zondag 13 oktober 2019

Als de actualiteit net zo absurd is als de satire

Ian McEwan,
The Cockroach (GB 2019)
Novelle, 112 pp.
Niet in het Nederlands vertaald


Eén van de recensies van dit boekje in The Guardian begon met een leuke observatie over satires in de Engelse literatuur. Zoals ik me nog kan herinneren van mijn studie Engels, toen ik een specialisatie over de achttiende eeuw deed, kwam het genre juist in die periode tot grote bloei. Eén van de eerste stukken die we tijdens dat seminar lazen, was het essay A Modest Proposal (1729) van de Ier Jonathan Swift (inderdaad, die van Gulliver's Travels). Swift kwam daarin met een even briljante als simpele oplossing voor de hongersnood in Ierland: Ieren hebben teveel kinderen, ze kunnen al die kinderen niet voeden, dus waarom gebruiken ze de kinderen niet als voedsel. "A young healthy child well nursed, is, at a year old, a most delicious nourishing and wholesome food, whether stewed, roasted, baked, or boiled; and I make no doubt that it will equally serve in a fricassee, or a ragout." Dit is satire van de zwartste en hardste soort, die met een bewust schokeffect de aandacht wilde vestigen op de harteloze houding van de Engelse aristocraten jegens de Ierse bevolking die ze schaamteloos uitpersten. Swift voerde die houding tot het uiterste door in zijn essay en had meteen de aandacht. De aangevallen aristocraten waren furieus. Er kwam uiteraard geen einde aan de uitbuiting, maar het essay had wel veel invloed en het is nog steeds beroemd.

zondag 6 oktober 2019

LOL met Darcy en Dorian

H.G. Parry,
The Unlikely Escape of Uriah Heep (Nieuw-Zeeland 2019)
Roman, 496 pp.
Niet in het Nederlands vertaald


Het is een beetje gênant, maar als eenvoudige middelbare scholier in de jaren zeventig wist ik niet beter dan dat Uriah Heep een popgroep was. Nou was er ook echt een popgroep die zo heette, maar later kwam ik er achter dat Uriah Heep eigenlijk een personage uit een roman van Charles Dickens is, om precies te zijn uit David Copperfield. Het is een klerk die iedereen op de zenuwen werkt met zijn kruiperige, slijmerige, schijnheilige gedrag. De vraag is vervolgens wat deze Uriah Heep te zoeken heeft in een roman die in het Nieuw Zeeland van 2019 speelt. Nou, dat zit zo. De jongere broer van verteller Rob Sutherland (zelf een degelijke advocaat met weinig fantasie) heeft een eigenschap die zijn familie al 26 jaar angstvallig geheim probeert te houden: hun Charley is namelijk niet alleen een ex-wonderkind (hij ging op zijn dertiende naar de universiteit van Oxford en promoveerde op zijn achttiende), hij kan ook boekpersonages letterlijk tot leven brengen. Op een nacht heeft hij per ongeluk de Uriah Heep uit het boek van Dickens in de echte wereld gebracht, en deze weerzinwekkende figuur is nu ontsnapt en zwerft op de letterenfaculteit rond, waar Charley les geeft. Rob wordt opgetrommeld om Charley voor de zoveelste keer uit de brand te helpen en ervoor te zorgen dat Charley het personage weer terug kan stoppen in het boek. Maar deze keer loopt het anders.

zondag 29 september 2019

Verlaten maar niet helemaal alleen

Delia Owens,
Where the Crawdads Sing (VS 2018)
Roman, 384 pp.
Nederlandse titel: Het moerasmeisje


Frappant wat een titel kan doen. Op de een of andere manier vond ik deze Engelse titel iets heel poëtisch hebben. Zelfs al had ik geen idee wat een crawdad is, de titel intrigeerde me meteen. En dan de Nederlandse titel: terwijl die met "Het moerasmeisje" keurig de lading dekt (want het gaat over een meisje - Kya - dat opgroeit in het moerasgebied langs de kust van North Carolina), is het niet bepaald een titel die mij aan zou zetten om het boek te lezen. Maar die zingende crawdads bleven hangen en zo begon ik dus onlangs aan dit boek, dat al tijden in de top-10 van de New York Times bestsellerlijst staat, dat een ongekend aantal 5-sterren reacties heeft op Amazon en dat binnenkort verfilmd wordt met Reece Witherspoon als producer, die het boek eerder voor haar leesclub selecteerde. Nu is zo'n selectie al gauw een garantie voor prettige verkoopcijfers, maar niet voor al die duizenden lyrische reacties op Amazon. Ik was dus erg benieuwd wat ik zelf van het boek zou vinden.

zondag 22 september 2019

Een fantastische literaire uitspatting

Ilja Leonard Pfeijffer,
Grand Hotel Europa (Nl 2018)
Roman, 520 pp.


Een Venetië dat wegzakt onder het gewicht van de passagiers van gigantische cruiseschepen. Een Giethoorn waar tuintjes plat gelopen worden door Chinezen die denken dat ze in een museumdorp zijn beland. Een historisch vissersstadje dat alleen nog bestaat bij de gratie van toeristen. Een piepjong Balkanland dat zich een glorieus verleden heeft verzonnen, inclusief rijen bijbehorende standbeelden, om bezoekers te trekken. Want bezoekers leveren geld op: het verleden als verdienmodel. Het belangrijkste verdienmodel dat Europa heeft, volgens Pfeijffer in deze weergaloze roman die iedere literatuurliefhebber zou moeten lezen. Vooral omdat hij gaat niet alleen over overtourism gaat. Pfeijffer haalt er werkelijk van alles bij, ook kunst en literatuur, nep en authenticiteit, migratie en asiel. Hij hanteert een heerlijk vet-barok proza dat bewust uit de tijd is, in een even barok verhaal dat alle kanten uitdijt, en dat hij doorspekt met humor en zelfspot, eruditie en bespiegelingen, satire en karikaturen én het relaas van een ongelukkige liefde. O ja, en niet te vergeten een mysterie rond een verdwenen schilderij van Caravaggio. Het is eigenlijk veel te veel en toch werkt het.

zondag 15 september 2019

Dorestad enzo

Luit van der Tuuk,
De Friezen:
de vroegste geschiedenis van het Nederlandse kustgebied (Nl 2013)
Geschiedenis, 320 pp.


Friesland was groter dan je denkt. Veel groter zelfs. Zo'n tweeduizend jaar geleden noemden de Romeinen het hele gebied langs onze Noordzee - van Zeeland tot Sleeswijk-Holstein -  Frisia, en de Noordzee heette Mare Frisicum. In de vroege middeleeuwen vielen ook de Vechtstreek en Utrecht onder Frisia, en Dorestad (gelegen bij het huidige Wijk bij Duurstede, totdat het door de Vikingen werd verwoest) was een belangrijke Friese handelsplaats. Toen Willibrord in 695 door de paus in Utrecht werd neergepoot om zieltjes te winnen bij de heidenen in het omliggende gebied kreeg hij de titel Archiepiscopus Frisonum, aartsbisschop der Friezen. Verrassend, hè? Daarmee wil ik niet de Friezen opblazen tot een groots en machtig volk, want dat waren ze niet. Maar ik vind het wel leuk om aan te geven dat dit boek over de Friezen in de periode tot 900 na Chr. niet alleen over een provinciaal uithoekje gaat, maar over een groot deel van ons land en dat het daarom niet alleen voor die paar onverstaanbare noorderlingen zoals ik ontzettend interessant is.

zondag 8 september 2019

Epische obsessie


Stephen King, The Dark Tower-serie,
bestaande uit *):

1. The Gunslinger (1982) 224 pp.
2. The Drawing of the Three (1987) 400 pp.
3. The Waste Lands (1991) 512 pp.
4. Wizard and Glass (1997) 787 pp.
5. Wolves of the Calla (2003) 714 pp.
6. Song of Susannah (2004) 432 pp.
7. The Dark Tower (2004) 845 pp.
Ook in het Nederlands verkrijgbaar

Tjonge, dit is weer eens wat heel anders. Aanvankelijk, in deel 1, denk je dat je ergens in de negentiende eeuw in een western van Sergio Leone bent beland: een eenzame cowboy zit door een leeg woestijnlandschap achter een man in het zwart aan. Maar dan wordt in de saloon 'Hey Jude' van de Beatles op de honkytonk piano gespeeld. Tikje raar. En het wordt al gauw nog veel raarder. Een morsdode man staat weer op. Er zijn onderaardse, al lang niet meer gebruikte spoortunnels waar gevaarlijke wezens met enge mutaties op reizigers loeren. En dan heb ik het nog niet over de vampiers die een paar delen later opduiken, over de Arthur-legende die een belangrijke rol speelt, over de smaragden stad uit de Wizard of Oz die de personages op hun weg vinden en over de losstaande deuren op het strand die toegang geven tot het New York van de tweede helft van de twintigste eeuw. Het is allemaal even bizar en allemaal even onderhoudend, zo onderhoudend dat ik de zeven oorspronkelijke delen in een paar vakanties heb verslonden. Bijna 4000 pagina's!

zondag 1 september 2019

Graspiepers, kiekendieven en geluk

Joe Harkness,
Bird Therapy (GB 2019)
Memoires, 272 pp.
Niet in het Nederlands vertaald


Joe Harkness wist al jaren dat er iets mis was in zijn hoofd, maar met alcohol en drugs lukte het hem steeds nog om de chaos min of meer in bedwang te houden en zelfs om te functioneren als leraar voor moeilijk opvoedbare kinderen. Maar de hoeveelheid alcohol en drugs die daarvoor nodig was, werd wel steeds groter, en de depressieve periodes werden steeds moeilijker te verdragen. Op een dag stond hij op het punt om een eind aan zijn leven te maken, toen hij net op tijd werd gered, vervolgens finaal instortte en zich eindelijk realiseerde dat hij hulp moest zoeken. Hij kreeg de diagnoses angststoornissen en dwangneuroses. Niet iets waar je zomaar van af komt. Hij ging uiteraard in therapie, die heel zinvol was, maar wat hem - volgens hemzelf - onverwacht echt het leven redde, was een nieuwe bezigheid: vogels kijken.

vrijdag 23 augustus 2019

Mens of machine?

Ian MacEwan,
Machines Like Me (GB 2019)
Roman, 320 pp.
Nederlandse titel: Machines zoals ik


Het is 1982. Het Britse leger is zojuist glorieloos ten onder gegaan op de Falkland Eilanden, de Beatles zijn na twaalf jaar weer bij elkaar en de gevierde wetenschapper Alan Turing is 70 geworden. Onze verteller, de dertiger Charlie Friend, is een groot bewonderaar van Turing en heftig geïnteresseerd in de kunstmatige intelligentie die Turing heeft helpen ontwikkelen. Als dan in beperkte oplage (vijfentwintig) de allereerste robots op de markt komen die niet of nauwelijks van mensen zijn te onderscheiden, doet Charlie iets onbesuisds. Hij koopt met het laatste geld van de erfenis van zijn moeder voor £ 87.000 pond een mannelijk model genaamd Adam (de Eves waren al uitverkocht). Samen met zijn bovenbuurvrouw, de studerende Miranda, tilt hij de doos naar binnen en zet hij Adam aan de stekker om op te laden. De persoonlijkheid van Adam kan door de gebruiker zelf ingevuld worden, iets wat Charlie voor de helft zelf doet en voor de andere helft aan Miranda overlaat, want hij is inmiddels verliefd op haar en hij ziet Adam stiekem als hun kindje dat ze elk voor de helft gemaakt hebben.

maandag 19 augustus 2019

De frisse blik

Alain de Botton,
The Art of Travel (GB 2003)
Essays, 272 pp.
Nederlandse titel: De kunst van het reizen


Wat hebben de Duitse wetenschapper Alexander von Humboldt,  de Franse schrijver Gustave Flaubert en de Amerikaanse schilder Edward Hopper met elkaar te maken? Dit: ze fungeren alle drie als reisleider (tezamen met nog allerlei anderen) in deze charmante en inspirerende essays over reizen. Wetenschap, beeldende kunst en literatuur kunnen je allemaal op een nieuwe manier naar jezelf en de wereld doen kijken, en idealiter is dat precies hetzelfde als wat reizen bewerkstelligt. Omdat we wetenschap, kunst en literatuur hebben, hoeven we dus niet eens perse op het vliegtuig te stappen, zoals Xavier de Maistre zo geestig aantoonde in Voyage autour de mon chambre (1794). Het gaat om die speciale instelling, de geesteshouding waarbij je je openstelt voor je omgeving en alles met een frisse blik bekijkt; zelfs een rondje door je eigen slaapkamer kan dan een avontuur opleveren.

zondag 11 augustus 2019

Jackson is back!

Kate Atkinson,
Big Sky (GB 2019)
Roman, 368 pp.
Nederlandse titel: De wijde lucht


Jippie! na negen jaar eindelijk een nieuwe roman rond ex-militair, ex-politieman en anti-held Jackson Brodie. En hij leest weer net zo heerlijk als de vorige vier. Zoals gebruikelijk zijn er veel personages, door elkaar lopende plotlijnen die uiteindelijk bij elkaar komen, en natuurlijk Jackson Brodie, die een puberzoon blijkt te hebben bij een soap-actrice waar hij jaren geleden een scharrel mee had. Jackson is een beetje een oude mopperkont aan het worden die de jeugd niet meer snapt (net zo iemand als ik dus) en verdient de kost voornamelijk met het achtervolgen van lieden die door hun wederhelft van overspel worden verdacht. En er is nóg een fijne oude bekende: de zestienjarige, aandoenlijke Reggie Chase uit When Will There Be Good News? is terug als zevenentwintigjarige. Ze is nog steeds even aandoenlijk en gewetensvol en hongerig naar literatuur, én ze is verrassend genoeg rechercheur.