Een zeer bijzonder fietsmaatje

Dean Nicholson & Gary Jenkins,
Nala's World (2020)
Reisverhaal, 272 pp.
Nederlandse titel: Nala's wereld

Dean Nicholson is een uit de kluiten gewassen Schot met tatoeages. Het is duidelijk een beste vent, maar hij heeft op zijn dertigste nog niet veel van zijn leven gemaakt. Zijn voornaamste bezigheden tot nu toe hebben vooral bestaan uit feesten en eenvoudige baantjes om in leven te blijven. Hij woont - uiteraard - nog bij zijn ouders. Gelukkig krijgt hij op een gegeven moment ook wel in de gaten dat hij zo niet eeuwig door kan gaan en hij besluit om iets radicaals te doen: hij gaat samen met zijn beste vriend de wereld rondfietsen. Zijn familie vindt het - uiteraard - een geweldig idee en Dean werkt zich een tijdlang uit de naad als bouwvakker om genoeg geld bij elkaar te verdienen voor de grote reis.

En daar gaan ze dan eindelijk! Nu zal alles anders worden. Alleen wordt het dat niet, want ook onderweg zijn overal feestjes en het lukt Dean maar niet om zichzelf te vinden. Ergens op de Balkan neemt hij een moedig besluit: zijn kameraad slaat linksaf naar Boedapest voor nog meer feestgedruis, Dean slaat rechtsaf richting Bosnië om in zijn eentje verder te fietsen. En daar gebeurt het.

Een deur in Boedapest

Magda Szabo,
The Door (Hongarije 1987)
Roman, 274 pp.
Sinds kort ook in Nederlandse vertaling
verkrijgbaar (als De deur)
15 november 2016


Ineens werd deze roman door het Westen ontdekt. Toen hij in 1987 verscheen, hing het ijzeren gordijn er nog en mogelijk is dat de reden dat we er destijds niet of nauwelijks van hoorden, maar inmiddels is hij in 2015 met groot enthousiasme in de VS onthaald en werden we onlangs zelfs verblijd met een Nederlandse vertaling (maar toen had ik de Engelstalige versie al in huis). Het is een roman die zich al snel met onderhuidse tentakels aan je vast zuigt, maar die zich nauwelijks laat vergelijken met andere.

Persoonlijk en universeel
Het is het verhaal van een schrijfster en haar eigengereide huishoudster Emerence, maar dat is alleen de oppervlakte en dat zegt niks. Het is onder die oppervlakte tevens het verhaal van Hongarije tijdens het communisme, maar het is ook weer geen politiek boek. Het is een persoonlijk verhaal en een universeel verhaal. En wie denkt dat deze roman over de verhouding tussen Magda en Emerence typisch zo'n 'klein' vrouwenverhaaltje is met 'kleine' thema's in een 'klein' wereldje moet toch echt De deur lezen. Dit is geen 'klein' boek en al helemaal geen typisch 'vrouwenboek.'

Heimwee naar Midden-Europa

Patrick Leigh Fermor,
Between the Woods and the Water:
From the Middle-Danube to the Iron Gates (GB 1986)
Reisverhaal, 280 pp.
Nederlandse titel: Tussen wouden en water


Het was het paasweekend van 1934 en Patrick en ik namen tijdelijk afscheid van elkaar op de grens van Slowakije en Hongarije. Ik ging door naar een volgend boek en Patrick bleef alleen achter aan de Slowaakse kant van de Donau met uitzicht op de kathedraal van Eszstergom, waar de inwoners zich opmaakten voor de paasviering. Onlangs voegde ik me weer bij hem en staken we samen de rivier over naar Hongarije en weer werd het, net als het eerste deel dat ons te voet van Hoek van Holland naar Slowakije voerde, een fantastische reis, deze keer door een nostalgie oproepend  Midden-Europa.

Winterreise

Patrick Leigh Fermor,
A Time of Gifts (GB 1977)
Reisverhaal, 284 pp.
ISBN 9780719566950, John Murray
In Nederland verschenen als Langs Rijn en Donau en (in één bundel met het vervolg Tussen wouden en water) als Een voettocht langs Rijn en Donau

Patrick Leigh Fermor (1915-2011) is wel omschreven als een kruising tussen Indiana Jones, James Bond en Graham Greene. Hij was een charmeur, een avonturier en een erudiete klaploper, die iedereen voor zich won, inclusief een Roemeense prinses die hem een tijdlang in huis nam, herstel: haar kasteel.

Niet dat zijn leven nu zo veelbelovend begon. Patricks ouders hadden geen tijd voor hem en stuurden hem van kostschool naar kostschool, waar hij steeds weer werd afgetrapt wegens wangedrag. Zijn huismeester noemt hem in een rapport "a dangerous mixture of sophistication and recklessness" (p. 108). In 1933, als hij 18 is en zonder diploma in Londen woont, waar hij drankovergoten societyfeestjes afloopt en zich voorbereidt op het toelatingsexamen voor de militaire academie, bedenkt hij plotseling dat hij wil gaan reizen.

Vrolijke provinciale decadentie met zwarte randjes

Dezsö Kosztolányi,
Skylark (Hongarije 1924)
Vertaald in het engels uit het Hongaars door Richard Aczel
Roman 240 pp.
In het Nederlands verkrijgbaar als Leeuwerik.


Zo nu en dan doe je een onverwachte ontdekking. Zo had ik nog nooit gehoord van Dezsö Kosztolányi (ik zou niet eens weten hoe je de naam uitspreekt), maar hij heeft 85 jaar geleden een pareltje afgeleverd dat gelukkig door de New York Review of Books is vertaald en dus nog steeds verkrijgbaar is - zelfs als eBoek.

De roman speelt in 1899 in het Hongaars provinciestadje Tarkő. De Hongaars-Oostenrijkse dubbelmonarchie bestaat nog en het stadje heeft een welgestelde middenklasse met een uitbundig, zij het niet al te verfijnd, sociaal leven, compleet met eigen krant, eigen theater en diverse restaurants en drinkgelegenheden. De enigen die her niet aan meedoen zijn de Vajkays: gepensioneerde vader Ákos en vrouw, met hun lieve, door en door goede dochter Leeuwerik, die zo lelijk is dat niemand met haar wil trouwen. Op een dag vertrekt Leeuwerik met de trein naar familie voor een logeerpartijtje van een week, haar ouders verweesd achterlatend. Want wat moeten zij zonder Leeuwerik, die het hele huishouden voor hun regelt en voor wie zij zich (maar dat hebben ze nog nooit toegegeven) hebben afgezonderd van de rest van Tarkő ?

Een bont tapijt van de Hongaarse geschiedenis

Miklós Vámos,
The Book of Fathers (Hongarije 2000)
Roman, 466 pp.
Nederlandse titel: Het boek der vaders


Ik ga eens iets nieuws doen: een bespreking schrijven in de vorm van een dialoog tussen mijzelf en een fictieve andere lezer die dit boek wél goed vond. Om te laten zien hoe eerlijk ik ben ;-) Maar eerst een inleiding.

Dit verhaal bestrijkt maar liefst twaalf generaties van vaders en zonen en geeft drie eeuwen van turbulente Hongaarse geschiedenis weer. De levens van deze mannen zijn net zo turbulent als de geschiedenis van hun vaderland, wat betekent dat er veel gebeurt in deze roman. Als bijzonderheid maakt Vámos gebruik van een origineel snufje: eind zeventiende eeuw vindt één van de eerste vaders een fraai zakhorloge dat niet alleen de tijd maar ook de datum en het jaar laat zien. Het horloge wordt steeds van vader op zoon doorgegeven en schenkt de bezitter ervan de gave om verleden en toekomst van zijn voorvaderen en nageslacht te zien.

Huwelijksreis in Italië: man mist de trein

Antal Szerb,
Reis bij maanlicht (Hongarije 1937)
Roman, 254 pp.


Net als in On Chesil Beach hebben we hier een echtpaar op huwelijksreis: de uit Boedapest afkomstige Mihály en Erzsi zijn onderweg in Italië. Dat er echter iets niet helemaal goed zit, blijkt als Mihály er op een nacht vandoor gaat en in zijn eentje de hele nacht door de straten en steegjes van Venetië zwerft. Een paar dagen later, op weg naar Rome, stapt Mihály in de verkeerde trein en dat is het eind van de huwelijksreis. Erzsi arriveert alleen in Rome en Mihály komt in zwaar overspannen toestand ergens in een afgelegen dorpje terecht. Erzsi is niet helemaal verbaasd over de gebeurtenisssen: zij "wist allang dat zij Mihály niet kon begrijpen omdat Mihály geheimen had die hij zelfs zichzelf niet toevertrouwde, en ze wist dat Mihály haar niet begreep omdat het niet in hem opkwam zich in andermans gevoelsleven te verdiepen." (p. 10)

De sleutel tot de geheimen van Mihály ligt in zijn middelbareschooltijd, toen hij een (ongezond) intense vriendschap met broer en zus Eva en Tamás had, waar later de criminele Janosz en de romantische Ervin bijkwamen. Tamás was echter geobsedeerd door de dood en pleegde zelfmoord, een gebeurtenis waar Mihály door getekend is. Ervin, die met Eva ilde trouwen maar niet goed genoeg werd geacht, heeft zich vervolgens als monnik teruggetrokken ergens in Italië en Eva heeft zich op allerlei losse affaires gestort. Een toevallige ontmoeting tijdens de huwelijksreis met de gevaarlijke Janosz brengt alles weer boven. Mihály gaat op zoek naar Ervin.