zondag 11 oktober 2015

Lotsbestemming of vrije wil

Natasha Pulley, 
The Watchmaker of Filigree Street (GB 2015)
Roman, 336 pp.
Niet in het Nederlands vertaald.
28 september 2015


Op het eerste gezicht is dit historische fictie: een vol sfeer neergezet Londen van 1883, hoofdstukken die zich afspelen in negentiende-eeuws Japan, één van de eerste women's colleges in Oxford, bomaanslagen door Ierse nationalisten, koortsachtig onderzoek door Scotland Yard. Maar er blijkt na een tijdje iets vreemds aan de hand te zijn: een hooggeplaatste Japanner die zich als horlogemaker in Londen heeft gevestigd doet zijn intrede en maakt daar onwaarschijnlijk geavanceerde uurwerken en mechanische dieren en kan schijnbaar de toekomst zien - of 'zich herinneren' zoals hij zelf zegt. Was deze Keita Mori inderdaad in staat om het ontploffen van de Ierse bom te voorspellen vanwege helderziende vermogens, of is het gewoon omdat hij zelf achter de bom zit? Scotland Yard is uiteraard overtuigd van het laatste, maar de hoofdpersoon en de lezer zijn daar minder zeker van. The Watchmaker of Filigree Street is een origineel en intrigerend debuut, dat niet echt een historische roman is, ook niet helemaal fantasy of een thriller, maar iets geheel eigens.

De hoofdpersoon is Thaniel Steepleton, een telegrafist bij een ministerie, die zijn carrière als concertpianist heeft opgegeven om zijn zuster en haar twee zoontjes te onderhouden, nadat haar man is overleden. Dan is er nog Grace Carrow, dochter uit een aristocratische familie, die niets liever wil dan natuurkundige worden, maar haar kansen daarop ziet verdampen als ze er na haar studie in Oxford niet in slaagt een baan als onderzoeker te bemachtigen. Ze heeft weliswaar een flinke erfenis in het verschiet, maar voorwaarde is wel dat ze dan eerst moet trouwen - niet iets waar Grace veel zin in heeft. Thaniel en Grace zijn allebei gefrustreerd door onvervulde verlangens en een leven dat hen weinig keus laat. Dan komt de even bescheiden als raadselachtige Japanse Mr. Mori in hun leven en het lijkt erop dat hij gebeurtenissen en het lot wél naar zijn hand kan zetten, alleen: tot welk doel?

Het fantasy-element, dat wezenlijk is voor het verhaal, wordt acceptabel doordat Pulley het stevig verankerd heeft in de realiteit. Ze heeft duidelijk grondig onderzoek gedaan en heeft het Londen van 1883 zo overtuigend en levensecht neergezet, vol met geuren en kleuren en sprekende details, dat het hier en daar bijna Dickensiaans aandoet. Zelfs het nagebouwde en door Japanse 'acteurs' bevolkte Japanse dorp in Hyde Park, waarvan ik eerst dacht het verzonnen was, blijkt echt te hebben bestaan en ook de episode waarin de heren Gilbert en Sullivan het bezoeken voor inspiratie voor hun opera The Mikado is op feiten gebaseerd. Wat bovendien helpt is dat haar personages net zo overtuigend neergezet zijn als de historische setting en al gauw op de sympathie en het medeleven van de lezers kunnen rekenen.

Thaniel, de telegrafist en ambtenaar, raakt op een bijzondere manier bevriend met Mr. Mori en maakt vervolgens geheel toevallig (of juist niet?) kennis met Grace - in het casino. Grace Carrow en Mr. Mori vormen tegenpolen en tegenhangers in hun driehoek met Thaniel. Grace wil door het bewijzen van het bestaan van ether (waarvan we inmiddels weten dat het een hersenschim is, maar dat destijds onderwerp van serieus wetenschappelijk onderzoek was) laten zien hoe telepathie en helderziendheid werken. Daardoor is ze is zeer geïnteresseerd in Mr. Mori, over wie ze van Thaniel heeft gehoord. Maar Mori moet weinig van haar hebben. Omdat hij bang is dat ze hem ontmaskert als charlatan of om hele andere redenen, die alles met zijn vriendschap Thaniel te maken hebben?

Is de stelling van dit boek dat bovennatuurlijke verschijnselen echt bestaan en wetenschappelijk aangetoond kan worden? In het geheel niet, ze zijn eerder een vehikel voor Pulley's spel met voorbestemdheid versus de mogelijkheid (of onmogelijkheid) om je eigen keuzes in het leven te maken. Ze zijn daarnaast het instrument dat een diep eenzame man gebruikt om vriendschap en warmte te krijgen, waarbij de vraag zich opdringt of dat een een integere handelwijze is of een vorm van ongeoorloofde manipulatie? Dat wordt niet zomaar duidelijk. Het leidt in ieder geval wel tot wat misschien wel de mooiste delen in het boek vormen: enkele hele subtiele liefdesscènes die zowel ongewoon teder als aangrijpend zijn.

Er is wel wat aan te merken op The Watchmaker of Filigree Street. Het is duidelijk dat Pulley een grondige en uitgebreide creatief-schrijven-opleiding heeft gevolgd en de colleges goed in de oren heeft geknoopt. Ook is het boek wat topzwaar door een lichte overdaad aan thema's en ideeën. Naar mijn idee heeft ze er iets teveel in gepropt, waardoor het verhaal zo nu en dan aan kracht verliest en overweldigd wordt door haar spel met lotsbestemming en vrije wil. Echter, ondanks dat is het boek toch wel een succes geworden. Het is een originele roman die zonder meer uitstijgt boven de genres waar het zo slim gebruik van maakt. Begrijpelijk dat het overal met enthousiasme is ontvangen door zowel recensenten als lezers en dat ik benieuwd ben naar haar volgende roman

PS Aarzel niet om je eigen commentaar toe te voegen. Ik stel het zeer op prijs als mensen de moeite nemen om reacties of aanvullingen te plaatsen! Heb je dit boek besproken op je eigen blog? Plaats dan s.v.p. een link bij de reacties.

8 opmerkingen:

  1. Interessant! Doet het ook een beetje aan Mitchell denken?

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Grappig dat je dat vraagt. Ik had zelf namelijk ook die link gelegd, vanwege het fantasy-element en de rol van Japan. Toch 'voelt' dit boek op de een of andere manier anders. Het is aan de ene kant serieuzer, maar ook minder virtuoos geschreven en minder onderhoudend. Ik heb trouwens de nieuwe Mitchel al in het voor besteld, ondanks mijn koopstop. Ergens in november arriveert-ie volautomatisch op mijn e-reader!

      Verwijderen
    2. Leuk! Lijkt een beetje naast de Bone Clocks te staan.

      Verwijderen
  2. Grappig, ik moest ook gelijk aan Mitchell denken.

    Na het zien van de geweldige film (ik was binnen vijf minuten verliefd) ben ik in Cloud Atlas begonnen, maar ik vrees dat ik wederom ben afgehaakt. Ik heb het echt geprobeerd, maar na het centrale verhaal “Sloosha’s Crossin’”, over de helft dus, heb ik het opgegeven.

    Nu heb ik gehoord dat als Cloud Atlas je niet aansprak, Black Swan Green dat misschien/waarschijnlijk wel doet, dus die wil ik dan nog proberen. En nog een tweede kans aan The Bone Clocks geven. Als het niet lukt, weet ik dat David Mitchell gewoon geen schrijver voor mij is. Jammer maar helaas.

    Dit verhaal, van Natasha Pulley dus, spreekt me erg aan, maar de drieëneenhalve ster doen me lichtelijk vrezen. Ik hoop maar dat mijn bieb het aanschaft. Als het juichende kritieken heeft gekregen, zou dat toch moeten.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Black Swan Green is inderdaad een volledig ander soort roman dan Cloud Atlas. Het zou me niks verbazen als dat boek je wél bekoorde. Persoonlijk vond ik het een zeer charmant.
      "de drieëneenhalve ster doen me lichtelijk vrezen" Nergens voor nodig! Drieëneenhalve ster is nog steeds ronduit positief.

      Verwijderen
    2. Ik ben onverbeterlijk: ik zag Mitchell's nieuwe boek bij ABC liggen en het zag er zo mooi uit en het verhaal klonk goed en kon afzonderlijk van The Bone Clocks gelezen worden en ik wilde het nú hebben en niet pas als Halloween alweer voorbij zou zijn en bovendien moet ik mijn favoriete boekhandel steunen en niet alleen boeken kopen die ze op de bargains shelf hebben staan, ook al is dit boek bij de Book Depository 5 euro goedkoper, kortom: Slade House is nu in mijn bezit. Nog even het laatste hoofdstuk van The Monk lezen en dan begin ik eraan. :-)

      Verwijderen
    3. Ik ben vanochtend begonnen in Slade House. Ik heb mezelf deze week vrij gegeven en het is een heerlijk boek voor in de herfstvakantie.

      Verwijderen