest, slaat de deur achter zich dicht en laat de diepgelovige dorpsbewoners achter in een storm van roddel en achterklap. Alleen lange Meekers heeft een blik in de auto kunnen werpen en "van wat hij toen op de achterbank zag, schrok hij zo hevig dat hij ter plekke van zijn stokje ging en daarmee op slag de eerste patiënt werd van Doktor Hoppe, die de magere jongen met enkele klappen op zijn wang weer bij bewustzijn bracht." En zo heeft Brijs de lezer meteen vanaf de eerste pagina's in zijn greep.

Verval en decadentie

Johan Huizinga, Herfsttij der Middeleeuwen: studie over levens- en gedachtenvormen der veertiende en vijftiende eeuw in Frankrijk en de Nederlanden (Nl 1919)
Geschiedenis, 431 pp.


Nog niet zo lang geleden las ik een fantastisch boek over de vijftiende eeuw in Engeland, getiteld "Blood and Roses". Tot mijn verrassing bleek deze titel door de Britse auteur te zijn ontleend aan een passage uit Herfsttij der Middeleeuwen ("Zo fel en bont was het leven, zo verdroeg het de geur van bloed en rozen dooreen", p. 41) van landgenoot en mede-Groninger Johan Huizinga. Hoewel ik het boek al heel lang ken en weet dat het een klassieker is, was ik vervolgens wederom verrast dat het in vele talen is vertaald en niet alleen in Nederland als een klassieker wordt beschouwd, en zelfs een eigen lemma in de Engelstalige editie van Wikipedia heeft. Nu had ik Huizinga al enige tijd in de kast staan, dus dit was het moment om hem er uit te halen.

Al meteen op de eerste bladzij werd ik het boek ingezogen door het bedwelmend mooie proza.

Toen de wereld vijf eeuwen jonger was, hadden alle levensgevallen veel scherper uiterlijke vormen dan nu. Tussen leed en vreugde, tussen rampen en geluk scheen de afstand groter dan voor ons; al wat men beleefde had nog die graad van onmiddellijkheid en absoluutheid, die de vreugd en het leed nu nog hebben in de kindergeest. Elke levensgebeurtenis, elke daad was omringd met nadrukkelijke en uitdrukkelijke vormen, was getild op de verhevenheid van een strakke, vaste levensstijl. De grote dingen: de geboorte, het huwelijk, het sterven, stonden door het sacrament in den glans van het mysterie. Maar ook de geringer gevallen: een reis, een arbeid, een bezoek, waren begeleid door duizend zegens, ceremonies, spreuken, omgangsvormen. Tegen rampen en gebrek was minder verzachting dan nu; zij kwamen geduchter en kwellender.