donderdag 30 juli 2015

Het damesparadijs

Émile Zola,
The Ladies' Paradise (Frankrijk 1883)
Roman, 480 pp.
Oorspronkelijke titel: Au bonheur des dames
Nederlandse vertaling: Paradijs voor vrouwen (alleen tweedehands)
21 juli 2015


Mijn opa van moeders zijde (mijn geliefde Pake Andries) was een groot fan van Émile Zola. Hij schijnt de hele Rougon-Macquartserie gehad te hebben, maar bij de verhuizing naar het verpleeghuis, zo rond 1970, zijn al die prachtboeken weggeraakt. Vermoedelijk zijn ze als gevolg van een misverstand door de lieve hulpvaardige buren die niks met boeken hadden bij het oud papier gezet. Als dat niet was gebeurd, was ik vast veel eerder aan deze beroemde schrijver begonnen; nu heb ik onlangs pas mijn eerste Zola gelezen. Deze dus. De titel is niet heel erg bekend en hij is in Nederlandse vertaling alleen nog maar tweedehands te verkrijgen, maar dat is erg jammer, want ik vond dit een uitstekende en verrassend toegankelijke eerste kennismaking met Zola. En als bonus is het boek niet alleen verrassend toegankelijk, het is ook verrassend modern.

zondag 26 juli 2015

De laatste mens?

Marlen Haushofer,
De wand (Oostenrijk 1963)
Roman, 223 pp.
Vertaald uit het Duits door Ria van Hengel
19 juli 2015


Eigenlijk is er maar één hele grote gebeurtenis in deze roman en die doet er uiteindelijk niet toe. De rest gaat over het alledaagse overleven. Die grote gebeurtenis is wel een hele vreemde gebeurtenis. De verteller van dit boek (een weduwe van middelbare leeftijd met twee volwassen dochters) ontdekt tijdens een weekend in een jachthuis in de bergen dat het echtpaar dat haar vergezelt niet teruggekeerd is van een avondje in het café in het lager gelegen dorp. De vrouw gaat samen met hun hond op onderzoek uit en doet een uiterst verontrustende ontdekking. In de nacht is ze door een onzichtbare, doorzichtige wand afgesloten van de rest van de wereld, en daarachter is alles dood, versteend. De planten groeien er nog welig, het water van de beek stroomt er net zo lustig als aan haar kant van de wand, maar mens en dier zijn van het ene moment op het andere door de dood getroffen en verstijfd. Het zijn dingen geworden. Over de oorzaak van dit fenomeen worden we niks gewaar, want het doet er eigenlijk niet toe.

maandag 20 juli 2015

Go Set a Watchman: de satire

De eeuw is nog maar vijftien jaar oud en dit boek wordt nu al de literaire sensatie van de eeuw genoemd. Harper Lee schreef één van de bekendste en meest geliefde Amerikaanse romans ooit, maar gaf aan dat er na To Kill a Mocking Bird nooit weer een roman van haar hand zou verschijnen en trok zich terug uit de publiciteit.

Een onverwachte wending
Opwinding alom dus toen een tweede roman werd aangekondigd, die vorige week werd uitgebracht. Go Set a Watchman is een vervolg op TKaMB en speelt een jaar of twintig later, alhoewel het boek eerder werd geschreven dan TKaMB. Volgens de berichten was dit het boek dat oorspronkelijk aan de uitgever werd aangeboden, maar door hem niet goed genoeg werd bevonden. Op suggestie van de uitgever werkte Harper Lee echter één van de jeugdherinneringen van de hoofdpersoon uit tot een nieuwe roman, en voilà, daar hadden we TKaMB, dat een spectaculair succes zou blijken te zijn.

Een verloren gewaande manuscript
Het manuscript van het oorspronkelijke boek was verloren gegaan, dacht iedereen, totdat het een tijdje geleden onder onduidelijke omstandigheden plotseling weer opdook. De auteur, inmiddels 89 jaar en doof en blind, gaf tot verbazing van de hele literaire wereld toestemming om het te publiceren en zo was daar op 17 juli ineens toch nog een 'nieuwe' Harper Lee-roman.

To hype or not to hype
Het internet explodeerde onmiddellijk met besprekingen en het boek was meteen een spectaculair verkoopsucces. Maar is het ook een literair succes? Om die vraag te kunnen beoordelen kun je (a) zelf het boek lezen en je eigen oordeel vormen, (b) op de besprekingen in de literaire pers afgaan en niet meedoen aan de hype, (c) de samengevatte versie van John Crace in de onovertroffen serie Digested Reads in The Guardian tot je nemen. Ik opteer voor (c). Hier volgt alvast het begin van Crace's satirische samenvatting:
It was an elegantly written first sentence worthy of the most earnest unpublished first novel. Jean Louise sternly repressed a tendency to boisterousness as the train clacked through Alabama. She did, though, allow herself a knowing smile when it came to a halt in the miserable gerrymander of Maycomb that, for many years, she had called home.   “How is Atticus?” she asked.
“His rheumatoid arthritis is playing up,” said Hank.
“Shame your brother died a few years back.”
“Isn’t it just?”
“Will you marry me?”
“No. But I might have an affair with you.”
Jean Louise settled back into a sophisticated New York silence, breathing in the fragrance of the heavy southern air. How she hated everything about this small town with its inbred population and inbred values. As the automobile pulled into the driveway, she saw Calpurnia, her father’s faithful cook, standing by the door.
“I love Negroes,” Jean Louise declared loudly.
“Yessum, Missy Scout. Can I take your bags?”
With an all too familiar sense of foreboding, she inwardly steeled herself in preparation for seeing her father.
“How are you Atticus?”
“I’d be a lot better without the niggers.”
Lees hier verder voor het hele stuk en laat me weten of je nog van plan bent de roman te lezen of dat mogelijk zelfs al hebt gedaan. In het laatste geval ben ik erg benieuwd wat je er van vond.

PS Aarzel niet om je eigen commentaar toe te voegen. Ik stel het zeer op prijs als mensen de moeite nemen om reacties of aanvullingen te plaatsen! Heb je dit boek besproken op je eigen blog? Plaats dan s.v.p. een link bij de reacties.

zondag 12 juli 2015

Het verhaal dat niet verteld mocht worden

Fethiye Çetin,
Het geheim van mijn grootmoeder (Turkije 2004).
Mémoires, 117 pp.
Vertaald uit het Turks door Hanneke van der Heijden
4 juli 2015


De schrijfster van dit non-fictie boek is advocate en mensenrechtenactiviste, maar daar gaat het boek niet over, alhoewel - indirect eigenlijk toch juist wel. Want als er iemand in haar leven was waarvan de mensenrechten op vreselijke wijze waren geschonden, dan was het Çetins grootmoeder wel. Alleen kwam ze daar pas vlak voor haar dood achter. Çetin, die een hele sterke band had met deze oude vrouw, wist niet beter dan dat de moeder van haar moeder Seher heette en net als de rest van de familie een Turkse moslim was. De waarheid bleek tot haar verbijstering heel anders te zijn. Ze was diep geschokt door wat haar oma had meegemaakt, vooral omdat het om een kwestie ging waar in Turkije nog steeds een enorm taboe op rust: die van de Armeense genocide van 1915.

Want grootmoeder bleek helemaal niet Seher te heten. Ze was in 1905 geboren in Oost-Turkije als Heranuş Gadarian, uit Armeense, christelijke ouders (een onderwijzersfamilie), maar was op negenjarige leeftijd geroofd, in het huishouden van een kinderloos Turks echtpaar opgenomen, daar van een nieuwe naam en godsdienst voorzien, uitgehuwelijkt aan een neef van de vrouw, en zag haar eigen ouders nooit meer terug. Het geheim van mijn grootmoeder is haar verhaal, een schokkend verhaal dat ze tegen het eind van haar lange leven in horten en stoten aan haar kleindochter vertelde.

zondag 5 juli 2015

Een schelmenroman uit het jaar 1000

Jan van Aken, De valse dageraad: Het leven van Hroswithus
Wikalensis, wereldreiziger en geleerde (Nl 2001)
Roman, 534 pp.
3 juli 2015


Het is het jaar 1065, binnenkort wordt hij honderd en Hroswith van Wikala vindt het tijd dat hij zijn levensgeschiedenis op schrift stelt. Hij verduistert een bijbel uit het klooster waar hij woont, krabt bladzij voor bladzij de handgeschreven tekst van het perkament af en begint aan zijn eigen verhaal. Want die bijbel daar gelooft hij toch niks van, met als gevolg dat Genesis langzaam verdwijnt en plaats maakt voor de jeugd van Hroswith als zoon van een smid in wat nu zo ongeveer de Achterhoek is. Hij heeft niet in de gaten dat zijn geheime verrichtingen met belangstelling worden gadegeslagen door de novice Bodo, die met zijn verzorging is belast en nooit een leven buiten het klooster heeft gekend. Hroswith heeft een lezer!

Zingende ratten
En wat die Hroswith wel niet allemaal heeft meegemaakt! Een kind verwekt bij een gravin en dus op de vlucht gejaagd. Ontvoerd door brandschattende Vikingen en later door Arabische slavenhandelaren. Gewoond in Damascus en Andalusië. Vertrouweling geweest van de paus en de Duitse keizer. Talloze vreemde talen geleerd. Steeds weer op spectaculaire wijze ontsnapt uit de allergevaarlijkste situaties. Twee ratten meerstemmig het Kyrie Eleison leren zingen. De valse dageraad is, met andere woorden, een verrukkelijk schelmenroman, een avonturenverhaal met veel knipogen, dat ook nog eens de wereld van rond het jaar 1000 met al zijn kleuren en geuren en gevaren prachtig tot leven tovert.

zaterdag 27 juni 2015

Van graanschuur naar jachthaven

Frank Westerman,
De graanrepubliek (Nl 1999, 2013)
Geschiedenis, 279 pp.
19 juni 2015


Moeizaam en over een periode van eeuwen was het vruchtbare graanland van het Oldambt in Oost-Groningen ooit op de zee gewonnen. Enorme boerderijen waren er gekomen, waar rijke herenboeren woonden die het land lieten bewerken door straatarme landarbeiders. Er waren weinig streken in Nederland waar de contrasten tussen de klassen zo groot waren en er was geen enkele streek waar het communisme zoveel aanhang had. Het zou de eerste en enige communistische burgemeester van het land leveren.

Typisch Oldambster boerderij; Huningaweg 11 te Midwolda.
Bron: Hardscarf - Eigen werk. Licensed under
CC BY-SA 3.0 via Wikimedia Commons -
Na de Tweede Wereldoorlog en de hongerwinter waren de graangebieden in ons land van cruciaal belang. De landbouwproductie moest enorm opgeschroefd worden om iedereen te kunnen voeden. De PvdA-er Sicco Mansholt, afkomstig uit een boerenfamilie uit deze streek, ging als minister en later als eurocommissaris met onverzettelijke voortvarendheid aan de slag en deed zijn werk zo goed dat er eind jaren zeventig grote landbouwoverschotten ontstonden en de graanprijzen instortten. Vanaf nu werden de boeren in het Oldambt betaald om land braak te laten liggen. Maar inmiddels was eurocommissaris Mansholt in de ban geraakt van de opkomende milieubeweging en wonnen biologen steeds meer aan invloed.. En zo gebeurde er uiteindelijk iets waar niemand ooit van had kunnen dromen, de herenboeren niet en de landarbeiders evenmin: een groot deel van het land dat ooit met zoveel vernuft op de zee veroverd was, werd weer onder water gezet. De rijke graanvelden van toen herbergen nu een groot meer en een ambitieus opgezet woon- en recreatiegebied dat dankzij de crisis nog steeds niet goed van de grond is gekomen: Blauwestad.

zondag 21 juni 2015

De revolutie als familieverhaal

Kader Abdolah,
Het huis van de moskee (Iran 2005)
Roman, 413 pp.
10 juni 2015


"Gekozen tot tweede beste Nederlandse roman aller tijden," zo juicht mijn exemplaar. Allemachtig, "aller tijden" nog wel, dat schept hoge verwachtingen. Naast nieuwsgierigheid wat dan de nummer 1 op die lijst is, overheerst nu bij mij het idee dat ik deze roman absoluut moet lezen. Hij is zelfs in verscheidene Europese talen vertaald, van IJsland tot Griekenland, zo ontdek ik. Ik sta niet stil bij de vraag wie het boek naar zulke grote hoogten hebben gestemd, maar tijdens het lezen bekruipt me al vrij snel het gevoeld dat dat niet de professionele critici geweest zijn.

Dit is duidelijk het soort boek dat hoge ogen gooit bij het grote publiek en niet zozeer bij de literatuurrecensenten. Het is toegankelijk, het leest lekker weg (dé criteria die voor het gros van de lezers het grootste goed zijn) en het heeft een chronologisch verteld verhaal. Ook de boodschap is duidelijk: ayatollahs maken meer kapot dan je lief is. Het heeft personages met wie het goed meeleven is en het is prettig exotisch en kleurrijk, maar ook weer niet té. Ook de lezer die zich niet graag buiten Europa waagt, zal dit een mooi en herkenbaar verhaal vinden. Ik snap dus heel goed waarom het zo'n populair boek is, maar kom zelf helaas niet verder dan de aanduiding "best aardig". En dat vraagt uiteraard om een eerlijk verantwoording.

zondag 14 juni 2015

Hilarisch spel met de geschiedenis

Connie Willis,
To Say Nothing of the Dog (VS 1998)
Roman, 493 pp.
Schandalig genoeg niet in het Nederlands vertaald
4 juni 2015, herlezing


Het was juli 2001 en ik was onderweg naar het Verre Oosten met een heel raar vluchtschema: eerst een uurtje vliegen naar Frankfurt, daar 7 uur wachten en dan pas op het vliegtuig naar Beijing. Ik kon natuurlijk de wachttijd doden door samen met mijn reisgenoten de luchthaven van voor naar achter en boven naar onder te doorkruisen, maar een echte lezer peinst daar niet over. Die zoekt een rustig plekje op en stort zich op een dik en onderhoudend boek. Zo kwam het dus dat ik me ergens in een rustig barretje nestelde en een boek van een voor mij onbekende schrijver open sloeg. Binnen de kortste keren was ik helemaal verkocht. Zo nu en dan zag ik mijn reisgenoten steeds wezenlozer voorbij komen sjokken, maar voor de rest van de tijd was ik van de wereld. Ik bevond mij voor het grootste deel in Victoriaans Engeland in een landhuis, maar zo nu en dan was ik ook even in 1940 in de kathedraal van Coventry en op de Oxfordse universiteit van 2057. De hoofdpersonen van dit boek (allen historici) reizen namelijk druk heen en weer in de tijd en ik reisde mee.