dinsdag 17 mei 2016

De dynamiek van een meisjesvriendschap

Elena Ferrante,
De geniale vriendin (Italië 2011)
Roman, 334 pp.
Uit het Italiaans vertaald door Marieke van Laake
10 maart 2016


Twee meisjes die opgroeien in een Napolitaanse volksbuurt in de jaren vijftig en zestig. Dat is het, meer niet: de samenvatting van dit boek. Er zijn geen schokkende gebeurtenissen. Er zijn geen opvallende ontwikkelingen. De stijl is een recht-toe-recht-aan chronologische vertelstijl. Niks bijzonders. Toch heeft dit boek (het eerste in een serie) al miljoenen lezers aan de pagina's gekluisterd, dus er moet iets zijn dat al die mensen zo boeit. Volgens mij zijn dat twee dingen. Het eerste en meest voor de hand liggende, en dat wat het vaakst geroemd wordt, is de sfeer. Ook als je nooit voet in een volksbuurt in Napels hebt gezet, is het bijna alsof je een gevoel van herkenning ervaart. Zo echt voelt het. De familiewinkeltjes waar de buurt alle boodschappen doet. De sociale controle en het geroddel. De kinderrijke gezinnen. De scootertjes. Het gesappel. De melodrama's en de lawaaïige ruzies. De achtergrondaanwezigheid van de maffia. Niet dat het allemaal zo romantisch was. Zoals Elena, die dit verhaal optekent, al zegt:
Ik heb geen heimwee naar onze jeugd; die was vol geweld. Er overkwam ons van alles, in huis en daarbuiten, elke dag, maar ik herinner me niet ooit gedacht te hebben dat het leven dat ons was beschoren bijzonder akelig was. Zo was het leven en daarmee uit, we groeiden op met de plicht het de anderen moeilijk te maken voordat de anderen het ons moeilijk maakten.

vrijdag 6 mei 2016

Pijn en meeleven

Leslie Jamison
The Empathy Exams (VS 2014)
Essays, 256 pp.
Vertaald als: Examens in empathie (waarover hieronder meer)
30 januari 2016


Ik had nog nooit van het syndroom van Morgellon gehoord. Maar het tweede essay in deze bundel gaat erover en zo weet ik nu dat het iets heel eigenaardigs is. De mensen die er aan lijden zijn er heilig van overtuigd dat ze gevaarlijke draadjes of ziektemakers zoals insecten en parasieten in of onder hun huid hebben. Ze worden gek van de jeuk en de angst. Maar zij zelf zijn de enigen die de enge dingen waarnemen. Er is nooit wat te vinden, of hooguit een onschuldig pluisje, en het syndroom wordt daarom over het algemeen beschouwd als een vorm van delusional parasitos. Dankzij internet vinden deze mensen elkaar nu, wat aan de ene kant het waandenkbeeld helaas alleen maar versterkt maar aan de andere kant steun geeft. Jamison bezoekt een bijeenkomst met Morgellons (zoals ze ook wel worden genoemd) en interviewt verscheidene van hen. Ze worstelt met haar eigen houding ten opzichte van deze patiënten: hun ziektebeeld is evident gebaseerd op een waanvoorstelling, maar hun lijden is echt en diep, en ze komt tot de conclusie dat ze in ieder geval haar empathie verdienen.

vrijdag 29 april 2016

Bhutan: een sereen bergstaatje in de Himalaya

Ik wist dat Bhutan een bijzonder land was, maar niet dat het zo bijzonder was. De beste manier om het land binnen te treden is vanuit het zuiden, via India. Het ene moment zit je nog in een bonte chaos, met vuilnisbelten op straat waar geiten op lege chipszakjes kauwen, waar van alle kanten geclaxonneerd wordt, waar de visuele en auditieve overload zowel fascinerend als gekmakend is - en het volgende moment sta je voor een oriëntaalse poort, moet je uit je auto stappen, door moderne veiligheidspoortjes lopen waar alle rode lichtjes afgaan, terwijl de enige reactie bestaat uit een vriendelijke glimlach van het Bhutanese gezin dat aan tafel een spelletje zit te doen. Je hoeft niet eens je paspoort te laten zien. Het volgende moment ben je in Bhutan. De architectuur is volstrekt anders, de chaos is op mysterieuze wijze weggesmolten, de mensen zijn sereen, dragen heel andere kleding, de vlakte achter je is plotseling overgegaan in een berglandschap. Je bent van het ene moment op het andere in een volstrekt andere wereld. Ik trad het land binnen en was verkocht. Reisgegevens

Periode:  april 2016.
Soort reis:  culturele rondreis van Oost- naar West-Bhutan.
Organisatie:  Dimsum Reizen.
Accommodatie: hotels, plus één overnachting op een boerderij (aanrader).
Bezocht: Trashigang, Mongar, Bumthang, Dromkar Festival, Tromsa, Punakha, Thimphu, Paro, Haa Vallei.
Weer: meestal aangenaam lenteweer maar soms ook behoorlijk frisjes (afhankelijk van de hoogte ); zo nu en dan een enkel buitje.

zaterdag 9 april 2016

Geluk (2x)

Als jullie dit lezen, sta ik op het punt om te vertrekken naar Bhutan. De meeste mensen hebben hooguit een vaag idee waar dat ligt. Toen ik mijn collega's ernaar vroeg, dachten sommigen dat het in Afrika lag, terwijl de geografen het weliswaar correct in Azië plaatsten, maar er verder vrijwel niets van wisten. Welnu, Bhutan is een klein boeddhistisch koninkrijkje ingeklemd tussen Tibet en India, wat verder naar het oosten dan Nepal. Het is een arm land, dat zich altijd zoveel mogelijk gedeisd heeft gehouden en het is waarschijnlijk mede om die reden nooit gekoloniseerd. Pas in de jaren zestig stelde het zich - beperkt - open voor buitenlanders, op initiatief van de toenmalige koning, die destijds de absolute macht had. In 2006 ondernam zijn zoon en opvolger opnieuw een opmerkelijke stap: hij bouwde het land geheel vrijwillig om tot een constitutionele monarchie, schreef verkiezingen uit, en trad a ten gunste van zijn zoon af, die nu de macht deelt met een parlement.

zaterdag 2 april 2016

Boeken waar muziek in zit

In een stuk of wat speciale Billykasten naast de boekenkasten bij mij thuis staan honderden klassieke cd's; mijn radio is vastgeroest op Radio 4; in mijn jaren in de Randstad liep ik Vredenburg en het Concertgebouw plat, en ik heb sinds 1984 mijn hart opgehaald aan allerlei operavoorstellingen, van Monteverdi tot Ligeti. Daarmee kan ik mezelf, denk ik, wel een echte liefhebber van klassieke muziek noemen.

Ik wil echter absoluut niet pretenderen dat ik een kenner ben: daarvoor ontbreekt het mij aan kennis en vooral aan verdieping. (Net zoals je ook geen literatuurkenner wordt door er domweg zoveel mogelijk literatuurklassiekers door te jagen.) Maar ondanks het feit dat ik geen echte kenner ben, lees ik wel graag boeken die iets met klassieke muziek te maken hebben. Soms zijn dat romans, maar de laatste tijd zijn het ook wel memoires of soms zelfs boeken die over één muziekstuk gaan.

Wat al deze boeken gemeen hebben, is dat je er geen muziekwetenschappelijke kennis voor nodig hebt om er van te genieten, want die heb ik ook niet, en dat vaardigheden als het kunnen lezen van partituren of het kunnen herkennen van contrapunten of iets dergelijks ook al geen vereiste zijn. Je hoeft er alleen maar een grote liefde voor en nieuwsgierigheid naar klassieke muziek voor te hebben. En de ware liefhebber heeft die allebei.

maandag 28 maart 2016

Moord & doodslag (3x)

Op lange stukken in de bus of in de trein, of gewoon na een lange en drukke werkdag grijp ik zo nu en dan graag naar een spannend, ontspannend boek. De laatste maanden las ik daarvan drie heel verschillende, die geen van alle uitnodigen tot een uitgebreide en doorwrochte bespreking , maar die ik met genoeg plezier las om toch aan elk een kort stukje te wijden. (Bovendien ben ik hopeloos achter met besprekingen en loop ik op deze manier in één klap drie boeken in.) De eerste misdaadroman is gewoon goed geschreven, maar heeft wel een paar zwakkigheidjes, de tweede is een heerlijk knus moordmysterie dat in het Engeland van 1950 speelt en de derde is een verrassende  spannende roman die begint met het verkopen van encyclopedieën en eindigt met varkens.

zaterdag 19 maart 2016

Iets minder hagelwit

Waarom zou je, zoals de Austalische schrijver en jurist Sunili Govinnage, een jaar lang alleen maar werk van gekleurde schrijvers lezen? De honende opmerkingen op de boekensite van The Guardian en die van The Washington Post (allebei progressieve kranten) waren niet van de lucht, zelfs al liep dit éénvrouws-experimentje maar voor de duur van één jaar. Belachelijk was het! Schandalig! Je reinste discriminatie van witte schrijvers (kennelijk een zielige onderdrukte minderheid). We zijn toch allemaal kleurenblind ? Ongetwijfeld, maar dan nodig ik de witte lezers van mijn blog hierbij uit om - gewoon voor de aardigheid - eens na te gaan hoe groot het percentage witte schrijvers*) was van het totaal aantal boeken dat ze vorig jaar lazen. Ik wil wedden dat dat dicht bij de honderd procent komt. Niet vanwege een bewuste keuze (want we zijn immers kleurenblind en letten uitsluitend op kwaliteit) maar omdat we onbewust graag in het eigen kleine vertrouwde kringetje van ons-soort-mensen blijven rondcirkelen en automatisch boeken lezen van schrijvers die op ons zelf lijken en hetzelfde soort leven leiden in een zelfde soort cultuur.

maandag 14 maart 2016

Haar is een politieke keuze

Chimamanda Ngozi Adichie,
Americanah (Nigeria 2013)
Roman, 610 pp.
Nederlandse vertaling: Amerikanah
24 februari 2016


Ifemelu wordt pas zwart als ze van Nigeria naar de VS verhuist: I came from a country where race was not an issue; I did not think of myself as black and I only became black when I came to America. When you are black in America and you fall in love with a white person, race doesn’t matter when you’re alone together because it’s just you and your love. But the minute you step outside, race matters. In Nigeria is iedereen zwart. Weliswaar wil men daar wel graag zo licht-zwart mogelijk zijn, maar huidskleur heeft niet de enorme politieke beladenheid die het in de VS heeft.

Het kroeskapsel van Michelle Obama
Haar blijkt óók al politiek beladen te zijn. In de VS is kroeshaar voor vrouwen amper sociaal aanvaardbaar. Als je een goede baan wilt, ben je bijna verplicht je haar glad te maken, met chemicaliën die in je hoofdhuid branden. Als je het vervolgens bleekt, ben je nog mooier en nog acceptabeler (getuige iemand als Beyoncé die haar stinkende best doet om er zo niet-zwart mogelijk uit te zien). Voor Ifemelu wordt het teruggaan naar een natuurlijk kroeskapsel daarom niet alleen een praktische oplossing om van de pijnlijke chemicaliën af te zijn, maar ook een politieke daad. Het verhaal speelt zich onder meer af tegen de achtergrond van de Amerikaanse verkiezingen in 2008, en stel je in dat kader eens voor dat Michelle, de vrouw van één van de kandidaten, natuurlijk kroeshaar had : "She would totally rock but poor Obama would certainly lose the independent vote, even the undecided Democrat vote".