zaterdag 21 maart 2020

Een gedicht voor vandaag


De builenpest kwam verstopt in een baal stof uit Londen met daarin besmette vlooien. Dat wisten de inwoners van het Engelse dorpje Eyam in Derbyshire op dat moment niet, maar zelfs in 1666 had hun dominee al wel heel goed door dat de verspreiding van de pest te maken had met menselijk contact. De Eyamers grendelden hun dorpje van de buitenwereld af, om te voorkomen dat anderen ook zouden worden geïnfecteerd.

Tussen Eyam en het buurdorp Stoney Middleton stond een grenssteen waarin ze zes gaten boorden. Daarin legden de inwoners van Eyam het geld voor de noodzakelijke levensmiddelen en medicijnen die de mensen van Stoney Middleton bij de steen voor hen achter lieten, en goten azijn over de munten in de hoop dat ze dan hun buren niet zouden besmetten. Meer dan een kwart van de duizendkoppige bevolking van Eyam kwam om door de pest, maar door hun zelfopgelegde quarantaine voorkwamen ze wel dat de ziekte zich verder in de omgeving verspreidde.

Ongeveer 1200 jaar daarvoor, waarschijnlijk ergens rond het jaar 400, schreef de Indiase dichter Kalidasa het gedicht ‘Meghadūta’, waarin een yaksha (een soort natuurgeest) die door een god tijdelijk is verbannen naar Centraal-India, via een wolk een boodschap naar zijn geliefde vrouw in de Himalaya wil sturen. De geest weet de wolk over te halen dit voor hem te doen door hem de fantastische landschappen voor te houden die hij onderweg tegen zal komen.

Geïnspireerd door deze twee oude verhalen - eentje waargebeurd,  eentje ontsproten aan de verbeelding – heeft de Britse poet laureate (nationale dichter) Simon Armitage een gedicht geschreven voor de dag van vandaag. Het is een gedicht dat niet alleen uitnodigt om stil te staan en te reflecteren, maar dat ook troost wil bieden.  Het is een toegankelijk gedicht (als je Engels tenminste goed genoeg is), dat meer te bieden heeft naarmate je het vaker leest, en dat pas echt tot zijn recht komt, als je de beelden langzaam in je om laat gaan en ze in je eigen geest hun werk laat doen, totdat er iets extra's ontstaat.

Moge iedereen hieraan een klein beetje troost ontlenen.

Lockdown door Simon Armitage 

And I couldn’t escape the waking dream
of infected fleas

in the warp and weft of soggy cloth
by the tailor’s hearth

in ye olde Eyam.
Then couldn’t un-see

the Boundary Stone,
that cock-eyed dice with its six dark holes,

thimbles brimming with vinegar wine
purging the plagued coins.

Which brought to mind the sorry story
of Emmott Syddall and Rowland Torre,

star-crossed lovers on either side
of the quarantine line

whose wordless courtship spanned the river
till she came no longer.

But slept again,
and dreamt this time

of the exiled yaksha sending word
to his lost wife on a passing cloud,

a cloud that followed an earthly map
of camel trails and cattle tracks,

streams like necklaces,
fan-tailed peacocks, painted elephants,

embroidered bedspreads
of meadows and hedges,

bamboo forests and snow-hatted peaks,
waterfalls, creeks,

the hieroglyphs of wide-winged cranes
and the glistening lotus flower after rain,

the air
hypnotically see-through, rare,

the journey a ponderous one at times, long and slow
but necessarily so.


PS Aarzel niet om je eigen commentaar toe te voegen. Ik stel het zeer op prijs als mensen de moeite nemen om reacties of aanvullingen te plaatsen.

zondag 15 maart 2020

Het wilde westen van een bisschop

Willa Cather,
Death Comes for the Archbishop (VS 1927)
Roman, 235 pp.
Niet in het Nederlands vertaald


In 1848 kregen de Verenigde Staten er dankzij een gewonnen oorlog tegen de Spanjaarden een enorm stuk land bij, namelijk de noordelijke territoria die eerst onder Mexico vielen. Plotseling was New Mexico een Noord-amerikaans gebied. De Amerikanen wilden hun eigen mensen daar in de kerk hebben en stuurden daarom hun eigen bisschop (van oorsprong een Fransman) om de boel in het gareel te krijgen. Op het leven van die bisschop baseerde Cather dit liefdevolle verhaal over New-Mexico in het midden van de negentiende eeuw. Het is strikt genomen een roman, maar niet een met een doorlopend verhaal en er is  al helemaal geen plot; het boek is eerder een verzameling anekdotes en belevenissen, die gezamenlijk een mooi plaatje opleveren van het gebied en de tijd, en van de bisschop Jean Marie Latour en zijn belangrijkste assistent, Joseph Vaillan, die dus allebei gebaseerd zijn op historische figuren.

zondag 8 maart 2020

Literatuur tegen terrorisme

Rosamund Lupton,
Three Hours (GB 2020)
Roman, 307 pp.
Nederlandse titel: Drie uur om degenen van wie je houdt te redden


Wauw, dit was spannend! En boeiend, en goed geschreven, en actueel, en met veel aandacht voor de psychologische aspecten van het verhaal. Moet je eigenlijk nog meer weten? Nou vooruit, toch maar iets uitgebreider dan.

In dit boek wordt de grootste nachtmerrie van iedere leraar en ouder werkelijkheid: er gaat een bom af op het terrein van een school in het zuidwesten van Engeland, en er verschijnt een schutter die de rector neerschiet en vervolgens ook de eerste politieman die ter plaatse is. De aanwezige leerlingen en leraren verschansen zich vervolgens in de verschillende gebouwen van de school, terwijl buiten een sneeuwstorm raast. Een deel van de middelbare scholieren zit in de bibliotheek, een ander deel zit daar vlakbij in de Engelse les, de conrector verblijft helemaal alleen in zijn kantoor. Helaas is dit gebouw ook de plek waar de schutter opzettelijk hoorbaar met zijn geweer heen en weer loopt om de leerlingen en leraren zoveel mogelijk angst aan te jagen. Een ander groep middelbare scholieren is in het theater, voor de generale repetitie van MacBeth. Dit is ook het veiligste gebouw, zonder ramen, met goed af te sluiten deuren, en het mooiste zou zijn om de andere middelbare scholieren daar ook naar toe te krijgen. En dan is er nog de basisschool. Dankzij een dappere actie van de zestienjarige Rafi, een Syrische vluchteling die in tegenstelling tot de anderen de bom meteen herkent voor wat die is, kan het grootste deel van de basisschoolleerlingen op tijd geëvacueerd worden naar het naburige strand. Door de sneeuwstorm is het echter zeer moeilijk om ze daar weg te halen met boten. En tenslotte is er is ook nog een klas met kleintjes in het handenarbeidlokaal, wat verderop in het bos, met grote ramen en dus een ideaal doelwit.

zondag 1 maart 2020

Een universeel verhaal uit India

Madhuri Vijay,
The Far Field (India 2019)
Roman, 448 pp.
Vanaf 7 april 2020 in het Nederlands beschikbaar als Het verre veld


Zelfs als dit geen debuut was, zou dit een hele goede roman zijn. Maar dit is wel degelijk Vijay's eerste roman en daarom des te indrukwekkender. Ze verweeft op perfecte wijze een hoogst persoonlijke zoektocht met politieke thema's, die tegelijkertijd heel Indiaas én universeel zijn. De hoofdpersoon en verteller is Shalini, een bevoorrechte jonge vrouw uit de grote stad Bangalore in Zuid-India. Haar vader is een succesvolle fabrikant, haar overleden moeder was ... ingewikkeld, of bijzonder, als je genereus wilt zijn. Het wordt nergens uitgesproken, wat ik één van de sterke aspecten van deze roman vind, maar waarschijnlijk had ze een bipolaire stoornis. Er was één persoon waar Shalini's moeder moeiteloos mee overweg kon en dat was Bashir Ahmed,  een arme klerenverkoper uit de bergen van Kashmir in Noord-India, die met zijn koopwaar langs de deur kwam. Bashir Ahmed vertelde prachtige verhalen uit Kashmir en sprak anders tegen haar moeder dan andere mensen. Maar ook hem stootte de moeder uiteindelijk af en een paar jaar na haar dood, besluit Shalini - die haar draai maar niet kan vinden - impulsief om naar het verre Kasmir af te reizen om uit te vinden wat er van deze man geworden is.

zaterdag 15 februari 2020

Romantisch!

Het Theehuis in Grou
Deze week was ik een enorme mazzelaar: ik had iets gedaan wat ik ontzettend leuk vind om te doen en werd daarvoor nog beloond ook, met een gratis diner voor twee in een uitstekend restaurant. Dat ging als volgt.

Twee weken geleden kwam ik met goede vriendin Maud toevallig in het mooie Friese plaatsje Grou terecht. Het liep tegen lunchtijd en ik kon me van jaren geleden nog een leuke tent aan het meer herinneren, Het Theehuis genaamd. Ik wist zelfs nog hoe je er moest komen. We vonden een mooi tafeltje aan het raam met uitzicht over het meer. Het waaide nog steeds flink, maar het regende niet meer en zo nu en dan brak de zon zelfs even door.

We hadden een geanimeerd gesprek over schrijven: Maud stond op het punt om met The Artist's Way van Julia Cameron te starten, waarbij je elke dag moet schrijven, en ik vertelde dat ik net was begonnen verhaaltjes te pennen. Op dat moment kwam de ober langs met onze placemats en wat stond daar op? Een uitnodiging om mee te doen aan de Valentijnsverhalenwedstrijd van Het Theehuis. Prijs: een volledig verzorgd diner voor twee op kosten van de zaak. Voorwaarden: het moest een romantisch verhaal zijn en Het Theehuis moest er in voorkomen. Mijn verbeelding sloeg meteen op hol. Iets met een tragische liefde, maar toch met een goede afloop. Iets met het winderige meer waar we op uitkeken, waar het vast flink kon spoken. En ineens had ik mijn idee.

zondag 9 februari 2020

Een boom, een graf, een kerkmuur en een draak

Christopher Hadley, 
Hollow Places: 
An Unusual History of Land and Legend (GB 2019)
Geschiedenis, 426 pp.
Niet in het Nederlands beschikbaar


Dit boek begint in een weiland in het graafschap Hertfordshire in de jaren dertig van de negentiende eeuw. Victoria zit waarschijnlijk nog net niet op de troon en Charles Dickens staat op het punt om door te breken als populaire schrijver. In het weiland, op een stil landelijk plekje, is een boerenarbeider bezig een enorme eeuwenoude taxusboom te vellen. Het is een zware klus. Tot zijn verbazing ontdekt de man onder de boom een grote holte. Hij weet meteen wat voor holte dit is: het is het leger van een draak. En niet zomaar een draak, maar de draak die in de middeleeuwen werd verslagen door plaatselijke held Piers Shonks, een reus van een vent die ligt begraven in de muur van het kerkje even verderop.

zondag 2 februari 2020

God is niet dood

Meg Rosoff,
There Is No Dog (VS 2011)
Roman, 256 pp.
Nederlandse titel: In het begin was er .... Bob


De titel van deze roman, 'There is no dog', is een speelse variatie op de uitspraak 'there is nog God.' En inderdaad is er in dit verhaal nergens een hond te bekennen (in tegenstelling tot het verrukkelijk Jonathan Unleashed, ook van Rosoff), maar is God wel degelijk aanwezig. En hoe. Let maar op. Zó werd namelijk het leven op Aarde geschapen, een onderneming waar meer aan vooraf ging dan wij in de gaten hebben:
In the beginning God created the heaven and the earth.
Only it wasn’t as simple as that. The preferred candidate for God withdrew at the last minute saying he wanted to spend more time with his family, though privately everyone suspected he was having second thoughts. You couldn’t really blame him. Earth was badly positioned – miles off the beaten track in a lonely and somewhat rundown part of the universe. At a time of high employment, not many top-level candidates were willing to take on a tiny unproven planet, not to mention the whole creation rigmarole, which, when done properly, could be a real headache.
Om een lang verhaal kort te maken: uiteindelijk wordt de vacature inzet van een pokerspel en zo komt het dat de Aarde wordt opgescheept met Bob, want "[t]he player who won, promptly turned it over to her feckless teenage son. Bob. Bob’s credentials (non-existent) did not impress. But the general sense of exhaustion and indifference was such that no one could really be bothered to argue. And, anyway, he might turn out to have great potential. Stranger things had happened."

zondag 26 januari 2020

Verdorven

Émile Zola,
The Kill (Frankrijk 1871-72)
Roman, 317 pp.
Uitstekend vertaald in het Engels door Arthur Goldhammer,
oorspronkelijke titel: La curée.
Niet in het Nederlands beschikbaar


Dit boek gaat over geld. En hebzucht. En seks. En nog meer geld. En nog meer hebzucht. Het is een portret van het Parijs tijdens het Tweede Keizerrijk van de jaren 50 en 60 van de negentiende eeuw, toen Baron Haussmann het middeleeuwse Parijs afbrak voor zijn megalomane boulevards waarmee het veel gemakkelijker was om opstanden van het plebs de kop in te drukken met behulp van het leger. Er was een kleptocratie aan de macht die als gevolg van die herontwikkelingswoede miljoenen verdiende met vastgoedspeculatie. Eén van deze speculanten is Aristide Rougon, de jongste zoon van de hebzuchtige Pierre Rougon en zijn geslepen vrouw Félicité uit de Provence. Dit ambitieuze, gewetenloze echtpaar kennen we nog uit La Fortune des Rougon (mijn bespreking), het eerste deel uit de Rougon-Macquart romancyclus (toelichting). Inmiddels zijn wel vele jaren verder en hebben drie van hun  kinderen zich in Parijs gevestigd. De oudste, Eugène, is minister en een machtig man in de regering. Sidonie is een louche sjacheraarster die met enig succes in van alles en nog wat handelt, maar bij voorkeur in geheimen. En Aristide heeft een enorm protserig huis, een volwassen, decadente zoon en een jonge tweede vrouw van het merk trophy wife.

zondag 19 januari 2020

Hoe Engeland steeds verder in zichzelf keerde

Jonathan Coe,
Middle England (GB 2019)
Roman, 422 pp.
Nederlandse titel: Klein Engeland


Eigenlijk vind ik de Nederlandse titel in dit geval beter dan de oorspronkelijke. Hij geeft goed aan hoe Engeland zich de laatste jaren helemaal in zichzelf teruggetrokken heeft op een klein gebiedje waar geen ruimte is voor de rest van de wereld of voor andersdenkenden. Of nee, dat is ook niet helemaal eerlijk: het was maar een krappe meerderheid die voor Brexit stemde en er is nog steeds een grote minderheid die heel ongelukkig is met deze vorm van nationalisme.

Polarisatie
Tot die grote minderheid behoren de hoofdpersonen van deze roman. Trouwe lezers van Coe zullen die hoofdpersonen ongetwijfeld aangenaam verrast begroeten, want het zijn voor een groot deel dezelfde als in The Rotter's Club en The Closed Circle, romans die ik allebei met veel plezier heb gelezen. Ze zijn inmiddels wel een stuk ouder. Benjamin Trotter, een brugklassertje in The Rotter's Club, is nu een gescheiden vijftiger die ergens op het platteland werkt aan een roman die nooit af dreigt te komen. Zijn zuster Loïs, heeft een volwassen dochter, Sophie, die als kunsthistoricus aan de universiteit werkt. En schoolkameraadje Doug is politiek journalist van linkse signatuur met toegang tot inside information uit Westminster. Samen met nog meer oude bekenden leiden ze ons door een Engeland dat steeds verder polariseert, ook binnen een en dezelfde familie. En omdat de schrijver Jonathan Coe is, gebeurt dat met veel humor.

zondag 12 januari 2020

Magie, avontuur en humor

Sebastien de Castell,
Spellslinger (Canada 2016)
Roman, 416 pp.
Nederlandse titel: Vogelvrij

Deel 1 van de Spellslinger-serie
Sebastien de Castell,
Shadowblack (Canada 2017)
Roman, 352 pp.
Nederlandse titel: Schaduwzwart

Deel 2 van de Spellslinger-serie



Sebastien de Castell,
Charmcaster (Canada 2018)
Roman, 432 pp.
Nederlandse titel: Talisbinder

Deel 3 van de Spellslinger-serie

Ha, leuke nieuwe fantasy-serie ontdekt! Helemaal goed voor als je een hardnekkige griep hebt en tijdelijk aan hersenverweking lijdt. Magie, avontuur en humor, wat wil je nog meer als suffe grieplijer? Er zijn inmiddels nóg drie delen, maar die bewaar ik lekker voor volgende winter. Ik zal proberen om wat over deze eerste drie te vertellen, zonder de plot teveel te verklappen, want er zitten juist regelmatige leuke plotwendingen in de boeken die mede bijdragen aan het leesplezier. Hoofdpersoon en verteller is Kellen, op het moment dat het verhaal begint bijna 16 jaar oud, dat wil zeggen op de leeftijd dat hij de drie beproevingen af moet leggen waarmee hij officieel lid van de machtige magiërsclan van de Jan'Tep wordt. Probleem is dat Kellens magische krachten zwak tot zeer zwak zijn en dat hij zich er uit moet redden met een combinatie van lef en slimheid. De vraag is of dat gaat lukken. De belangen zijn enorm, want als hij niet door de testen komt, wordt hij uitgestoten en automatisch gedegradeerd naar de klassen van de Sha'Tep, de arbeiders en bedienden, die behandeld worden als derderangs burgers.