zaterdag 28 februari 2015

Terug naar Schotland

Diana Gabaldon,
Dragonfly in Amber (VS 1993)
Deel 2 in de Outlander-serie
Nederlandse titel: Terugkeer naar Inverness
Roman, 976 pp.
22 februari 2015


Even een vluggertje, deze bespreking. Na het eerste deel in deze serie was ik helemaal verslingerd aan de avonturen van Claire en haar geliefde en volgde ik hen snel naar het Frankrijk van 1745, waarnaar ze aan het eind van deel waren uitgeweken in verband met ... eh .. problemen met justitie, zullen we maar zeggen. Hoewel ik ook dit deel met plezier heb gelezen (het is heerlijk voor lange reizen in het openbaar vervoer), vond ik het niet zo sterk als zijn voorganger. Kennelijk lag dat aan de Franse setting, want zodra de hoofdpersonen weer aftaaiden naar Schotland werd het meteen een stuk leuker en spannender.

In Frankrijk belanden Claire en haar echtgenoot aan het hof van Lodewijk XV, waar ook Charles Stuart, de jonge kroonpretendent die de geschiedenis in zou gaan als Bonnie Prince Charlie, zijn opwachting maakt om geld en manschappen te verzamelen voor zijn inval in Groot-Brittannië. Claire weet dat deze expeditie desastreus zal aflopen, niet alleen voor de soldaten die voor hem vechten, maar ook voor de clans en de Highlanders, en heeft zich ten doel gesteld de hele onderneming te verhinderen. Alleen laat de loop van de geschiedenis zich verrekte lastig veranderen.

zondag 22 februari 2015

Van heiden tot heilige

Nicola Griffith,
Hild (GB 2013)
Roman, 560 pp.
Niet in het Nederlands verkrijgbaar
18 februari 2015


Deze bijzondere roman speelt zich af in dezelfde wereld als het eerste hoofdstuk van Michael Pye's heerlijke geschiedenisboek The Edge of the World. De Friese handelaren die Pye daarin uitgebreid opvoert, duiken er zo nu en dan in op voor een bijrolletje, maar verder staat de vrouw centraal die uiteindelijk (buiten het tijdsbestek van deze roman) beroemd zou worden als de wijze en invloedrijke Sint Hilda, abdis van Whitby, en die later werd gezien als de beschermheilige van eruditie, cultuur en poëzie. Deze Hild werd in 614 geboren als de dochter van een heidense prins en prinses in het Angelsaksische Engeland en heeft in Griffiths portret van haar vroege leven weinig van het clichébeeld dat we tegenwoordig veelal van iemand met 'sint' voor de naam hebben. Hild heeft dus echt bestaan en één van de eerste Engelse geschiedschrijvers, de monnik Beda, wijdt een hele pagina aan haar in zijn historie van Engeland.

Het Christendom is voor Hild en haar familie een wezensvreemde en uitheemse godsdienst die ze opgelegd krijgen als hun koning zich uit politieke overwegingen laat dopen: de god van de Christus-aanhangers zou wel eens machtiger kunnen zijn dan de Wodan van zijn voorouders. In de vroege zevende eeuw was Brittannië een voortdurend van kleur verschietende lappendeken van Keltische en Angelsaksische koninkrijkjes die elkaar amper het licht in de ogen gunden, dus de gunst van een machtige god was hard nodig om te overleven. Geen koning die destijds rustig in zijn bed de laatste adem uitblies. Ze stierven op het slagveld of werden vermoord, zoals de vader van Hild, die vergiftigd werd toen zij nog in de wieg lag, zodat haar moeder met twee kleintjes moest vluchten naar een bevriend koninkrijkje. Ook daar waren ze niet veilig, totdat ze uiteindelijk terecht kwamen in de rondtrekkende huishouding van Hilds oom, koning Edwin van Northumbrië.

maandag 16 februari 2015

De negentiende eeuw tastbaar gemaakt

Ruth Goodman,
How To Be a Victorian (GB 2013)
Geschiedenis, 443 pp.
Niet in het Nederlands vertaald
12 februari 2015


Trouwe kijkers van BBC2 zijn historicus Ruth Goodman misschien wel eens tegen gekomen, bijvoorbeeld toen ze samen met twee mannelijke collega's, gehesen in authentieke negentiende-eeuwse kloffie, probeerde het leven op een boerderij in de Victoriaanse tijd te reconstrueren - niet door het bestuderen van geschriften (dat is er natuurlijk wel aan vooraf gegaan), maar door de mouwen op de stropen en een jaar lang oude landbouwmethodes en huishoudmethodes zelf uit te proberen. Toen ik die tv-serie, Victorian Farm, ontdekte, was ik meteen enthousiast: geschiedenis tastbaar gemaakt! Er volgden soortgelijke series, onder meer Edwardian Farm, Tudor Monastery Farm en recentelijk Secrets of the Castle, en allemaal vond ik het smullen. Zou dit boek net zo genieten zijn?

zondag 8 februari 2015

De spijkerbroek als symbool

Dato Turashvili,
Weg uit de USSR (Georgië 2008)
Roman, 176 pp.
Vertaald uit het Georgisch door Ingrid Degraeve
25 januari 2015


Deze roman, die gebaseerd is op een waargebeurd verhaal, begint met een spijkerbroek. Begin jaren tachtig, als Georgië, nog deel uitmaakt van de Sovjet Unie, is de spijkerbroek hét symbool van het westen en vooral van Amerika. Voor de autoriteiten vertegenwoordigt hij de decadentie van het kapitalisme, voor de jongeren staat hij voor waar ze van dromen: een leven in een vrije maatschappij waar ze mogen denken wat ze willen en waar alles te koop is. Het is de tijd waarin perestrojka en glasnost nog niet echt begonnen zijn en Eduard Shevardnadze, de latere minister van Buitenlandse Zaken van de USSR, Georgië flink onder de duim heeft. Een stuk of zeven jongeren - kunstenaars, artsen, een populaire acteur - die het op zich helemaal niet zo slecht hebben, zijn de repressie beu en maken een plan om weg te komen. Nog niet zo lang geleden heeft een ander groepje met succes een binnenlandse vlucht gekaapt en het vliegtuig gedwongen in Turkije te landen. Die leven nu in het vrije westen. Onze hoofdpersonen denken naïef genoeg dat dat hen ook moet lukken en beginnen plannen te smeden.

zaterdag 31 januari 2015

Licht in het duister

Anthony Doerr,
All the Light We Cannot See (VS 2014)
Roman, 544 pp.
Nederlandse titel: Als je het licht niet kunt zien
18 januari 2015


Werner is een arm weesjongetje in de crisisjaren, met als enig vooruitzicht op zijn vijftiende de mijnen ingejaagd te worden, waar zijn vader een vroege dood vond. Hij kan zijn geluk dan ook niet op als hij, omdat hij een soort technisch wonderkind is, mag doorleren aan een instituut waar hij wordt opgeleid voor een rol als radertje in het Derde Rijk. Weet hij als twaalfjarig kind wat Hitler allemaal in de zin heeft? Welnee. Hoe zou hij in deze omstandigheden dan ooit kunnen kiezen voor een short, nasty and brutish leven in de mijnen? Een kind van die leeftijd zonder toekomstperspectief heeft feitelijk helemaal geen keus. Werner komt op een akelig Nazi-instituut in Essen terecht en wordt klaargestoomd voor de oorlog. Hij doet zijn uiterste best zijn ogen te sluiten voor de kadaverdiscipline en het sadisme van de officieren die het instituut leiden. Hij wil overleven.

De zoveelste Tweedewereldoorlogsroman? Niet bepaald. Doerr heeft het boek voorzien van elementen die een beetje aan sprookjes doen denken, zonder de gruwelijke realiteit van de oorlog uit het oog te verliezen. Juist de scènes van Werner in oorlogsgebied zijn het indrukwekkendst. Maar er is meer.

zondag 25 januari 2015

Vrouw wordt ingeruild

Hilary Mantel,
Bring Up the Bodies (GB 2012)
Roman, 432 pp.
Nederlandse titel: Het boek Henry
28 december 2014


Ik weet niet wat het is met de historische romans van Hilary Mantel. Ooit las ik haar roman over de Franse revolutie, A Place of Greater Safety, die ik aan de ene kant bewonderenswaardig vond, maar waar ik aan de andere kant met grote moeite doorheen ploegde. Uitgelezen omdat het goed was maar niet bepaald met volle teugen van genoten. Wolf Hall, de roman over Thomas Cromwell die aan deze voorafgaat, las ik alleen maar omdat ik hem cadeau kreeg mét een warme aanbeveling erbij. Aanvankelijk ging het lezen daarvan ook tamelijk moeizaam, totdat er zomaar ineens een klik ontstond met het boek en ik hier een enthousiaste bespreking schreef.

Van Bring Up the Bodies had ik verwacht net zoveel te genieten als van Wolf Hall, maar op de een of andere manier bleef de echte klik grotendeels uit. Terwijl dit boek veel toegankelijker is dan Wolf Hall: minder personages, minder terug-in-de-tijd scènes, minder beschrijvingen, een veel gecomprimeerder handeling. Ik kan ook niet aanwijzen wat er mis is met het boek en ben na diep nadenken tot de slotsom gekomen, dat er helemaal niks mis is met het boek, maar dat het aan mij zelf ligt: ik heb er te lang over gedaan, kreeg halverwege de griep, en heb steeds maar kleine stukjes achterelkaar gelezen met te grote tussenpauzes. Bij geschiedenisboeken werkt dat prima, en bij Proust ook, maar bij de meeste romans niet. En bij deze zeker niet. Dat dit boek van mij dus vier sterren krijgt en niet viereneenhalf zoals Wolf Hall is dus mijn schuld en niet die van het boek, dat door andere liefhebbers net zo hoog gewaardeerd wordt als zijn voorganger.

zondag 18 januari 2015

Hoe de rand het centrum werd

Michael Pye, The Edge of the World:
How the North Sea Made Us Who We Are (GB 2014)

Geschiedenis, 450 pp.
Nederlandse titel: Aan de rand van de wereld: 
hoe de Noordzee ons vormde
12 januari 2015


Tweeduizend jaar geleden lag het zwaartepunt van Europa en omstreken rond de Middellandse Zee. Maar na de val het Westromeinse rijk en het aanbreken van de Middeleeuwen verschoof dat zwaartepunt langzaam naar het noordwesten, richting kille grijze Noordzee, waar de Romeinen voor het overgrote deel nooit echt doorgedrongen waren. Dat begon, volgens Michael Pye, met de Friese handelaren die vanaf die zee niet alleen de kusten van Noordwest-Europa afvoeren, maar dankzij hun stapelplaats Dorestad ook handel dreven ver het binnenland in, naar de landen van de Franken. En en passant deden ze iets revolutionairs:
they reinvented money. They took coins with them on their trading voyages, money for buying and selling and doing business. Other territories had run out of cash, or lived off gifts and barter, or stopped using money for anything except tax and politics, but the Frisians carried the idea of using money wherever they went. It was not at all a trivial idea. With it came ideas of the value of things and how to calculate that abstract value on paper.

zondag 11 januari 2015

Terug in de tijd geslingerd

Diana Gabaldon,
Outlander (1991)
Nederlandse titel: De reiziger
Roman, 850 pp.
30 december 2014


Alweer zo'n boek waarvan ik bijna zeker wist dat het niet mijn kopje thee was. Want dit is de omslagtekst: "The year is 1945. Claire Randall, a former combat nurse, is back from the war and reunited with her husband on a second honeymoon — when she walks through a standing stone in one of the ancient stone circles that dot the British Isles. Suddenly she is a Sassenach — an "outlander" — in a Scotland torn by war and raiding Highland clans in the year of Our Lord ... 1743. Hurled back in time by forces she cannot understand, Claire is catapulted into intrigues and dangers that may threaten her life ... and shatter her heart. For here she meets James Fraser, a gallant young Scots warrior, and becomes a woman torn between fidelity and desire ... and between two vastly different men in two irreconcilable lives." Jasses, bovennatuurlijke kitsch gecombineerd met mierzoete romantiek. Heel erg fout. Boeketreeks ontmoet Dan Brown.

Maar ja, het boek werd me vlak achterelkaar van twee verschillende kanten aangeraden, ik zat zielig thuis met de griep en was alleen maar in staat om dom tv te kijken en simpele boeken te lezen, dus wat deed ik? Ik greep naar Outlander. En was binnen de kortste keren om. De eerste aangename verrassing was dat het boek veel beter geschreven is dan ik had verwacht. Gabaldon is natuurlijk geen Virginia Woolf en wil dat godzijdank ook niet zijn, maar ze is ook zeker geen pulpschrijver. De tweede aangename verrassing was de humor. Gabaldon neemt haar hoofdpersonen gelukkig niet al te serieus en laat ze vrolijk van paarden afdonderen, onglorieus in het water vallen, naar de plee gaan en domweg blunderen. De toon van lichte zelfspot en ironische observatie die ze voor ik-figuur Claire hanteert, doet het ook erg goed.