zondag 19 oktober 2014

Achter het behang geplakt

Charlotte Perkins Gilman,
The Yellow Wallpaper (VS 1892)
Kort verhaal, 26 pp.
Hier gratis te downloaden
18 oktober 2014


Charlotte Perkins Gilman was een zeer productieve schrijver en heeft een indrukwekkende lijst van korte verhalen, romans, essays, gedichten, artikelen en andere boeken op haar conto staan, maar dit is het verhaal waar ze nog steeds beroemd om is. Geschreven in 1890, gepubliceerd in 1892, de tijd ver vooruit. Een anonieme briefschrijver aan de Boston Transcript vond het letterlijk een levensgevaarlijk verhaal: "The story could hardly, it would seem, give pleasure to any reader ... [S]uch literature contains deadly peril. Should such stories be allowed to pass without severest censure?" De bezorgde briefschrijver had ongetwijfeld het beste voor met de nietsvermoedende aspirantlezers van het verhaal, maar goede bedoelingen zijn lang niet altijd een garantie voor goede adviezen. Dat is nu juist één van de dingen die maar al te duidelijk en al te pijnlijk blijken uit dit verhaal.

maandag 13 oktober 2014

Het blonde beest

Laurent Binet,
HhhH (Frankrijk 2009)
Roman, 346 pp.
Vertaald uit het Frans door Liesbeth van Nes
10 oktober 2014


Het lijkt wel een Europese trend de laatste jaren: wat in feite non-fictie is, krijgt een dun fictieachtig sausje en wordt gepresenteerd als roman. De Noorse Karl Ove Knausgård voorzag zijn herinneringen van gedetailleerde dialogen en bracht ze op de markt als romancyclus, de Vlaming Stefan Hertmans lardeerde de levensgeschiedenis van zijn grootvader met verbeelde scènes en gaf het resultaat het predicaat roman en Laurent Binet uit Frankrijk doet in HhhH zijn uiterste best om géén roman over de Tweede Wereldoorlog te schrijven maar noemt het boek uiteindelijk wel zo. Mogelijk zijn er nog meer voorbeelden van deze hybride literaire vorm, maar deze ken ik en ze zijn verrassend genoeg alle drie erg goed.

woensdag 8 oktober 2014

Het einde van een tijdperk

Eric H. Cline,
1177 B.C.: The Year Civilization Collapsed (VS 2014)
Geschiedenis, 265 pp.
Niet in het Nederlands verkrijgbaar
3 oktober 2014


Turkije staat op instorten, het vasteland van Griekenland heeft te kampen met grote problemen, net als Kreta en Cyprus. Een rijke havenstad in het noorden van Syrië is platgebrand. Israël heeft problemen met agressieve immigranten van overzee en in Irak rommelt het. Alleen Egypte weet zich nog redelijk staande te houden, nadat het een invasie op beslissende wijze heeft weten af te slaan. Een visioen van de nabije toekomst van het Midden-Oosten? Mis, dit was de stand van zaken 3200 jaar geleden, alleen heetten de hoofdrolspelers toen Myceners, Hettieten, Kanaänieten en Babyloniërs, om er maar een paar te noemen. Veel van wat zich in die tijd afspeelde is nog duister, maar één ding is duidelijk: we zijn hier getuige van niets minder dan het einde van een tijdperk. Machtige rijken stortten ineen om nooit meer te herrijzen. Diverse grote staten verdwenen om plaats te maken voor kleine stadsstaatjes. De Bronstijd eindigde plotsklaps en een heel ander tijdperk, de IJzertijd, diende zich aan toen de rook van de puinhopen was opgetrokken. Hoe heeft dit zo kunnen gebeuren?

zaterdag 4 oktober 2014

Lief leven

Alice Munro,
Dear Life (Canada 2012)
Korte verhalen, 336 pp.
In het Nederlands vertaald als Lief leven
21 september 2014


De doorgewinterde hardlopers onder ons zullen dit ongetwijfeld beamen: een rustige duurloop op constant tempo is veel gemakkelijker vol te houden dan intervaltraining, waarbij je korte, intensieve stukjes op hoog tempo afwisselt met rustige hobbelpauzes. Bij een duurloop moet je er tijdens de eerste paar kilometers even in komen, maar na een tijdje raak je in een prettige cadans die je, mits goed getraind bent, uren vol kunt houden. Bij intervaltraining daarentegen moet je er steeds weer opnieuw 'inkomen' en dat maakt het zo zwaar en inspannend. Zo vergaat het mij ook met romans en korte verhalen. Ik lees weinig korte verhalenbundels meer, niet omdat ze inferieur zouden zijn aan romans, maar omdat ze extra inspanning vergen, op dezelfde manier als intervaltraining. Ik ben dus gewoon te lui voor korte verhalen, met als slap excuus dat ik een veeleisende baan en een gezellig sociaal leven heb.

Maar ik heb er geen spijt van dat ik deze bundel heb gelezen. Munro schrijft met een intensiteit die paradoxaal genoeg niet van de pagina's afspat, maar pas opvalt bij aandachtige lezing. Haar hoofdpersonen zijn gewone mensen met gewone levens, waarin iets opmerkelijks gebeurt - dat wil zeggen, niet opmerkelijk voor de rest van de wereld, maar wel voor henzelf. Veel verhalen hebben een onverwachte wending die niets met plottechniek te maken heeft, maar het verhaal zijn diepere betekenis geeft. De personages worden met zo'n beknopte trefzekerheid neergezet dat je al heel snel met hen begaan raakt. Sommige verhalen zijn een momentopname, andere bestrijken jaren.

vrijdag 26 september 2014

Wereldgeschiedenis in vogelvlucht

John R. McNeill & William H. McNeill,
The Human Web: A Birds-eye View of World History (VS 2003)
Geschiedenis, 368 pp.
Nederlandse titel: Het menselijke web: de wereldgeschiedenis in vogelvlucht


Er zijn allerlei manieren om op boeiende wijze over geschiedenis te schrijven. Je kunt je bijvoorbeeld pietepeuterig concentreren op één gebeurtenis en daar een fascinerend verhaal van maken, je kunt een facet uitlichten en de ontwikkeling daarvan door de eeuwen volgen, je kunt een middeleeuwse reis overdoen en kijken wat er nog aan tastbare overblijfselen is, of je kunt uitsluitend de allergrootste lijnen eruit halen en laten zien welke grote verbanden, invloeden en netwerken de geschiedenis hebben gevormd. Dat laatste is wat vader en zoon McNeill, allebei historicus, doen in dit zeer boeiende boek. Het is geen volstrekt unieke aanpak, zoals de auteurs zelf ook toegeven, maar het is wel een benadering die niet doorsnee is en die voor een leek als ik verhelderend werkt en verscheidene Aha-Erlebnisse opleverde. Als je afstand neemt van het gekrioel op de grond, zie je lijnen die anders onzichtbaar blijven.

vrijdag 19 september 2014

Pure boekenliefde

Gabrielle Zevin,
The Storied Life of A.J. Fikry (2014)
Roman, 272 pp.
Nederlandse editie: De verzamelde werken van A.J. Fikry, boekhandelaar
5 september 2014


Ik denk niet dat er hier veel mensen zijn die Silas Marner (1861) van George Eliot hebben gelezen, maar het stond op de lijst voor mijn eerste jaar Engels en het ging over een arme wever (Silas M.) die een akelig leven heeft, alle vertrouwen in de mensheid kwijt is en nu alleen nog leeft voor het goud dat hij oppot van zijn schamele inkomentje. En op een kwade dag wordt ook dat nog gestolen. Silas zakt weg in de allerdiepste depressie, totdat er plotseling een snoezig tweejarig meisje met gouden lokken in zijn huisje opduikt. Haar ongehuwde moeder wordt even later dood gevonden en Silas besluit het meisje te houden. Zijn leven heeft weer zin en hij komt langzaam uit zijn isolement.

Hoewel het nergens met zoveel woorden staat, heeft Gabrielle Zevin haar lieve feel good verhaal duidelijk op Silas Marner gebaseerd. Hier is de hoofdpersoon een nukkige boekverkoper van rond de veertig (A.J. Fikry) die vorig jaar zijn vrouw aan kanker heeft verloren en als enig lichtpuntje nog een zeldzame eerste editie van een jeugdwerk van Edgar Allen Poe heeft, van de opbrengst waarvan hij straks rustig kan gaan leven. Maar op een ochtend is het weg. En even later treft hij in plaats daarvan een allerschattigst klein meisje in zijn boekhandel aan, met een briefje erbij: of hij goed voor Maya wil zorgen. Enkele dagen daarna blijkt dat haar alleenstaande moeder zelfmoord heeft gepleegd en uiteindelijk besluit A.J. het meisje te adopteren. Zijn leven heeft weer zin en hij komt langzaam uit zijn isolement.

vrijdag 12 september 2014

De Tien Mooiste

Ik ben getagd! Dat wil zeggen, Barbara van Lalagè leest heeft mij genomineerd om in navolging van haarzelf mijn tien favoriete boeken op een rijtje te zetten. Ik schreef onlangs al, in een bespreking van een boek over Middlemarch en George Eliot, dat het mij altijd verbaast dat er mensen zijn die één favoriet boek hebben. "Wat is jouw favoriete roman aller tijden? Als ze mij die vraag zouden stellen, zou ik meteen verzand raken in een hele lijst met favoriete boeken. Er is niet één boek waaraan ik mijn hart heb verloren, maar er zijn verscheidene die ik op verschillende manieren allemaal schitterend vond. Ik kan me onmogelijk monogaam binden aan slechts eentje. Geef mij maar een harem van mooie romans."

Maar zelfs me beperken tot de tien mooiste romans die ik ooit heb gelezen is nog een te grote opgave. Dertig jaar geleden was dat zeker gelukt, maar nu heb ik teveel keus. Daarom ben ik zo vrij geweest de vraag een beetje te herinterpreteren en heb ik ervan gemaakt: "Wat zijn de mooiste romans die je de afgelopen jaren hebt besproken waarvan je vindt dat ze meer aandacht verdienen."  Dus niet de prachtige overbekende klassiekers, niet de prachtige goed verkopende eigentijdse romans, maar de onderbelichte juweeltjes die ik las sinds januair 2008, toen ik serieus begon met boekbesprekingen.

In alfabetische volgorde van schrijversnaam:

zondag 7 september 2014

Onthutsende levens

Susan Barker,
The Incarnations (GB 2014)
Roman, 348 pp.
(Nog?) niet in het Nederlands vertaald
31 augustus 2014


Beijing in de aanloop naar de Olympische Spelen van 2008. Taxichauffeur Wang Jun heeft een stalker. En wat voor één. Niet alleen kent deze persoon de exacte details van zijn privéleven en weet hij/zij alles van zijn vrouw en dochter, de stalker laat brieven achter in de taxi van Wang, waarin hij/zij beweert dat zij tweeën al 1400 jaar zielsverwanten zijn. Dit is zo bizar en verontrustend dat Wang met de brieven naar de politie gaat, maar die kijkt hem alleen meewarig aan en doet verder niks. De brieven blijven echter komen.

Ze vertellen met adembenemende directheid de schokkende levens van China's zonen en dochters uit diverse periodes uit de geschiedenis van het land, te beginnen met de zoon van een zevende-eeuwse heks die zijn zwakbegaafde zuster verkracht, van twee straatjongens die in de dertiende eeuw door de hordes van Dzjengis Khan als slaven mee worden gevoerd naar de Gobi Woestijn, van de concubines van een sadistische keizer uit de Ming dynastie, van een arme vissersjongen uit de tijd van de Opiumoorlogen, tot een tweetal schoolmeisjes ten tijde van Mao's Culturele Revolutie. Dit klinkt allemaal niet bepaald opwekkend en aantrekkelijk, maar de levensverhalen zijn met zoveel onthutsende kracht geschreven dat ze je volledig opslokken, ook al lopen ze allemaal slecht af.