Oude paden en nieuwe poëzie

Robert MacFarlane,
The Old Ways: A Journey on Foot (GB 2012)
Reisverhaal, 374 pp.
Nederlandse titel: De oude wegen: een voetreis


Een boek afbranden is een makkie. Gewoon flink hakken en even later is er lekker niks meer van het boek over. Het is helaas veel moeilijker om over te brengen hoe schitterend een boek is. Mijn stukje over The Old Ways zal de schrijver nooit recht kunnen doen en zal altijd knullig bij het origineel afsteken. Ik kan natuurlijk gewoon zeggen dat iedereen het moet lezen, en het daarbij laten, maar het lijkt me toch beter om de lezer dat zelf te laten beslissen, want geen enkele boek is voor iedereen. Ook dit juweeltje krijgt 1-ster-recensies van lezers op Amazon. Daaronder is natuurlijk weer de onvermijdelijke "Don't waste your time" (en dat is letterlijk de hele bespreking), maar ook eentje die desondanks de spijker op de kop slaat: "I love travel books and was greatly disappointed with this book. I found this book to be exceptionally boring. I was expecting interesting facts, not poetry." Dat is een eerlijke, nuttige mening, die precies aangeeft wat de reisverhalen in dit boek zijn: geen collectie van weetjes en anekdotes, maar je reinste poëzie.

De eeuwige zoektocht

Benjamin Tammuz,
Minotaur (Israel 1980)
Roman, 192 pp.
Uit het Hebreeuws in het Engels vertaald
door Kim Parfitt en Mildred Budny
Voor zover mij bekend niet in het Nederlands beschikbaar



Een man viert een eenzame eenenveertigste verjaardag in een buitenlandse stad, ver van huis, ver van vrouw en kinderen. Hij zit in een bus en dan gebeurt het. Hij herkent met een schok een meisje van een jaar of zeventien tegenover hem. Hij denkt zelf dat hij een kreet slaakt, maar de andere passagiers reageren niet, dus misschien verbeeldde hij zich dat, en als het meisje uitstapt, volgt hij haar discreet. Al snel weet hij waar ze woont en hoe ze heet (Thea). Hij is goed in dat soort dingen, want hij werkt voor de Israëlische geheime dienst. Maar dit verhaal heeft niets met zijn werk te maken, niets met spionage. Het is het verhaal van liefde in het algemeen en van een obsessieve liefde voor een onbekende vrouw in het bijzonder. Graham Greene was verrukt van deze roman, toen hij in 1981 voor het eerst in het Engels uitkwam, en Minotaur werd in datzelfde jaar uitgeroepen tot English Novel of the Year.

Zo goed als waargebeurd

Etgar Keret,
Zeven vette jaren (Israël 2014)
Mémoires, 174 pp.



In de Engelse uitgave worden deze heerlijke stukjes als 'memoirs' aangeduid, terwijl ze in het Nederlands als ondertitel 'Zo goed als waar gebeurde verhalen' hebben. Ik houd het erop dat het autobiografische essays zijn, waarbij de auteur de werkelijkheid enigszins heeft aangedikt, alleen maar omdat die daarmee net wat interessanter en veelzeggender wordt. Van mij mag dat, zeker als het resultaat zo geslaagd is. En om misverstanden te voorkomen: de werkelijkheid aandikken is heel wat anders dan de werkelijkheid verfraaien. Keret maakt de dingen niet mooier dan ze zijn, maar maakt door zijn eigen kijk daarop de dingen alleen maar sprekender. Dat de gebeurtenissen mogelijk in detail niet helemaal precies zo zijn voorgevallen, doet er dan in het geheel niet meer toe.

Sherlock in Palestina

Laurie R. King
O Jerusalem (VS 1999)
Roman, 464 pp.


We krijgen kennelijk maar geen genoeg van Sherlock Holmes. Op de BBC hebben we net kunnen genieten van een tweede serie afleveringen waarin de speurder op geestige en flitsende wijze is getransformeerd tot een eigentijdse, sms-ende nerd (en de derde serie staat al op stapel); in de boeken van Laurie King uit de jaren negentig krijgt een vuttende Holmes een feministische, half-Amerikaanse, half-Joodse tiener met belangstelling voor theologie als partner. Dat klinkt zo afgrijselijk dat je onmiddellijk het ergste vreest, maar dat eerste indrukken niet altijd even betrouwbaar zijn, bleek ook nu weer, want na het eerste boek uit de serie was ik overstag. Niet omdat de boeken nou zó superorigineel zijn, maar omdat ze simpelweg erg onderhoudend leesvoer opleveren.

Hilariteit en heiligheid

P.F. Thomése,
Grillroom Jeruzalem (Nl 2011)
Reisverhaal, 86 pp.



Eind vorig jaar maakte schrijver Thomése op uitnodiging van een hem onduidelijke organisatie een kort reisje door Israël en de bezette gebieden. Ook in zijn  gezelschap waren priester Antoine Bodar en collega-auteurs Jan Siebelink en Rosita Steenbeek, en alsof dat niet genoeg was, werden ze ook nog eens gefilmd door een tv-ploeg van de NCRV. Thomése is een beetje argwanend,

Voor welk karretje worden wíj gespannen? Wiens of wier ezeltje zullen wij zijn? Onafhankelijke schrijvers wanen we ons, gedelegeerd door de Literatuur zelve, maar we zijn waarschijnlijk geselecteerd op onze onnozelheid – bruikbare idioten in een al sinds mensenheugenis woedende propagandaoorlog. (p. 6)

en benadert het tripje aanvankelijk met de melige baldadigheid van een verplicht afdelingsuitje naar een worstenfabriek.

Mythisch realisme in Israël

Meir Shalev,
Russische roman (Israel 1989)
Vertaald door Ruben Verhasselt
Roman, 477 pp.


Dit is zó'n weelderig, uitbundig en origineel boek, dat ik niet goed weet waar ik moet beginnen met er iets over te zeggen. Eh, eerst dan maar dat er geen duidelijk verhaal is - of liever, er zijn heel veel verhalen, die in volstrekt willekeurige volgorde worden verteld, alsof iemand ze uit een grote grabbelton haalt, half voorleest en dan weer teruggooit, om ze later, als ze weer opduiken, af te maken.

In ieder geval is er wel één verteller en één plaats van handeling. Verteller is Baruch Mirkin, luistervink en begrafenisondernemer, en de plaats is het dorp in Israël dat door zijn Oekraïense grootouders en hun socialistische kameraden is gesticht in de vroege twintigste eeuw, toen Israël nog Palestina was. Baruch kijkt terug, put uit de herinneringen van de grootvader die hem opvoedde, van de stokoude onderwijzer die hem liefde voor de natuur bijbracht, van zijn eeuwig fronsende oom Abraham en de andere oude mensen die het begin van de nederzetting hebben meegemaakt.

Godsdienst of zionisme speelde geen rol in het dorp. De pioniers waren seculiere boeren die met keihard werken het moeras drooglegden, boomgaarden plantten en graan zaaiden. Ze brachten het dorp tot bloei, vochten onderlinge ruzies uit, gingen soms op akelige wijze dood en werden door Baruch begraven. Klinkt dit tot nu als een ernstig boek? Ik geloof het wel, maar dat is het niet. Shalev is een unieke schrijver. Sommigen verwijzen naar aanleiding van dit boek naar het magisch realisme van Garcia Marquéz in Honderd jaar eenzaamheid, maar dat is niet terecht. Dit boek heeft eerder wat ik hier maar noem 'legendarisch realisme' of 'mythisch realisme' en dat is wat het zo'n genot maakt om te lezen.