zondag 18 juni 2017

De ziel van Haïti

Edwidge Danticat,
Breath, Eyes, Memory (Haïti 1994)
Roman, 234 pp.
Nederlandse titel: Adem, ogen, herinnering


Sorry mensen, het is weer zover: ik moet even een ergernisje kwijt. Het ergernisje is rechtstreeks gerelateerd aan mijn mening over dit boek, dus het slaat wel degelijk ergens op, maar je kunt mijn gemopper en deze bespreking ook gewoon over slaan en deze roman linea recta op je verlanglijstje zetten.

[Hier begin  ik te zeuren]. Zo nu en dan sta ik helemaal versteld van bloggers die dingen beweren in de trant van "Ik vind de schrijfstijl van dit boek zo geweldig, dat de inhoud me helemaal niet interesseert" of juist "Sommige lezers vinden de vorm het belangrijkst, maar ik ga alleen voor de inhoud." Ik heb in dit verband al eerder eens iets vaags gemompeld over stijl die altijd in dienst van de inhoud moet staan omdat er anders sprake is van lege mooischrijverij, maar gelukkig kwam ik onlangs een prachtig citaat tegen op het blog van de onvolprezen Kim, waarin zij de Braziliaanse auteur Clarice Lispector heel knap laat uitleggen waarom vorm en inhoud (of stijl en inhoud, zo je wilt) nooit twee verschillende dingen zijn, maar uit elkaar voortkomen, één en hetzelfde zijn. Lees vooral dat citaat en hopelijk zul je dan ook mijn bespreking van Breath, Eyes, Memory beter kunnen plaatsen.

zondag 11 juni 2017

Een kleurig tapijt

Anita Amirrezvani,
The Blood of Flowers (Iran 2007)
Roman, 464 pp.
Nederlandse titel: Dochter van Isfahan


Een paar jaar geleden kreeg ik de Nederlandse vertaling van dit boek ergens gratis bij. Vraag me niet waarom en waarbij. Ik had het in ieder geval zelf nooit gekocht, had er niet bijster hoge verwachtingen van en liet het ergens ongelezen in een obscuur hoekje van mijn e-reader staan. Totdat ik begin januari een reis naar Iran boekte en me te binnen schoot dat ik ergens nog een roman met Isfahan in de titel had. Het boek promoveerde naar het mapje "Vakantieleesvoer", ik grasduinde er voor het eerst eens in en ontdekte toen pas dat het een vertaling uit het Engels was en dat het ooit genomineerd was voor een serieuze literaire prijs. Oh! Om redenen die ik hier al eens eerder uiteengezet heb lees ik pertinent geen Engels in vertaling, zodat ik ook nog de oorspronkelijke versie aanschafte en deze in het mapje "Vakantieleesvoer" plaatste. Nog steeds met niet hele hoge verwachtingen.

Afgelopen maand was het zover. Ik zat in Iran, middenin de betoverende stad Isfahan. The Blood of Flowers moest er eindelijk aan geloven. Het verhaal begon met een oosters sprookje, best aardig, over een arm meisje waar het prachtig mee lijkt af te lopen: lieve echtgenoot, zeven zonen in zeven jaren. Maar toen had Amirrezvani ineens mijn volle aandacht, want onverwacht wordt de sprookjesvertelstem ruw afgebroken door een verontwaardigd "That's not how the story goes." En vervolgens bleek dat het toch niet het zoet-romantische, voorspelbare verhaal was dat ik aanvankelijk had verwacht.

zondag 4 juni 2017

Gevangen in de geschiedenis

Connie Willis,
Blackout (VS 2010)
Roman, 513 pp.

Connie Willis
All Clear (VS 2010)
Roman, 656 pp.

Niet in het Nederlands vertaald

Deze twee dikke pillen vormen samen een tweeluik van bijna 1200 pagina's. Willis won er een prestigieuze Hugo Award mee, maar kreeg ook kritiek: het verhaal zou veel te lang zijn. Hebben die critici gelijk? Absoluut, het had echt wel verscheidene onsjes minder gekund. Is het daardoor een slecht boek? Nee helemaal niet. Heb ik me ermee vermaakt? Nou en of, uitstekend! En ik ben blij dat ik het pas gelezen heb, toen beide delen allang en breed uit waren, want anders had ik na deel 1 gefrustreerd moeten wachten tot het vervolg uit kwam. Altijd een goed teken voor een boek.

zondag 28 mei 2017

Iran: een warm welkom

"Welcome to our country!" Zo werden we overal begroet, vaak door mensen die verder amper Engels spraken, maar ons toch wilden laten weten dat ze het fijn vonden dat we er waren.

Iran heeft een slecht imago in de westerse wereld en ik zou er nooit willen wonen vanwege het gebrek aan democratie en vrijheid, maar ik ben heel blij dat ik een paar weken lang heb mogen genieten van de indrukwekkende oude cultuur, de schitterende bergen en de allervriendelijkste mensen.

Dit is overigens geen uitputtend en volledig verslag van mijn reis, maar eerder een grabbelton van de hoogtepunten die me zijn bijgebleven of waar ik leuke foto's van had (klik op een foto voor vergroting).

vrijdag 12 mei 2017

Lolita in Teheran

Azar Nafisi, 
Reading Lolita in Tehran:
A Memoir in Books (Iran 2003).
Nederlandse titel: Lolita lezen in Teheran
Memoires, 368 pp.


De Nederlandse ondertitel, "zeven vrouwen en hun verboden leesclub", zet de lezer tot mijn grote ergernis prompt op het verkeerde been. Alsof het een gezellig boek is, over gesluierde vrouwen die met rode oortjes Lolita lezen. Dit boek is veel beter en veel meer. De schrijfster was in de vorige eeuw docent Engelse letterkunde aan een universiteit in Teheran en toen ze uiteindelijk werd ontslagen omdat ze weigerde een sluier te dragen, ging ze met een aantal van haar beste studentes thuis verder met het lezen en analyseren van westerse schrijvers, zoals Vladimir Nabokov, Henry James, F. Scott Fitzgerald en Jane Austen - om maar een paar grootheden te noemen. Rode oortjes komen er niet aan te pas, ondanks het semi-clandestiene karakter van de bijeenkomsten. Het gaat over het universele van grote literatuur en over de relevantie ervan voor een Aziatische theocratie als het hedendaagse Iran. Ook is het een impressie uit de eerste hand van het leven in Iran van 1979 tot 1997, toen de schrijfster weer naar de VS vertrok, omdat ze het verstikkende intellectuele klimaat in Iran niet meer aankon.

Azar Nafisi in 2015 (geb. 1948)
Revolutie en de ongewenste uitkomst daarvan
De vader van Nafizi was ooit burgemeester van Teheran onder de sjah en ook die laatste hield er al een onderdrukkend regime op na, want vader Nafizi belandde in 1963 kort in de gevangenis vanwege zijn politieke ideeën. Azar Nafizi genoot vervolgens niet voor niets  een groot deel van haar onderwijs in het buitenland, eerst vanaf haar dertiende in Engeland en Zwitserland en later in de VS. Maar in 1979 keerde ze terug, toen de gehate sjah verdreven was en het nog helemaal geen uitgemaakte zaak was dat de geestelijken het land in een totalitaire theocratie zouden veranderen. Integendeel, de linkse intellectuelen hadden hele andere plannen met het land. Maar de geestelijken en hun aanhang waren bereid geweld te gebruiken om hun ideologie aan het volk op te dringen en zij wonnen het pleit, zoals we allemaal weten. Ook handig voor hen was dat er al in 1980 oorlog met buurland Irak uitbrak, want elk dictatoriaal regime heeft een vijand nodig om zijn positie te legitimeren en het volk verenigd te houden.

Het eten van een appel
Het boek heeft geen chronologische structuur, maar springt heen en weer in de tijd, waarmee het nooit een en-toen-en-toen verhaaltje wordt, maar wat wel wat extra van de lezer vraagt. Het boek is eerder opgehangen aan de thema's uit de romans die Nafisi en haar studentes bespreken en aan de enorme hindernissen waar de schrijfster en deze jonge vrouwen voortdurend tegenop lopen. Een van haar studentes heeft jaren in de gevangenis doorgebracht als politieke gevangene, een andere wordt bij elke stap die ze zet vergezeld door haar controlerende jongere broer en er is ook een voorval waarbij één van de studentes hardhandig op haar vingers getikt wordt omdat ze in het openbaar een appel eet - een vrouw die een appel blijkt per definitie sexy en dus immoreel te zijn.

Bevrijding en open ruimtes
Al meteen in het begin zegt Nafisi iets heel interessants over literatuur:
[One of my students] reminded me of a warning I was fond of repeating: do not, under any circumstances, belittle a work of fiction by trying to turn it into a carbon copy of real life; what we search for in fiction is not so much reality but the epiphany of truth.
Een diepgaande connectie met een literair werk gaat immers veel verder dan 'een stukje herkenning' of een 'wat ik er bij voelde'. Want zoiets vormt slechts een begin. Academici als Nafisi en haar buitengewoon intelligente jonge vrouwen zoeken in literatuur veel meer: een vorm van bevrijding, de open ruimtes die ze in het echte leven niet hebben. Literaire analyse geeft hen inzichten, waarmee ze - in ieder geval in hun verbeelding - uit kunnen stijgen boven de gekooide levens die het regime hen oplegt. Nafisi verwijst daarbij heel toepasselijk naar haar mythische landgenote Scheherazade, die met de kracht van het verhaal de dood op afstand hield en een cyclus van geweld doorbrak "by choosing to embrace different terms of engagement. She fashions her universe not through physical force, as does the king, but through imagination and reflection."

Het is wrang dat de literatuur - voor wat betreft Nafisi in ieder geval - niet opgewassen bleek tegen de realiteit van leven onder het bewind van Khomeini en zijn opvolgers. In 1997 verliet ze het land definitief en werd docent aan een Amerikaanse universiteit. Daar schreef ze ook deze indrukwekkende memoires.

Teheran (bron: Wikipedia)
Voor de echte liefhebber
Ik hoop dat ik de lezer met mijn bespreking van de indruk af geholpen heb, dat dit een knus en vlot geschreven 'vrouwenverhaaltje' is. Niets is minder waar: Reading Lolita in Tehran is een uitdagende en diepgravende vervlechting van observaties over literatuur en het leven onder een regime dat er alles aan gelegen is de vrije verbeeldingskracht met geweld de kop in te drukken. Prachtig als voorbereiding voor een tripje naar Iran, maar net zo zeer voor iedereen die een meer dan gemiddelde belangstelling voor literatuur heeft, dat wil zeggen: bereid is om daar oprechte moeite voor te doen.
________________________________________

Op het moment dat dit bericht gepubliceerd wordt, banjer ik door Iran en ben ik (als alles volgens plan gaat) onderweg van Isfahan naar het Alborzgebergte dat je op de foto hierboven ziet en dat Azar Nafisi toen ze daar nog woonde met zoveel liefde vanuit haar appartement in Teheran aanschouwde.

PS Aarzel niet om je eigen commentaar toe te voegen. Ik stel het zeer op prijs als mensen de moeite nemen om reacties of aanvullingen te plaatsen. Heb je dit boek besproken op je eigen blog? Dan zou het fijn zijn als je een link bij de reacties plaatst.

zaterdag 29 april 2017

Vreemde sfeer

Sarah Perry,
After Me Comes the Flood (GB 2014)
Roman, 241 pp.
Niet in het Nederlands vertaald


Ik heb sterk het idee, dat ik deze roman geen recht doe met mijn bespreking en mijn tamelijk zuinige drie sterren, maar ik kan er ook niks beters van maken. After Me Coms the Flood is een schitterend geschreven boek dat voor mij domweg niet werkt. Als je benieuwd bent waarom niet (iedereen toch zeker?), lees dan vooral door. En houd er ook rekening mee dat onder anderen de recensenten van de The Guardian, The Independent en The Telegraph zeer te spreken waren over deze literaire roman. En dat Sarah Perry een originele schrijver met overduidelijk talent is.

zondag 2 april 2017

De heks en de brandweerman

Zo leuk: boeken ontdekken waarvan ik altijd dacht dat ze niks voor mij waren en daar met volle teugen van genieten. Onlangs verslond ik nota bene twee romans in het griezel- en bovennatuurlijke genre, en moest ik verrassend genoeg toegeven dat een schrijver die dat genre echt beheerst daar iets heel lezenswaardigs van kan maken.

Zeventiende-eeuwse heks

Ik weet werkelijk niet meer waar en hoe ik HEX (Nederland 2016) van Thomas Olde Heuvelt voor het eerst tegen kwam, maar ik werd in ieder geval erg nieuwsgierig toen ik las dat Stephen King en George R.R. Martin het boek aanprezen. Jemig! En het was al in meerdere talen vertaald. Wat ik wel een beetje vreemd vond, was dat in de Amerikaanse versie de hele setting veranderd was: van een dorpje bij Nijmegen naar een dorpje in New England. Typisch Amerikaans provincialisme, dacht ik, een boek moet voor die Amerikanen vooral niet te buitenlands aandoen. Denk maar aan Europese films waar Amerikaanse versies gemaakt worden. Maar in dit geval begon ik al vrij snel te snappen waarom de plot voor de Amerikanen naar hun eigen land was verhuisd.

zondag 26 maart 2017

Het eerste Oost-West conflict

Tom Holland, Persian Fire: The First World Empire
and the Battle for the West (GB 2005)
Nederlandse titel: Perzisch vuur
Geschiedenis, 448 pp.
28 februari 2017


Het zal ergens rond 1974 zijn geweest dat wij in de Griekse les geteisterd werden door de Anabasis van Xenophon, een Atheense soldaat en historicus van ergens voor Christus die iets van doen had gehad met Perzische oorlogen en daar een (in mijn ogen) oorverdovend saai boek over had geschreven. Het schijnt dat zijn Grieks relatief gemakkelijk te volgen was en daarom was het één van de eerste teksten die wij ter vertaling voorgelegd kregen. Ik heb het boek daarna zo snel mogelijk vergeten. In het weinige dat ik me er later nog van kon herinneren, ging het over de Grieks-Perzische oorlogen waarin onder meer de roemruchte slag bij Marathon plaats vond, maar dat bleek niet te kloppen. De Grieks-Perzische oorlogen waren eerder en het was niet Xenophon die daarover geschreven had, maar Herodotus. Over die oorlogen heeft Tom Holland een boek geschreven, en wat voor boek. Het leest eerder als de heet-van-de-naald artikelen van een oorlogsverslaggever dan als een duf geschiedenisboek. Heel andere koek dan Xenophon dus.

Nou ben ik op de een of andere manier niet zo van de veldslagen en dergelijke, dus het is een hele prestatie van Holland dat hij mij mee wist te krijgen. Maar het is niet alleen oorlog wat de klok slaat in dit boek. Een groot deel van dit boek gaat over het ontstaan van het Perzische wereldrijk en vervolgens over de Griekse stadsstaatjes die zich aan de periferie daarvan bevonden. Holland doet dat vlot en smakelijk en met humor, terwijl je tegelijkertijd een behoorlijk goed beeld krijgt van beide partijen.

vrijdag 17 maart 2017

'Ik ga liever met een boek naar bed'

Aldus een kop op de omslag van Margriet nummer 12, die net is uitgekomen. Lekker prikkelend, hè?

Mijn moeder was lang geleden geabonneerd op het blad. Destijds (de jaren zeventig) had je maar twee damesbladen, zoals ze toen nog heetten, en dat waren de Margriet en de Libelle. De Libelle was vooral voor de RK dames en de rest las de Margriet. Niet bepaald verwend of kieskeurig als we toen nog waren las ik het blad altijd met plezier, maar ik geloof niet dat ik het de laatste veertig jaar nog heb ingezien. Wat heeft dit alles dan met mij en mijn blog te maken? Nou eh ....... niet schrikken, maar ik ben één van die drie vrouwen die bekennen, en het is de schuld van mijn blog. Hoe dan? Welnu, dat ging zo.

zondag 12 maart 2017

Bont en uitbundig

Karan Mahajan
Family Planning (India 2008)
Roman, 264 pp.
Niet in het Nederlands vertaald
16 februari 2017


Dit boek is bijna net zo chaotisch en over-the-top en barstensvol leven als New Delhi, waar het speelt. De familie Ahuja is een soort microkosmos van het chaotische en stampvolle India: maar liefst dertien kinderen van zestien jaar en jonger en nummer veertien is onderweg. Grote gezinnen gezellig? Niet dit grote gezin: "The house was the riots of 1947, the children massacring one another with a calm disrespect for personal boundaries."

Soapster
De oudste zoon is nog maar zestien en schaamt zich zo voor de uitpuilende kinderkamer dat hij geen van zijn vrienden ooit heeft verteld hoeveel broertjes en zusjes hij heeft. 'Waarom in godsnaam zoveel?' vraagt hij aan zijn vader, de minister van Ruimtelijke Ordening, die het als zijn missie ziet om de verkeerschaos van Delhi op te lossen door de aanleg van zoveel mogelijk fly overs. Vader Rakesh moet daarop het antwoord schuldig blijven, want hij kan moeilijk bekennen dat hij zijn lelijke vrouw alleen maar sexy vindt als ze zwanger is. Rakesh heeft bovendien wel meer aan zijn hoofd en biedt even later zijn ontslag aan als minister (voor de 63ste keer). Tegelijkertijd breekt er een politieke crisis in de stad uit omdat een personage uit een populaire soap dood is gegaan (de betreffende acteur wilde de serie uit) en neemt de premier naar aanleiding daarvan een onverwachte en onconventionele stap. O ja, en zoon Arjun richt een abominabel slechte rockband op om indruk te maken op een meisje. Hij is tenslotte zestien.