Meesterlijk relaas over de oorsprong van al het leven

Richard Dawkins, The Ancestor’s Tale: A Pilgrimage to the Dawn of Life (GB 2004)
Evolutie, 506 pp.
Nederlandse titel: Het verhaal van onze voorouder


Momenteel maakt Dawkins vooral furore als auteur van The God Delusion (God als misvatting), maar hij is de eerste plaats bioloog én een fantastisch verteller. Voordat ik er aan begon leek dit boek me een tikje saai: een omgekeerd-chronologisch overzicht van alle levende dier- en plantsoorten. Hmm. Dat moest bijna wel een taaie opsomming worden. Niets is minder waar. Dawkins heeft zich bij de opzet van het boek laten inspireren door The Canterbury Tales van Geoffrey Chaucer, waar elke pelgrim op weg naar Canterbury een verhaal vertelt. In dit geval zijn de pelgrims de soorten die we ontmoeten op onze tocht terug in de tijd.

Een andere zoektocht naar een theorie van alles

Lee Smolin, Three Roads to Quantum Gravity: A New Understanding of Space, Time and the Universe (US 2000)
Theoretische natuurkunde, 211 pp.


Weer zo'n boek over een onderwerp waar ik niet echt iets van snap, maar dat ik wel zeer fascinerend vind. Lee Smolin is een vooraanstaand wetenschapper op het gebied van loop quantum gravity, een theorie die kwantummechanica zou moeten verenigen met de zwaartekrachttheorie. Net als de snaartheorie is deze theorie op dit moment onvolledig, maar wel interessant. Loop quantum theory gaat ervan uit dat tijd-ruimte een voortdurend in ontwikkeling zijnd netwerk van processen is, nog het best te vergelijken met de interactie tussen lussen die op verschillende manieren met elkaar verbonden zijn. Klinkt raar, maar het is wel degelijk een respectabele tak van theoretische natuurkunde, die door sommige wetenschappers momenteel veelbelovender wordt geacht dan snaartheorie. Smolin is lang niet zo'n fantastische schrijver als Brian Greene, maar die zijn er dan ook maar weinig.

De raadsels van de cosmos

Martin Rees, Just Six Numbers: The Deep Forces that Shape the Universe (GB 1999)
Kosmologie, 161 pp.

Kosmologie, het ontstaan en de werking van het heelal, vind ik een ongelooflijk fascinerend onderwerp, vooral omdat er nog steeds grote ontdekkingen worden gedaan. Astronoom Rees bespreekt de natuurkrachten (uitgedrukt in getalsverhoudingen) die er voor zorgen dat ons heelal er uitziet zoals het er uitziet: de zwaartekracht, de kracht die atoomkernen bijeenhoudt, de verhouding zichtbare en donkere materie, de mate waarin het heelal uitdijt, de mate van entropie en het aantal dimensies in onze wereld.

Dit boek is niet bedoeld om de leek te laten doorgronden hoe alles precies werkt (onmogelijke opgave in zo'n klein boekje). Maar door te schetsen wat er zou gebeuren als de verhoudingen iets anders waren, wat we de afgelopen eeuw allemaal ontdekt hebben (over bijvoorbeeld de oerknal) en welke raadsels er nog over zijn, weet Rees de lezer helemaal mee te slepen in de wondere wereld die de kosmos is.

Hoe simpele verschijnselen complexe systemen voorbrengen

John Gribbin, Deep Simplicity: Chaos, Complexity and the Emergence of Life (GB 2004)
Natuurwetenschappen, 235 pp.


Niet eenvoudig voor een alfa als ik (de wiskunde kan ik niet echt volgen), maar wel intrigerend. Wetenschapsschrijver Gribbin legt eerst uit wat chaostheorie is: sommige systemen, zoals het weer, kennen zoveel verschillende variabelen en zijn door zogenaamde feedback loops zo gevoelig voor kleine wijzigingen, dat ze zich onvoorspelbaar gedragen. Vervolgens zet hij uiteen hoe door enkele eenvoudige regels, die volledig geregeerd worden door normale natuurwetten, buitengewoon complexe systemen kunnen ontstaan. Het is goed mogelijk dat ook het leven op aarde zo begonnen is. Een zeer fascinerend onderwerp, alhoewel ik toegeef dat ik het niet echt doorgrond - maar dat ligt aan mijn beperkte inzicht.