zaterdag 27 juni 2015

Van graanschuur naar jachthaven

Frank Westerman,
De graanrepubliek (Nl 1999, 2013)
Geschiedenis, 279 pp.
19 juni 2015


Moeizaam en over een periode van eeuwen was het vruchtbare graanland van het Oldambt in Oost-Groningen ooit op de zee gewonnen. Enorme boerderijen waren er gekomen, waar rijke herenboeren woonden die het land lieten bewerken door straatarme landarbeiders. Er waren weinig streken in Nederland waar de contrasten tussen de klassen zo groot waren en er was geen enkele streek waar het communisme zoveel aanhang had. Het zou de eerste en enige communistische burgemeester van het land leveren.

Typisch Oldambster boerderij; Huningaweg 11 te Midwolda.
Bron: Hardscarf - Eigen werk. Licensed under
CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons -
Na de Tweede Wereldoorlog en de hongerwinter waren de graangebieden in ons land van cruciaal belang. De landbouwproductie moest enorm opgeschroefd worden om iedereen te kunnen voeden. De PvdA-er Sicco Mansholt, afkomstig uit een boerenfamilie uit deze streek, ging als minister en later als eurocommissaris met onverzettelijke voortvarendheid aan de slag en deed zijn werk zo goed dat er eind jaren zeventig grote landbouwoverschotten ontstonden en de graanprijzen instortten. Vanaf nu werden de boeren in het Oldambt betaald om land braak te laten liggen. Maar inmiddels was eurocommissaris Mansholt in de ban geraakt van de opkomende milieubeweging en wonnen biologen steeds meer aan invloed.. En zo gebeurde er uiteindelijk iets waar niemand ooit van had kunnen dromen, de herenboeren niet en de landarbeiders evenmin: een groot deel van het land dat ooit met zoveel vernuft op de zee veroverd was, werd weer onder water gezet. De rijke graanvelden van toen herbergen nu een groot meer en een ambitieus opgezet woon- en recreatiegebied dat dankzij de crisis nog steeds niet goed van de grond is gekomen: Blauwestad.

zondag 21 juni 2015

De revolutie als familieverhaal

Kader Abdolah,
Het huis van de moskee (Iran 2005)
Roman, 413 pp.
10 juni 2015


"Gekozen tot tweede beste Nederlandse roman aller tijden," zo juicht mijn exemplaar. Allemachtig, "aller tijden" nog wel, dat schept hoge verwachtingen. Naast nieuwsgierigheid wat dan de nummer 1 op die lijst is, overheerst nu bij mij het idee dat ik deze roman absoluut moet lezen. Hij is zelfs in verscheidene Europese talen vertaald, van IJsland tot Griekenland, zo ontdek ik. Ik sta niet stil bij de vraag wie het boek naar zulke grote hoogten hebben gestemd, maar tijdens het lezen bekruipt me al vrij snel het gevoeld dat dat niet de professionele critici geweest zijn.

Dit is duidelijk het soort boek dat hoge ogen gooit bij het grote publiek en niet zozeer bij de literatuurrecensenten. Het is toegankelijk, het leest lekker weg (dé criteria die voor het gros van de lezers het grootste goed zijn) en het heeft een chronologisch verteld verhaal. Ook de boodschap is duidelijk: ayatollahs maken meer kapot dan je lief is. Het heeft personages met wie het goed meeleven is en het is prettig exotisch en kleurrijk, maar ook weer niet té. Ook de lezer die zich niet graag buiten Europa waagt, zal dit een mooi en herkenbaar verhaal vinden. Ik snap dus heel goed waarom het zo'n populair boek is, maar kom zelf helaas niet verder dan de aanduiding "best aardig". En dat vraagt uiteraard om een eerlijk verantwoording.

zondag 14 juni 2015

Hilarisch spel met de geschiedenis

Connie Willis,
To Say Nothing of the Dog (VS 1998)
Roman, 493 pp.
Schandalig genoeg niet in het Nederlands vertaald
4 juni 2015, herlezing


Het was juli 2001 en ik was onderweg naar het Verre Oosten met een heel raar vluchtschema: eerst een uurtje vliegen naar Frankfurt, daar 7 uur wachten en dan pas op het vliegtuig naar Beijing. Ik kon natuurlijk de wachttijd doden door samen met mijn reisgenoten de luchthaven van voor naar achter en boven naar onder te doorkruisen, maar een echte lezer peinst daar niet over. Die zoekt een rustig plekje op en stort zich op een dik en onderhoudend boek. Zo kwam het dus dat ik me ergens in een rustig barretje nestelde en een boek van een voor mij onbekende schrijver open sloeg. Binnen de kortste keren was ik helemaal verkocht. Zo nu en dan zag ik mijn reisgenoten steeds wezenlozer voorbij komen sjokken, maar voor de rest van de tijd was ik van de wereld. Ik bevond mij voor het grootste deel in Victoriaans Engeland in een landhuis, maar zo nu en dan was ik ook even in 1940 in de kathedraal van Coventry en op de Oxfordse universiteit van 2057. De hoofdpersonen van dit boek (allen historici) reizen namelijk druk heen en weer in de tijd en ik reisde mee.

maandag 8 juni 2015

Wat behouden blijft

Wallace Stegner,
Crossing to Safety (VS 1987)
Roman, 352 pp.
Nederlandse titel: Wat behouden blijft
30 mei 2015


"Hoe het leven van Larry en Sally voor altijd verandert door de vriendschap met Sid en Charity". Dat zou de ondertitel van dit boek kunnen zijn. Larry Morgan is een universiteitsdocent van eenvoudige komaf maar mét schrijftalent en Sally is van eenzelfde eenvoudige achtergrond. Ze moeten elke cent omdraaien, zeker nu er een baby op komst is, en de royalties van de verhalen die Larry zo nu en dan gepubliceerd krijgt, zijn meer dan welkom. Collegadocent Sid is van huis uit schatrijk en zijn vrouw Charity is een telg uit een familie die deel uitmaakt van de intellectuele en culturele elite van New England. Tot Larry's verbazing neemt dit glamourstel hem en Sally onder hun hoede als ze vanuit California naar Madison verhuizen. 
We straggled into Madison, western orphans, and the Langs adopted us into their numerous, rich, powerful, reassuring tribe. We wandered into their orderly Newtonian universe, a couple of asteroids, and they captured us with their gravitational pull and made moons of us and fixed us in orbit around themselves.
Sid en Charity zijn bevoorrecht maar idealistisch. Charity komt uit een milieu waar men vindt dat je iets zinvols met je leven moet doen en daar valt het schrijven van poëzie niet onder. Sid zou niets liever doen, maar wordt door de veel sterkere en overheersende Charity onder druk gezet om zich aan de wetenschap te wijden en zijn gerijmel te laten varen.

zondag 31 mei 2015

Lang leve de recensent

Rónán McDonald, 
The Death of the Critic (GB 2008)
Letterkunde, 160 pp.
Niet in het Nederlands vertaald
25 mei 2015


Toen McDonald aan kennissen vertelde dat hij bezig was met een boek dat The Death of the Critic ging heten, kreeg hij meteen bijval, omdat mensen dachten dat hij enthousiast aan het schrijven was over het einde van de literaire kritiek. Weg met die professionele critici! is de laatste jaren immers het credo. We zijn toch allemaal critici? Start een blog, vul het met stukjes die bestaan uit een klein samenvattinkje en een waardeoordeeltje ("Dit is een erg mooi boek" c.q. "Niet kopen, want het is saai") en presto, de eerste de beste bloggende huisvrouw noemt zich tegenwoordig op LinkedIn 'boekrecensent'.

De mening van een willekeurige blogger is namelijk exact evenveel waard als die van een professionele recensent die decennia van zijn werkzame leven aan de literatuur gewijd heeft, want het gaat in dit democratische tijdperk alleen nog maar om persoonlijke smaak. Ja toch? Nou nee, niet volgens McDonald en ik ben het roerend met hem eens dat dat veel te kort door de bocht is. McDonald betreurt deze ontwikkeling (niet persé die van de boekblogs, maar wel die van de reductie van een literaire waardeoordeel tot niet meer dan 'smaak') en legt in dit uitstekende, prikkelende boek op heldere, welbespraakte wijze uit waarom. En nou niet meteen afhaken, omdat je ook niks van professionele critici moet hebben en liever bloggers leest. McDonald heeft namelijk een hoop interessants te melden, en wijt het verdwijnen van de professionele kritiek mede aan de universiteiten en hun ondoordringbare 'Theory' en hun politiek geïnspireerde cultural studies

donderdag 28 mei 2015

Waar zijt gij, schildpad

Jessica Grant,
Come, Thou Tortoise (Canada 2009)
Roman, 432 pp.
Nederlandse titel: Waar zijt gij, schildpad
13 mei 2015


Een roman voor volwassenen waarin we zo nu en dan even verhuizen naar het hoofd van de schildpad van de hoofdpersoon - als dat maar goed komt. Maar Jessica Grant speelt het klaar. Dit is zo'n fris en origineel verteld boek, dat ik er onmiddellijk voor gewonnen was. Het meeste van het boek wordt namelijk verteld door Audrey (a.k.a. Oddly) Flowers en Audrey is simpelweg verrukkelijk. Zelfs al gaat het over de dood van haar geliefde vader en Audreys wel heel eigen manier van verwerken, dan nog is dit geen drukkend, zwaar boek, maar eentje dat je met vreugde leest. De eerste scène is veelzeggend. Audrey heeft haar vliegangst overwonnen en zit in het vliegtuig van Oregon naar Newfoundland omdat haar vader na een ongeluk in komma, herstel, in coma ligt, en doet aan boord haar burgerplicht. Ze ontfutselt namelijk met succes haar buurman, die een biografie van Shirley MacLaine leest, maar volgens Audrey verdacht lang over een pagina doet, zijn vuurwapen en sluit zich daarmee op in de wc. Blijkt de man een officiële beveiliger te zijn. En blijkt het heel moeilijk om Audrey daar officieel van te overtuigen.

zaterdag 23 mei 2015

Voor de liefhebber van de trendy thriller

S.K. Tremayne
The Ice Twins (GB 2015)
Roman, 320 pp.
Nederlandse titel: De ijstweeling
5 mei 2015


Let op, liefhebbers van Gone Girl en The Girl on the Train: hier is een psychologische thriller die helemaal in jullie straatje past. S.K. Tremayne (het pseudoniem van Londense journalist Sean Thomas) weet namelijk zeer aardig waar je momenteel goed mee scoort op thrillergebied: afwisselend vertelperspectief met onbetrouwbare vertellers, huwelijken die niet zijn wat ze lijken, overspelige partners, alcoholverslaving, verre van perfecte personages en een hoofdpersoon met geheugenverlies. The Ice Twins heeft al die ingrediënten, máár ..... het heeft ook nog een paar extraatjes. Ten eerste maakt de schrijver uitstekend gebruik van de sfeer op een klein eilandje voor de Schotse westkust, op zo'n manier dat de locatie een derde hoofdpersoon wordt die in niet geringe mate bijdraagt aan de spanning, en tweede doet hij iets origineels met een tweeling.

zondag 17 mei 2015

Een meisje loos

P.F. Thomése
De weldoener (Nl 2010) 
Roman, 348 pp.
19 april 2015


Een megalomane, mislukte componist met een midlifecrisis, dat is Theo Kiers, die zich de artiestennaam Sierk Wolffensberger heeft aangemeten. Het heeft niet mogen baten. Hij is niet eens wereldberoemd in Haarlem, zijn geboortestad en thuishaven. De aanstelling als onbezoldigd stadskoordirigent heeft hij alleen maar aangenomen om zijn eigen werken uit te kunnen voeren ("Zo diep is hij gezonken."), al is het dan door amateurs die niets van de grootsheid en complexiteit van zijn muziek vatten. Gelukkig is hij financieel onafhankelijk, omdat hij ooit - hoe romantisch! - een aristocratische erfdochter heeft geschaakt, maar verder is het leven een kwelling. Niks groots en meeslepend. Provinciaal gereutel in de marge tussen het gepeupel is het. Maar vandaag, op Goede Vrijdag, gaat zijn leven voorgoed veranderen, ook al weet hij dat zelf nog niet. Want even nadat hij de achteringang van de kerk heeft betreden voor de generale repetitie van zijn monumentale Paaskoorwerk Duisternissen ontdekt hij een comateus meisje met teveel pillen op en redt hij haar het leven. Eindelijk een grootse daad. Dit wordt niet alleen haar maar ook zijn wederopstanding.