zondag 15 januari 2017

Zoektocht naar synthese en compleetheid

Hermann Hesse,
Narcissus and Goldmund (Duitsland 1930)
Roman, 286 pp.
Vertaald uit het Duits in het Engels door Ursule Molinaro
Nederlandse titel: Narziss en Goldmund


Niet dat ik nou een kenner ben, maar ik durf na drie romans van deze schrijver wel te beweren dat dit een typisch Hesse-verhaal is: een man is op zoek naar zichzelf in een net-niet-realistische maar ook niet-helemaal-mythische setting. De roman is meer parabel dan levensverhaal en ik snap heel goed dat het vooral op jongeren diepe indruk maakt. Op zoek zijn naar jezelf is iets waar je vooral dan mee bezig bent en de veelvuldige en vluchtige seks doen het op die leeftijd ook altijd uitstekend. Zelf was ik er iets minder verrukt van, alhoewel het boek zonder meer prachtig geschreven is.

Blondgelokte jongeling
Het verhaal gaat over, je raadt het al, Narcissus en Goldmund en speelt zich af in een vaag-middeleeuws Duitsland met de nodige anachronismen, die er overigens niet heel erg toe doen omdat dit geen historische roman is, maar (zoals ik al zei) een parabel. De beide hoofdpersonen komen allebei als jongeman in een klooster en bouwen daar een bijzondere band op. Narcissus is de intellectuele asceet en Goldmund een schone, blondgelokte jongeling die helemaal niet in een klooster thuis hoort - iets wat Narcissus met zijn koele, scherpe intelligentie al snel door heeft. Goldmund komt er pas achter als hij op een keer buiten het klooster een zigeunerin tegenkomt en door haar verleid wordt. Hij begrijpt dat hij bestemd is voor een leven van de zinnen en niet van de geest. Hij verlaat het klooster en trekt de wijde wereld in.

zondag 8 januari 2017

Een deur in Boedapest

Magda Szabo,
The Door (Hongarije 1987)
Roman, 274 pp.
Sinds kort ook in Nederlandse vertaling
verkrijgbaar (als De deur)
15 november 2016


Ineens werd deze roman door het Westen ontdekt. Toen hij in 1987 verscheen, hing het ijzeren gordijn er nog en mogelijk is dat de reden dat we er destijds niet of nauwelijks van hoorden, maar inmiddels is hij in 2015 met groot enthousiasme in de VS onthaald en werden we onlangs zelfs verblijd met een Nederlandse vertaling (maar toen had ik de Engelstalige versie al in huis). Het is een roman die zich al snel met onderhuidse tentakels aan je vast zuigt, maar die zich nauwelijks laat vergelijken met andere.

Persoonlijk en universeel
Het is het verhaal van een schrijfster en haar eigengereide huishoudster Emerence, maar dat is alleen de oppervlakte en dat zegt niks. Het is onder die oppervlakte tevens het verhaal van Hongarije tijdens het communisme, maar het is ook weer geen politiek boek. Het is een persoonlijk verhaal en een universeel verhaal. En wie denkt dat deze roman over de verhouding tussen Magda en Emerence typisch zo'n 'klein' vrouwenverhaaltje is met 'kleine' thema's in een 'klein' wereldje moet toch echt De deur lezen. Dit is geen 'klein' boek en al helemaal geen typisch 'vrouwenboek.'

vrijdag 30 december 2016

Hoe het was en wat het wordt

Buiten wordt er alweer naar hartenlust geknald, binnen brandt de kerstverlichting nog en in het centrum van het dorp staat een oliebollenkraam. Het is weer die tijd van het jaar, namelijk die van de terugblik op de afgelopen twaalf maanden.

Als leesjaar sprong 2016 er niet speciaal uit. Ik las niet meer of minder boeken dan de voorgaande jaren, slaagde er andermaal in om de 15 romans die ik in ieder geval wilde lezen daadwerkelijk op de lijst door te strepen, maar las geloof ik wel meer fictie dan anders en misschien ook wat meer ontsnaplectuur, omdat er erg veel energie ging zitten in andere dingen dan lezen, sommige daarvan aangenaam, andere niet zo.

Wat me wel deugd doet, is dat ik me in maart voornam om wat vaker op ontdekkingstocht buiten mijn eigen veilige witte wereldje te gaan en dat ik in plaats van de voorgenomen acht boeken van niet-witte schrijvers er zelfs met gemak op elf uitkwam.

maandag 19 december 2016

Lichtpuntjes in het duister

Lezende jongeman van  Matthias Stom,
Nederlandse schilder uit de 17de eeuw.
Het zijn donkere tijden. Letterlijk, omdat de dagen kort en de nachten lang zijn (maar dat is juist wel gezellig) en figuurlijk, vooral sinds ik op 9 november wakker werd, het nieuws las en vurig hoopte dat ik middenin een nachtmerrie zat waaruit ik spoedig zou ontwaken. Helaas. De nachtmerrie gaat nog jaren duren, en ontwaken zit er niet in. Dit is de nieuwe realiteit. Daar wil ik mijn ogen niet voor sluiten, maar zo nu en dan is het wel erg aangenaam om er even tussen uit te knijpen in een fijn boek - zo eentje dat geen overdreven zwaar beroep op je intellect doet, maar wel goed en intelligent geschreven is en je met huid en haar het verhaal in zuigt. Om jullie te helpen de donkere dagen door te komen heb ik een aantal boeken bij elkaar geblogd die je voor korte tijd de duistere actualiteit doen vergeten, zodat je daarna weer beter in staat bent om tegenwicht te bieden aan het gescheld, het geschreeuw, het zwart-wit denken, de dikke onderbuiken en de haat.

O ja, en hard lachen is ook een goed middel om alles even in perspectief te zien, dus laat niet na om hier te klikken, voor een fraai geïllustreerde cultuurhistorische beschouwing over het kapsel van een man wiens naam ik niet meer uit mijn strot kan krijgen. Maar ik dwaal af.

Dan nu over naar de boeken.

zondag 11 december 2016

De vreugde van het scheppen

Graham Swift,
Mothering Sunday: A Romance (GB 2016)
Roman, 192 pp.Nederlandse titel: Moeders zondag
19 november 2016


Vingers opsteken graag: wie van u dacht net als ik dat de term Mothering Sunday 'moederdag' betekent? Iedereen? Of was er toch iemand die wist dat het oorspronkelijk die dag in het jaar was (de vierde zondag van de Vastenperiode) waarop zowel katholieken als protestanten een dienst bijwoonden in hun moederkerk, dat wil zeggen de dichtstbijzijnde kathedraal of grote kerk? In 1924, als dit verhaal speelt, is die oorspronkelijke betekenis al aardig verwaterd. Het is dan de zondag waarop het huispersoneel maar liefst de hele dag vrij krijgt om hun moeder te bezoeken en nog even later in de twintigste eeuw gaat Mothering Sunday samen vallen met Mother's Day, ofwel Moederdag. Dus zo gek was mijn vergissing niet.

zondag 4 december 2016

Muziek in de schemering

Kazuo Ishiguro,
Nocturnes: Five Stories of Music and Nightfall (GB 2009)
Korte verhalen, 240 pp.
6 november 2016


Aanvankelijk was ik van plan om deze bundel vooral aan te bevelen aan de echte Ishiguro-liefhebbers, want de verhalen hebben allemaal zijn typische handelsmerk: dat understatement, dat ongrijpbaar subtiele. Maar toen ik er wat langer bij stil stond, realiseerde ik me dat ze voor die groep misschien juist wel minder geschikt zijn. De echte liefhebber (waar ik ook toe behoor) zal door deze verhalen waarschijnlijk lichtelijk teleurgesteld zijn - niet omdat ze niet goed zijn, maar omdat ze simpelweg niet zo goed zijn als zijn belangrijkste romans. Echter, iemand die nog nooit wat Ishiguro heeft gelezen, en dus geen specifieke verwachtingen koestert, heeft veel meer kans om betoverd te worden door deze bundel. Dus lezer, als u qua Ishiguro nog een onbeschreven blad bent, dan is deze bundel voor u een prima eerste kennismaking. En het mooiste is: de rest is nog beter.

maandag 21 november 2016

Die Unvollendete

Patrick Leigh Fermor, 
The Broken Road: From the Iron Gates to Mount Athos (GB 2013).
Reisverhaal, 385 pp.
Nederlandse titel: Een onvoltooide reis
10 november 2016


In 1934 wandelde de jonge Patrick Leigh Fermor door een heel andere wereld dan de huidige van Hoek van Holland naar Istanboel, afwisselend slapend in hooibergen en bij bevriende kasteelheren. De titel van de Nederlandse vertaling (Een onvoltooide reis) suggereert dat hij nooit in Istanboel aankwam, maar dat klopt niet. Het is niet de reis die onvoltooid bleef, maar dit boek. Een paar dagen vóór aankomst in Istanboel eindigt het abrupt midden in een zin: "... and yet, in another sense, although -" Leigh Fermor overleed in 2011 voordat hij het boek af kon maken en in mijn verbeelding stierf de 96-jarige met een vulpen in de hand terwijl hij net - bibberig - het woord 'although' had geschreven. Ineens kon hij zich niet meer herinneren hoe de zin verder moest en ging in zijn hoofd het licht uit. De vulpen gleed uit zijn hand en de zin versteende halverwege. Maar dat is mijn fantasie, want het schijnt dat de man al tien jaar lang last had van een schrijfblokkade. Het is echter wel een mooi romantisch beeld dat hem goed past.

zondag 13 november 2016

Als een bamboestengel

Saud Alsanousi,
The Bamboo Stalk (Koeweit 2012)
Uit het Arabisch vertaal door Jonathan Wright
Roman, 384 pp.
24 oktober 2016


Nog niet zo lang geleden brak er op internet een discussie uit over 'culturele toe-eigening'. Hoewel het onderwerp niet bepaald iets nieuws is, was de recente ophef het gevolg van een toespraak van de schrijfster Lionel Shriver, over wat in feite een taboe is: "any tradition, any experience, any costume, any way of doing and saying things, that is associated with a minority or disadvantaged group is ring-fenced: look-but-don’t-touch." Dat komt er bijvoorbeeld onder meer op neer dat een witte schrijver niet over de zwarte ervaring mag schrijven; dat mogen uitsluitend zwarte auteurs. Hella schreef naar aanleiding daarvan een verhelderend essay, waarin ze een lans brak voor een wat minder rigide standpunt. Daarop ik reageerde ik instemmend met onder meer:
"literatuur is er juist voor om empathie te krijgen voor geheel andere gezichtspunten en als een auteur zich op een volledig integere manier inleeft in een personage van een andere kleur kan dat niet fout zijn.
Wat mij verder nog opvalt aan dit debat is dat de term 'culturele toe-eigening' impliceert dat een cultuur het exclusieve eigendom is van een bepaalde groep. Terwijl cultuur op de lange termijn alleen maar levensvatbaar is bij de gratie van uitwisseling en kruisbestuiving. Ik snap wel dat kleine, bedreigde bevolkingsgroepen hun eigenheid tot op zekere hoogte willen beschermen. Maar dat een dominante cultuur nooit elementen zou mogen overnemen van andere culturen is volgens mij een onhoudbaar standpunt. Cultuur is in principe van alle mensen."

zondag 6 november 2016

Plot verrijkt met karakter en plaats

Eén van de verschillen tussen genrefictie en literaire fictie is dat genrefictie over het algemeen bepaalde regels volgt: in een romantische komedie krijgen ze elkaar, in een politieroman wordt de moord opgelost. Die voorspelbaarheid heeft iets prettigs en is ongetwijfeld één van de redenen dat genrefictie zo geliefd is. Maar er zijn ook schrijvers die op interessante wijze spelen met 'hun' genre en de regels breken. Zo iemand is de Ierse Tana French. In haar eerste roman, In the Woods, stonden twee mysteries centraal, waarvan er uiteindelijk slechts één door de recherche wordt opgelost. Het leverde haar een hoop kwaadheid, maar ook een  hoop lovende recensies op. French kan namelijk niet alleen goed schrijven, ze geeft in haar politieromans net zoveel aandacht aan het personage van de hoofdpersoon (in elk boek een wisselend lid van de Dublinse recherche) als aan het misdaadmysterie. Haar rechercheurs zijn getroebleerd, bevlogen, hebben minder gelukkige trekjes en zijn in de eerste plaats complexe mensen, niet eendimensionale misdaadoplossers. In elk opvolgend deel van deze serie rond de Dublinse recherche is de hoofdpersoon een bijfiguur uit het vorige deel en krijg je dit personage van zeer dichtbij en van onverwachte kanten te zien.

zondag 30 oktober 2016

Een hufter met charme

Guy de Maupassant,
Bel-Ami (Frankrijk 1885)
Roman, 396 pp.
Ik las de gratis Engelse editie; in het Nederlands is het boek uitgebracht onder dezelfde titel
17 september 2016


Dit is waarschijnlijk geen boek voor mensen die alleen van sympathieke hoofdpersonen houden. Want Georges Duroy is een egoïst die mensen gebruikt om zelf hogerop te komen. Zijn bijnaam is Bel-Ami, omdat hij een mooie vent is, die goed ligt bij de dames. Maar op het moment dat we met hem kennis maken, zit hij bijna aan de grond. Na een aantal jaren in het leger als officier heeft hij zijn draai nog steeds niet kunnen vinden in Parijs en van het baantje dat hij heeft, kan hij met geen mogelijkheid het soort leven leiden waarvoor hij in de wieg gelegd is. Connecties heeft hij niet, want hij is van eenvoudige komaf. Maar redding is nabij, want hij komt Charles Forestier, een oude bekende, tegen, die hem ondanks zijn gebrek aan ervaring een baantje als journalist bezorgt. Met flink wat lef en hulp van de echtgenote van Forestier weet Georges zich binnen te worstelen en op te werken in het journalistieke wereldje.