zondag 25 september 2011

Hernieuwde kennismaking met een gouwe ouwe

Jane Austen,
Persuasion (GB 1818)
Roman, 211 pp.
Gratis van Project Gutenberg
19 augustus 2011 (herlezen)


Wie heeft er wel eens een verfilming van een Jane Austen-boek op tv of in de bios gezien? Iedereen toch? En wie heeft er wel eens een boek van haar gelezen? Eerlijk zeggen. Ik vermoed dat er nu aanzienlijk minder handen omhoog gaan. Want Jane Austen is sinds de Pride and Prejudice-verfilming van de BBC uit 1995 (die met Mr. Darcy in het equivalent van een wet t-shirt) mateloos populair, maar volgens mij vooral op de buis en op het witte doek. En hoewel ik zelf ook met ontzettend veel plezier zo'n beetje alle mogelijke Jane Austenverfilmingen heb afgekeken, vind ik toch dat die haar geen recht doen. Op grond daarvan zou je immers gemakkelijk kunnen zeggen dat haar boeken weinig meer dan veredelde chick lit in romantische jurkjes zijn. Maar de kwaliteit van haar romans zit hem in meer dan slechts het verhaal. Die zit hem verscholen in haar taalgebruik en haar observaties. Neem de volgende twee voorbeelden uit Persuasion. In het eerste wordt Sir Walter Elliot, de vader van hoofdpersoon Anne, beschreven; in het tweede Anne zelf. Hier is Sir Walter:
Few women could think more of their personal appearance than he did, nor could the valet of any new made lord be more delighted with the place he held in society. He considered the blessing of beauty as inferior only to the blessing of a baronetcy; and the Sir Walter Elliot, who united these gifts, was the constant object of his warmest respect and devotion. (p. 4)
En hier is Anne, de ongetrouwde dochter van 29 die meer om inhoud dan om verpakking geeft:
Anne, with an elegance of mind and sweetness of character, which must have placed her high with any people of real understanding, was nobody with either father or sister; her word had no weight, her convenience was always to give way--she was only Anne. (p. 4)
Let eens goed op hoe Sir Walter wordt geportretteerd. Hij wordt niet alleen weggezet als een zelfingenomen snob, maar wordt in één moeite door vergeleken met een ijdeltuiterig vrouwmens én met de lijfknecht van een parvenu! Als we vervolgens horen dat Anne voor hem op geen enkele wijze meetelt, is dat impliciet een enorme aanbeveling voor het karakter van Anne, omdat we inmiddels weten dat voor "people of real understanding" het juist Sir Walter is die "nobody" is. Prachtig geobserveerd, maar je moet er wel de tijd voor nemen om scherp op te letten.

Ik had dit boek bijna 30 jaar geleden al eens gelezen, want ik ben in 1982 afgestudeerd op de boeken Jane Austen, toen die nog doorgingen voor Hopeloos Uit De Tijd & Stoffig, en ik moet bekennen dat ik nog steeds hoogst verbaasd (en aangenaam verrast) ben over haar huidige populariteit. Ook literatuur kent dus modes en golfbewegingen. In 1982 was dit niet mijn favoriete Austen, want dat was (heel voorspelbaar) Pride and Prejudice, maar ik vermoedde dat ik na zoveel jaren beter in staat zou zijn om dit boek te waarderen dan als jong en onbenullig studentje. Wat bleek te kloppen.

Voor de mensen die nog nooit in aanraking zijn gekomen met de BBC- en/of de ITV-verfilming (allebei de moeite waard ): hoofdpersoon van Persuasion is Anne Elliot, die hard op weg is een ouwe vrijster te worden, nadat ze jaren geleden door een vriendin van haar overleden moeder is overreed om het huwelijksaanzoek van een arme jonge marine-officier af te slaan. Inmiddels heeft de ijdele Sir Walter er zoveel geld doorheen gejaagd met zijn luxe leventje dat hij voor de keus komt te staan om óf te bezuinigen óf een appartement in het modieuze Bath te gaan betrekken en het indrukwekkende voorouderlijk landhuis te verhuren. Sir Walter gaat nog liever dood dan dat hij bezuinigt en verhuurt Kellynch Hall voor veel geld aan een gepensioneerde admiraal die getrouwd blijkt te zijn met de zuster van Annes eerdere aanbidder. En zo wordt Anne weer geconfronteerd met haar Captain Wentworth. Het verschil met al die jaren geleden is dat hij nu een klein vermogen heeft vergaard in de Napoleontische oorlogen die zojuist zijn afgelopen...

De mores uit de vroege negentiende eeuw mogen dan nogal verschillen van de huidige, mensen blijven hetzelfde. Ik was bij herlezing verrast hoe perfect Austen de verwarring en de nervositeit wist te treffen van iemand die nog steeds verliefd is op haar oude vlam, maar dat niet kan tonen omdat ze goede redenen heeft om aan te nemen dat dit niet wederzijds is. En hoe elk personage in dit levendige verhaal impliciet een voorbeeld is van hoe het wel of nou juist niet zou moeten in de omgang met anderen, ook nu nog. Dat is wat een klassieker tijdloos en universeel maakt. Kijk door de schattige jurkjes en hoedjes heen en Jane Austen geeft je scherp en humoristisch geobserveerde mensen en situaties die nog net zo herkenbaar zijn als tweehonderd jaar geleden.

Nederlandse titel: Overtuiging, alhoewel ik zelf Overreding beter had gevonden

PS Aarzel om niet om je eigen commentaar toe te voegen. Ik stel het zeer op prijs als mensen de moeite nemen om reacties of aanvullingen te plaatsen!

7 opmerkingen:

  1. Ik heb het vermoeden dat ik dit ooit gelezen heb, maar kan het me niet herinneren. Ik heb dan ook geen eigen commentaar over het boek, behalve dan dat het wel een (her?)lezing waard lijkt.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Ik had het idee dat Jane Austen altijd populair is geweest, of was dat alleen in Engeland? Ik heb de complete set in mijn kast staan, maar ben destijds in Northanger Abbey blijven steken (ik wilde ze in chronologische volgorde lezen).

    Wat denk jij, is het voor begrip van en plezier in Northanger Abbey nodig dat ik eerst een paar echte gothic novels lees (Mysteries of Udolpho en zo)?

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Tijdens m'n studie Literatuurwetenschap ooit Mansfield Park gelezen, maar daar houdt het dan ook mee op. Heb ze ook allemaal in de kast staan, maar gek genoeg heb ik niet snel de neiging om er één uit te pakken. Een soort idee van 'saaie boeken' waarvan ik eigenlijk best weet dat het niet zo is.
    toch maar weer eens één op de reader zetten, vooral omdat ik er ook het boek van William Deresiewicz op heb staan....

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Het is zeker lezing en herlezing waard, Judith. Een ware klassieker.

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Jane Austen is altijd wel geliefd gebleven bij een klein groepje kenners, maar de huidige grote populariteit is echt iets van de laatste tijd.
    Ik zou zeker eerst The Mysteries of Udolpho lezen: hartstikke leuk op zichzelf al en het geeft juist die extra dimensie aan Northanger Abbey die Austen er bedoelde in te leggen. Overigens is NA niet Austens beste. Je kunt daaraan zien dat ze nog niet zo gerijpt en op dreef was als in de latere boeken.

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Hm, ik moet bekennen dat ik ook nooit zo weg was van Mansfield Park. Persoonlijk zou ik die voor het laatst bewaren. Ik had mijn scriptieonderwerp destijds niet voor niks zo uitgekozen dat ik Mansfield Park niet hoefde mee te nemen. Toch is ook dit een boek dat ik nog eens wil herlezen, om te kijken of ik het nu beter kan waarderen.
    Het boek van <span>William Deresiewicz is trouwens als eerstvolgende aan de beurt om door mij besproken te worden. Ik heb het al een tijdje uit en hoop komend weekend een bespreking te produceren.
    </span>

    BeantwoordenVerwijderen
  7. ik ben (ook) heel benieuwd naar die bespreking...

    BeantwoordenVerwijderen