vrijdag 4 mei 2012

Geloof, wetenschap en de drieëenheid

Stefan Brijs,
De engelenmaker (België 2005)
Roman, 446 pp.
ISBN 9789045014951, Atlas
13 april 2012


Dit was een geweldig meeslepend boek om te lezen, maar het is behoorlijk lastig om te bespreken, merk ik nu ik er eens voor ga zitten. Ik zal mijn best doen om zo weinig mogelijk van de plot prijs te geven, zodat ook zij die De engelenmaker nog niet kennen nu met een gerust hart door kunnen lezen, maar er is zoveel over het boek te vertellen, dat ik het ten eerste moeilijk vind om daar een samenhangend geheel van te maken en ten tweede niet goed weet waar ik moet beginnen. Bij het begin dan maar?

Drie
Op zaterdagmiddag 13 oktober 1984 rijdt Dr. Victor Hoppe een klein dorpje in Duitstalig België vlakbij het Drielandenpunt binnen, met op zijn achterbank drie identieke baby's. Met een vette knipoog laat de auteur de kerkklok ook nog eens drie uur slaan. Dr. Hoppe neemt zijn intrek in de dokterswoning waar hij bijna twintig jaar lang niet meer is geweest, slaat de deur achter zich dicht en laat de diepgelovige dorpsbewoners achter in een storm van roddel en achterklap. Alleen lange Meekers heeft een blik in de auto kunnen werpen en "van wat hij toen op de achterbank zag, schrok hij zo hevig dat hij ter plekke van zijn stokje ging en daarmee op slag de eerste patiënt werd van Doktor Hoppe, die de magere jongen met enkele klappen op zijn wang weer bij bewustzijn bracht." En zo heeft Brijs de lezer meteen vanaf de eerste pagina's in zijn greep.

Geen moeder?
Het boek bestaat uit (jawel!) drie delen: een eerste deel waarin we nader kennis maken met de emotieloze maar waarschijnlijk (?) goedbedoelende Victor Hoppe met zijn drieling, en waarin het raadsel rond de drie baby's ondanks die nadere kennismaking eerder groter dan kleiner wordt. "Een moeder? Die hebben ze nooit gehad," aldus de dokter. In het tweede deel gaan we plotseling terug in de tijd naar de jeugd van Hoppe en wordt alles langzaam aan duidelijk, en in het derde deel gaan we naar een onafwendbare finale.

De vader is slecht, de zoon goed
De briljante Dr. Hoppe is gevormd door de wetenschap, maar misvormd door het geloof. Hij heeft Asperger (toen nog een onbekend syndroom en bij de kleine Victor aangezien voor debiliteit) en neemt de Bijbel, net zoals alles in het leven, letterlijk en heeft daaruit de voor hem volstrekt logische conclusie getrokken dat God straft met rampspoed en dus kwaad doet en dat Jezus enkel goed heeft gedaan.
Hij onthield immers: God ontketende oorlogen, God verwoestte steden, God stuurde natuurrampen, God strafte, God doodde. God geeft en God neemt, Victor. Onthoud dat. God gaf, inderdaad, maar voor alles wat God gaf, nam Hij eens zoveel terug. Dat was wat Victor ten slotte onthield. Jezus was goed.
Hoppe heeft zichzelf jaren geleden beloofd dat hij Jezus zal navolgen en recht zal zetten wat God allemaal verkeerd heeft gedaan. Hij zal geen levens nemen, maar levens geven. En hij is aan niemand verantwoording schuldig - zeker niet aan God. Bovendien: "Soms is wat onmogelijk lijkt, alleen maar moeilijk."

Verwrongen moraal
Hoppes verwrongen ideeën van goed en kwaad worden tegenover de vaak net zo simplistische conservatieve moraal van de bewoners van het kleine dorpje geplaatst, soms met komisch effect, vooral als later in het boek de lezer wel weet wat er aan de hand is, maar de dorpelingen niet. Hun commentaren in de kroeg en de winkel klinken dan als een kwebbelend Grieks koor dat er helemaal naast zit, maar dat zelf niet doorheeft. Vooral de oude Jozef Zimmermann en de ongehuwde moeder Maria (weer die vette knipoog van de schrijver) hebben zo hun ideeën over Hoppe en de drieling. En de pastoor weet zeker dat de roodharige Hoppe van Satan is.

Virtuoos
In sommige opzichten doet het decor denken aan het (veel later verschenen) Nacht over Westwoud van Wanda Reisel (dat gaat immers ook over een arts die plotseling opduikt in een klein dorp), maar De engelenmaker is zoveel virtuozer, heeft zo'n grotere ideeënrijkdom en is geschreven met zoveel meer verbeelding, dat de roman van Reisel er bleekjes en tamelijk onbenullig bij afsteekt.  De engelenmaker is in diverse talen vertaald en is ook in het buitenland een groot succes. Volkomen terecht.

PS Aarzel om niet om je eigen commentaar toe te voegen. Ik stel het zeer op prijs als mensen de moeite nemen om reacties of aanvullingen te plaatsen!

14 opmerkingen:

  1. ah, heb Post voor mevrouw Bromley nog op het lijstje. Dit lijkt ook fijn! Zie dat Holland op jouw lijstje staat, kwam deze review tegen op twitter http://www.guardian.co.uk/books/2012/may/04/in-shadow-of-sword-tom-holland%20.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Dat is toevallig! Ik ben een trouw lezer van de boekbesprekingen op The Guardian en had deze net vanmiddag met belangstelling zitten lezen. Jammer dat er niet zoveel van het boek lijkt te deugen, want het onderwerp leek me ontzettend interessant.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Erik Scheffers4 mei 2012 om 22:17

    Hoi Anna, dit boek lijkt me ook wel wat. Ik lees vrij veel Nederlandstalige auteurs, maar van Stefan Brijs heb ik nog nooit iets gelezen. Ik ben momenteel met het verzameld werk van F.B. Hotz bezig, ook erg de moeite waard. Met het teruglezen van je recensies ben ik gestopt bij het jaaroverzicht van 2009. Je recensies zijn altijd de moeite waard. Ik vermoed dat in een aantal gevallen jouw recensies lezenswaardiger zijn dan de boeken die je bespreekt. Ga zo door!

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Ik ga vanmiddag bij zwaarbewolkt weer fotos maken in een klein dorpje  in Duitstalig Belgie   vlakbij Vaals en Aken . De sfeer  in die kleine plaatsjes is  somber   en  uniek . Ik zal   - huiverend  -aan deze recensie denken ..

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Judith / Leeswammes5 mei 2012 om 09:14

    Ik vond dit boek ook erg goed, heel vreemd allemaal. Ik heb Nacht over Westwoud ook, maar nog niet gelezen. 

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Erik, dank voor het compliment! En dan te bedenken dat dit één van de reacties was die door het systeem met het predicaat "spam" apart was gezet.

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Leon, wat toepasselijk. Ik zie de resultaten wel op je fotoblog verschijnen. Ben benieuwd of dat de sfeer benadert die het boek heeft.

    BeantwoordenVerwijderen
  8. Judith, ik wist niet dat jij het ook gelezen had. Stefan Brijs was voor mij een nieuwe schrijver, want ik ziet nu eenmaal niet zo goed in de Nederlandstalige literatuur, maar dit boek was voor mij een zeer aangename ontdekking.

    BeantwoordenVerwijderen
  9. Ik ben meteen naar de bibliotheek gehold om dit boek te gaan lenen! En daar vond een zware concurrentiestrijd plaats. Je hebt blijkbaar nog fans in het Leuvense... Nu lekker lezen! Bedankt voor de fijne recensie, die niets verklapt, maar mijn nieuwsgierigheid echt heeft gewekt!

    BeantwoordenVerwijderen
  10. Goed zo, Theetante! Hopelijk geniet je net zo van het boek als ik en valt het niet tegen na mijn aanprijzing.

    BeantwoordenVerwijderen
  11. De engelenmakers is echt één van die boeken die je gewoon aan één stuk door moet lezen, vind ik. De spanningsopbouw is echt gewoon geweldig.

    Het eerste boek van Brijs 'Arend' is ook best de moeite. Een compleet ander thema, maar naar mijn gevoel wel een beetje dezelfde sfeer. Ook de moeite!

    BeantwoordenVerwijderen
  12. Dank je voor de tip, Marieke. Ik ga meteen Arend op mijn verlanglijstje zetten. En inderdaad, de spanningsopbouw in De engelenmaker is geweldig. Geen wonder dat sommige mensen het voor een thriller aanzien.

    BeantwoordenVerwijderen
  13. Het boek is uit! Het was fantastisch, maar het einde is nogal ... eh... gruwelijk. Niet meteen iets voor gevoelige lezers. Het zal nog lang door mijn hoofd blijven spoken!

    BeantwoordenVerwijderen
  14. Dat heb je snel gedaan, Theetante! en zeer verheugend dat je het ook fantastisch vond.

    BeantwoordenVerwijderen