zondag 29 maart 2015

Tussen goed en kwaad

Philippe Claudel,
Grijze zielen (Frankrijk 2003)
Roman, 253 pp.
Vertaald uit het Frans door Manik Sarkar
6 maart 2015


'Verontrustend' is misschien nog wel de beste karakteristiek voor deze roman. Maar 'schitterend geschreven' en 'indringend' zijn even goed van toepassing. Het grijs uit de titel slaat op morele ambiguïteit: pure slechtheid in de mens bestaat niet, evenmin als pure goedheid. Maar alhoewel de verteller dit zelf naar voren brengt, spreekt hij zich in zijn verhaal tegen. Want de rechter in het boek, de arrogante volgevreten Mierck, heeft werkelijk geen enkele positieve eigenschap, terwijl de dodelijke slachtoffers in het verhaal, een klein meisje van tien en een jonge onderwijzeres, niets dan goedheid en licht zijn. Hoe zit dat dan?

dinsdag 17 maart 2015

Een boekblog uit 1973

Vorige week ben ik als een wervelwind door het huis getrokken. Eindelijk moesten al die stapels papieren eens geordend en opgeschoond worden en ik zou niet rusten voor het allerlaatste stuk papier eindelijk keurig op zijn plek lag. Wonderlijk genoeg kon ik tot nu toe altijd wel vinden wat ik nodig had (vaak na een hele tijd spitten, dat wel), maar ik kon het al een tijd niet meer aanzien en ineens moest het gebeuren: het grote opruimen. Dus hangmappensystemen en ladenblokjes gekocht en vooral heel veel dozen vol oud papier weggekieperd. En wat kwam ik tot mijn grote verrassing in één van de stapels tegen? Een beduimeld groen schoolschriftje uit de jaren zeventig, waarin ik een soort boekblogje avant la lettre bijhield! Van elk boek vermeldde ik keurig schrijver en titel, de datum waarop ik het uitlas, een hele summiere samenvatting en zelfs een sterretjeswaardering (van 1 tot en met 6).

Eerste boek, toen ik nog een puisterige veertienjarige was: Parcival, herverteld door Jaap ter Haar, uit op 2 april 1973, 5 sterren (van de zes). Laatste boek, toen ik net begonnen was Engels te studeren: The Great Gatsby van F. Scott Fitzgerald, uit op 5 oktober 1976, viereneenhalve ster (van de zes), waaruit blijkt dat ik het toen duidelijk nog niet herkende als het tijdloze meesterwerk dat het is. Daarmee was het schriftje vol. Pas in april 1980 heb ik een veel dikker schrift aangeschaft, waarmee ik de draad weer oppakte.

zaterdag 14 maart 2015

Verdieping voor de lezer

James Wood,
How Fiction Works (2008)
Nederlandse titel: Hoe fictie werkt
Letterkunde, 288 pp.
6 maart 2015


Je hoeft echt niet te weten hoe een apparaat werkt om er met plezier gebruik van te maken. Je hoeft ook niet zelf een topkok te zijn om van lekker eten te kunnen genieten. Maar soms kan een kijkje in de keuken of in het inwendige van het apparaat wel degelijk het plezier vergroten. Ben je bereid om te investeren in een boek dat laat zien wat wel en wat niet werkt in literaire fictie, dan is dit een prima ingang om wat meer verdieping in je leeservaring aan te brengen. Ik denk niet dat How Fiction Works voor een groot publiek is (Joke vond het oorverdovend saai, dus je bent gewaarschuwd), maar persoonlijk trof ik er veel interessante en waardevolle beschouwingen in aan, zelfs al waren ze niet nieuw of baanbrekend.

woensdag 11 maart 2015

Een nieuw begin

Emily St. John Mandel,
Station Eleven (Canada 2014)
Roman, 353 pp.
Nog niet in het Nederlands verkrijgbaar
27 februari 2015


Plotseling dook dit boek overal op: juichende recensies in de pers, nominaties voor literaire prijzen, enthousiaste Engelstalige bloggers. Zonder die warme aanbevelingen zou ik niet zo gauw aan dit boek zijn begonnen, want: alweer zo'n ongetwijfeld deprimerende dystopie die in de nabije toekomst speelt. Hier is wat er is gebeurd: naar schatting 99,99% van de mensheid is in moordend tempo neergemaaid door het agressiefste virus ooit; slechts hier en daar leven nog wat plukjes mensen. De beschaving zoals wij die kennen is in elkaar gestort en de overlevenden moeten vechten om de overgebleven hulpbronnen. Er is geen elektriciteit meer, geen vlieg- en autoverkeer, geen centraal gezag, geen grenzen. Goed om kunnen gaan met wapens is een vereiste om te overleven. Toch zijn er her en der een paar idealistische zielen die nog wat cultuur proberen te redden. Een oude man heeft bijvoorbeeld op de afgelegen luchthaven waar hij 20 jaar terug strandde, toen de pandemie uitbrak, een museum ingericht, iemand doet een poging weer een krant te beginnen en een reizend theater- en muziekgezelschap houdt de klassieke muziek en Shakespeare levend.

Allemaal al eens vaker gezien, en toch, wat een prachtig mooi boek bleek dit te zijn en wat kan die Mandel schrijven!

zaterdag 28 februari 2015

Terug naar Schotland

Diana Gabaldon,
Dragonfly in Amber (VS 1993)
Deel 2 in de Outlander-serie
Nederlandse titel: Terugkeer naar Inverness
Roman, 976 pp.
22 februari 2015


Even een vluggertje, deze bespreking. Na het eerste deel in deze serie was ik helemaal verslingerd aan de avonturen van Claire en haar geliefde en volgde ik hen snel naar het Frankrijk van 1745, waarnaar ze aan het eind van deel waren uitgeweken in verband met ... eh .. problemen met justitie, zullen we maar zeggen. Hoewel ik ook dit deel met plezier heb gelezen (het is heerlijk voor lange reizen in het openbaar vervoer), vond ik het niet zo sterk als zijn voorganger. Kennelijk lag dat aan de Franse setting, want zodra de hoofdpersonen weer aftaaiden naar Schotland werd het meteen een stuk leuker en spannender.

In Frankrijk belanden Claire en haar echtgenoot aan het hof van Lodewijk XV, waar ook Charles Stuart, de jonge kroonpretendent die de geschiedenis in zou gaan als Bonnie Prince Charlie, zijn opwachting maakt om geld en manschappen te verzamelen voor zijn inval in Groot-Brittannië. Claire weet dat deze expeditie desastreus zal aflopen, niet alleen voor de soldaten die voor hem vechten, maar ook voor de clans en de Highlanders, en heeft zich ten doel gesteld de hele onderneming te verhinderen. Alleen laat de loop van de geschiedenis zich verrekte lastig veranderen.

zondag 22 februari 2015

Van heiden tot heilige

Nicola Griffith,
Hild (GB 2013)
Roman, 560 pp.
Niet in het Nederlands verkrijgbaar
18 februari 2015


Deze bijzondere roman speelt zich af in dezelfde wereld als het eerste hoofdstuk van Michael Pye's heerlijke geschiedenisboek The Edge of the World. De Friese handelaren die Pye daarin uitgebreid opvoert, duiken er zo nu en dan in op voor een bijrolletje, maar verder staat de vrouw centraal die uiteindelijk (buiten het tijdsbestek van deze roman) beroemd zou worden als de wijze en invloedrijke Sint Hilda, abdis van Whitby, en die later werd gezien als de beschermheilige van eruditie, cultuur en poëzie. Deze Hild werd in 614 geboren als de dochter van een heidense prins en prinses in het Angelsaksische Engeland en heeft in Griffiths portret van haar vroege leven weinig van het clichébeeld dat we tegenwoordig veelal van iemand met 'sint' voor de naam hebben. Hild heeft dus echt bestaan en één van de eerste Engelse geschiedschrijvers, de monnik Beda, wijdt een hele pagina aan haar in zijn historie van Engeland.

Het Christendom is voor Hild en haar familie een wezensvreemde en uitheemse godsdienst die ze opgelegd krijgen als hun koning zich uit politieke overwegingen laat dopen: de god van de Christus-aanhangers zou wel eens machtiger kunnen zijn dan de Wodan van zijn voorouders. In de vroege zevende eeuw was Brittannië een voortdurend van kleur verschietende lappendeken van Keltische en Angelsaksische koninkrijkjes die elkaar amper het licht in de ogen gunden, dus de gunst van een machtige god was hard nodig om te overleven. Geen koning die destijds rustig in zijn bed de laatste adem uitblies. Ze stierven op het slagveld of werden vermoord, zoals de vader van Hild, die vergiftigd werd toen zij nog in de wieg lag, zodat haar moeder met twee kleintjes moest vluchten naar een bevriend koninkrijkje. Ook daar waren ze niet veilig, totdat ze uiteindelijk terecht kwamen in de rondtrekkende huishouding van Hilds oom, koning Edwin van Northumbrië.

maandag 16 februari 2015

De negentiende eeuw tastbaar gemaakt

Ruth Goodman,
How To Be a Victorian (GB 2013)
Geschiedenis, 443 pp.
Niet in het Nederlands vertaald
12 februari 2015


Trouwe kijkers van BBC2 zijn historicus Ruth Goodman misschien wel eens tegen gekomen, bijvoorbeeld toen ze samen met twee mannelijke collega's, gehesen in authentieke negentiende-eeuwse kloffie, probeerde het leven op een boerderij in de Victoriaanse tijd te reconstrueren - niet door het bestuderen van geschriften (dat is er natuurlijk wel aan vooraf gegaan), maar door de mouwen op de stropen en een jaar lang oude landbouwmethodes en huishoudmethodes zelf uit te proberen. Toen ik die tv-serie, Victorian Farm, ontdekte, was ik meteen enthousiast: geschiedenis tastbaar gemaakt! Er volgden soortgelijke series, onder meer Edwardian Farm, Tudor Monastery Farm en recentelijk Secrets of the Castle, en allemaal vond ik het smullen. Zou dit boek net zo genieten zijn?

zondag 8 februari 2015

De spijkerbroek als symbool

Dato Turashvili,
Weg uit de USSR (Georgië 2008)
Roman, 176 pp.
Vertaald uit het Georgisch door Ingrid Degraeve
25 januari 2015


Deze roman, die gebaseerd is op een waargebeurd verhaal, begint met een spijkerbroek. Begin jaren tachtig, als Georgië, nog deel uitmaakt van de Sovjet Unie, is de spijkerbroek hét symbool van het westen en vooral van Amerika. Voor de autoriteiten vertegenwoordigt hij de decadentie van het kapitalisme, voor de jongeren staat hij voor waar ze van dromen: een leven in een vrije maatschappij waar ze mogen denken wat ze willen en waar alles te koop is. Het is de tijd waarin perestrojka en glasnost nog niet echt begonnen zijn en Eduard Shevardnadze, de latere minister van Buitenlandse Zaken van de USSR, Georgië flink onder de duim heeft. Een stuk of zeven jongeren - kunstenaars, artsen, een populaire acteur - die het op zich helemaal niet zo slecht hebben, zijn de repressie beu en maken een plan om weg te komen. Nog niet zo lang geleden heeft een ander groepje met succes een binnenlandse vlucht gekaapt en het vliegtuig gedwongen in Turkije te landen. Die leven nu in het vrije westen. Onze hoofdpersonen denken naïef genoeg dat dat hen ook moet lukken en beginnen plannen te smeden.